Yağ Çelebi zeytini: Güneydoğu'nun yağlık çeşitlerinden
Güneydoğu Anadolu'nun yerel yağlık çeşitlerinden Yağ Çelebi. Adındaki 'Çelebi', İznik'in Çelebi çeşidiyle karıştırılmamalı.
Yağ Çelebi, Güneydoğu Anadolu'nun yerel zeytin çeşitlerinden. Adı, kullanımını da anlatıyor: yağlık.
Rakamlarla Yağ Çelebi
| Özellik | Değer | Not |
|---|---|---|
| Yağ oranı | %22 üzeri | Bölge envanteri sınıflandırması |
| Et oranı | %85 | Çekirdek %15 |
| Kullanım | yağlık | Adındaki "yağ" bunu anlatıyor |
| Yöre | Gaziantep | Güneydoğu Anadolu |
Çelebi ailesinin rakamları
Güneydoğu envanterinde "Çelebi" adını taşıyan altı ayrı çeşit var ve ölçülen değerleri belirgin biçimde ayrışıyor:
| Çeşit | Yağ | Et | Kullanım |
|---|---|---|---|
| Halhallı Çelebi | %18-22 | %90 | sofralık |
| Kan Çelebi | %18 altı | %89 | sofralık |
| Tesbih Çelebi | %22+ | %88 | yağlık |
| Yağ Çelebi | %22+ | %85 | yağlık |
| Hamza Çelebi | %18 altı | %85 | yağlık + sofralık |
| Yuvarlak Çelebi | %18 altı | %84 | sofralık |
| Yün Çelebi | %18 altı | %83 | sofralık |
Tablodan okunan kural şu: yağ oranı yükseldikçe et oranı düşüyor. Yağ Çelebi ve Tesbih Çelebi %22 üzeri yağla yağlığa giderken, düşük yağlı Çelebi'ler yüksek et oranıyla sofralığa gidiyor.
Bu, çeşit adının değil ölçülmüş değerin belirleyici olduğunu gösteriyor — aynı aileden yedi çeşit, iki ayrı ürün hattına ayrılıyor.
Ad karışıklığına dikkat
Türkiye'de çeşit adları yöreden yöreye tekrar ettiği için karışıklık yaygın. Bu çeşitte üç ayrı ad birbirine benziyor ve üçü de farklı:
| Çeşit | Yöre | Kullanım |
|---|---|---|
| Yağ Çelebi | Güneydoğu Anadolu | yağlık |
| Kan Çelebi | Güneydoğu Anadolu | — |
| Çelebi | Bursa · İznik | yeşil sofralık |
İznik'in Çelebi'si Marmara çeşidi ve yeşil sofralığa gidiyor; yağ oranı Gemlik'e göre düşük. Yağ Çelebi ise Güneydoğu'nun yağlık çeşidi. Fidan alırken çeşidin yöresiyle birlikte sorulması, bu yüzden gerekli.
Aynı sorunun başka görünümleri: Ayvalık ile Edremit aynı çeşidin iki adı, Memeli bazı yörelerde "Kırma" olarak anılıyor, Halhalı üç ayrı biçimde geçiyor.
Güneydoğu'nun çeşit yapısı
Güneydoğu Anadolu, Türkiye zeytinciliğinin Ege dışındaki ikinci ağırlık merkezi. Bölgede yetiştirilen çeşitler: Eğriburun, Halhalı, Kalem Bezi, Kan Çelebi, Nizip Yağlık, Kilis Yağlık ve Yağ Çelebi.
Bu çeşitlerin çoğu için yayımlanmış pomolojik ölçüm sınırlı. Bölgede ayrıca adlandırılmamış çok sayıda yerel genotip bulunuyor; Mardin ve Şırnak'ta yapılan çalışmalar bunu gösteriyor: Güneydoğu'nun isimsiz zeytinleri.
Veri notu
Bu çeşit için dane ağırlığı, yağ oranı, et/çekirdek oranı ve soğuklama gereksinimi değerlerini veren erişilebilir yayımlanmış kaynak bulunamadı. Bu sayfa o değerleri tahminle doldurmuyor — ölçüm yayımlandığında eklenecek.
Türkiye'nin çeşit dağılımı ve karşılaştırmalı tablolar: zeytin çeşitleri.
Ölçülen çeşitler arasında nerede
çeşit sayfası
çeşit sayfası
Zeytin Kitabı — Efe, Soykan, Cürebal, Sönmez (2016), Kitabevi Yay. s.37-80
Zeytin Kitabı — Efe, Soykan, Cürebal, Sönmez (2016), Kitabevi Yay. s.37-80
Zeytin Kitabı — Efe, Soykan, Cürebal, Sönmez (2016), Kitabevi Yay. s.37-80
Değerler her çeşidin kendi sayfasında yayımlanan ölçümlerdir. Karşılaştırma yalnız rakamı olan çeşitleri kapsar; yani bilinenlerin karşılaştırmasıdır, Türkiye'deki bütün çeşitlerin değil. Tam sıralamayı ve nasıl kurulduğunu gör →
Ziyaretçi başına tek oy; istediğiniz zaman değiştirebilirsiniz. Puanlar gerçek okur oylarıdır — başlangıç puanı ya da varsayılan not verilmez.
İlgili içerikler
Yazı
Tarsus Sarıulak Zeytini: aynı çeşidin yer değiştirince değişmesi
Belge Sarıulak'ı Tarsus'ta ve genelde ölçüp yan yana koyuyor: bir ay erken çiçekleniyor, bir ay geç kararıyor, danesi iri, eti yüksek.
Yazı
Kalamata zeytini: Yunanistan'nın sofralık çeşidi
Dünyanın en tanınan sofralık çeşidi. Badem biçimli, morumsu siyah dane; adı korumalı menşe adıdır.
Yazı
Aydın Memecik Zeytini: delice üzerine aşılanınca 100 yıl veren ağaç
2021 tescili. Belge çeşidin en önemli özelliğini ömre bağlıyor: delice üzerine aşılı Memecik 80-100 yıl ekonomik verim veriyor, sonra gençleştirilebiliyor.
Yazı
Kilis Yağlık zeytini: %30 yağ oranıyla Güneydoğu'nun lideri
Türkiye ağaç varlığının %3'ü Kilis Yağlık: %30 yağ, %82 et oranı, kiloda 560 tane. Beş ayrı tozlayıcı denenmiş ve hiçbiri meyve tutumunu artırmamış.