Memecik zeytini: Türkiye'nin yağ çeşidi

Türkiye'nin zeytinyağı büyük ölçüde tek bir çeşitten gelir: Memecik. Ağaç varlığındaki payı kaynağa göre %19 ile %45 arasında veriliyor, ama her iki tabloda da ilk üçün içinde.

Gemlik sofralığın çeşidiyse, Memecik yağın çeşididir.

Kimliği

İki sayı dikkat çekiyor. Et oranı %88 — listedeki en yüksek değerlerden biri; yani meyvenin neredeyse tamamı ete gidiyor, çekirdek küçük kalıyor. Ve kilogramda 210 tane, yani ortalama dane ağırlığı ~4,8 gram: iri bir meyve.

Bu ikisi birlikte Memecik'i hem yağlık hem sofralık yapıyor. Yağ oranı %24-25 ile yağlık sınıfında, ama iri ve etli olduğu için sofralığa da gidiyor.

Olgunlaşma takvimi

Karşılaştırma: Gemlik'in yeşil olumu 20 Ağustos-10 Eylül. Memecik ondan yaklaşık iki ay sonra olgunlaşıyor ve siyah olumu aralığın ortasına kadar sarkıyor.

Bu gecikme yağlık için bir kusur değil, tercih: yağ birikimi olgunlaşmayla birlikte sürüyor. Yine de erken hasadın kendi gerekçesi var — geç hasat yağ miktarını artırırken polifenolü düşürüyor.

Nasıl değerlendirilir?

Memecik, Edremit (Ayvalık) ile birlikte dört farklı biçimde işlenebilen iki çeşitten biri:

• Yeşil sofralık
• Pembe çizik
• Siyah sofralık
• Yağlık

Bu esneklik, üreticiye piyasaya göre karar verme imkânı veriyor: sofralık fiyatı iyiyse sofralığa, yağ fiyatı iyiyse yağa. Aynı zeytinin sofralık ve yağlık fiyatı arasındaki makas bu kararı her yıl yeniden anlamlı kılıyor.

Nerede yetişir?

Memecik Güney Ege'nin çeşididir. Aydın, İzmir, Muğla, Denizli ve Antalya'da yaygın.

Ege Bölgesi Türkiye zeytin üretiminin yarısından fazlasını karşılıyor ve bu bölgede en yaygın iki çeşit — Memecik ve Ayvalık — yağlık ağırlıklı. Marmara'nın sofralık karakterinin tam karşıtı bir yapı.

Sulama araştırması

Memecik, üzerinde en çok sulama denemesi yapılmış Türk çeşidi. Aşık ve ark. (2011) tarafından farklı sulama programlarının verim ve kaliteye etkisi araştırılmış ve şu sonuca varılmış:

t; Memecik zeytininin sulanması için 5 günde bir, A sınıfı buharlaşma kabından meydana gelen buharlaşmanın %25'inin damla sulama suyu olarak verilmesi uygundur.

Bu, Türkiye zeytinciliği için önemli bir rakam: dünyada zeytin alanlarının %85'i sulanmıyor ve Türkiye'de de durum benzer. Sulanan zeytinliklerin büyük çoğunluğunda ise sofralık üretim hâkim. Yani Memecik gibi yağlık bir çeşitte sulama programı bilinse bile çoğu bahçede uygulanmıyor.

Zeytin ağacının suya en hassas olduğu iki dönem:

• Çekirdeklerin sertleşmesi — temmuz sonu-ağustos başı
• Meyve renginin dönüşümü — eylül sonu-ekim başı

Bu dönemlerdeki sulama verimde doğrudan artış sağlıyor.

Özet

• Memecik, Türkiye'nin en yaygın yağlık çeşidi; payı kaynağa göre %19-45 arasında.
• Yağ oranı %24-25, et oranı %88, kilogramda 210 tane.
• Yeşil olum Ekim'in ilk yarısı, siyah olum 15 Kasım-15 Aralık — Gemlik'ten iki ay geç.
• Dört biçimde işlenebilir: yeşil, pembe çizik, siyah, yağlık.
• Yöresi Güney Ege: Aydın, İzmir, Muğla, Denizli, Antalya.
• Sulama önerisi: 5 günde bir, buharlaşmanın %25'i damla sulamayla.
• Suya en hassas dönemler: çekirdek sertleşmesi ve renk dönüşümü.

Kaynaklar

t; T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, TAGEM. Zeytin Entegre Mücadele Teknik Talimatı. Ankara, 2022, Çizelge 10. — Fenolojik dönemler

t; Efe, R., Soykan, A., Cürebal, İ. ve Sönmez, S. (2016). Türkiye'de Yetişen Zeytin Çeşitlerinin Özellikleri ve Coğrafi Dağılışı. Zeytin Kitabı (E. Naskali, ed.), Kitabevi Yayınları, s. 37-80. — Bileşim ve coğrafi dağılım

t; Sevim, D., Varol, N. ve Köseoğlu, O. (2022). Küresel İklim Değişikliğinin Zeytin Yetiştiriciliği ve Zeytinyağı Üzerine Etkileri. Bursa Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 36(2): 415-432. — Sulama araştırması aktarımı (Aşık ve ark. 2011)

İlgili yazılar: Zeytin çeşitleri · Gemlik zeytini · Ayvalık (Edremit) zeytini · Erken hasat pahalı mı değerli mi