Dinlerde Zeytin

Zeytin, Akdeniz çevresinde doğmuş üç büyük tek tanrılı dinin metinlerinde de yer alır. Bu tesadüf değil: bu coğrafyada zeytinyağı hem yakıt hem gıda hem de ilaçtı — yani gündelik hayatın merkezindeydi. Kutsal metinler, insanların hâlihazırda değerli saydığı şeyi kullanır.

İslam

Kur'an'da zeytin birkaç yerde geçer. Tîn suresi "İncire ve zeytine yemin olsun" ifadesiyle başlar; bir surenin bir ağaç üzerine yemin ederek açılması, ona verilen değeri gösterir.

En bilinen atıf Nur suresindeki "nur ayeti"dir. Burada Allah'ın nuru, içinde kandil bulunan bir kandilliğe benzetilir; kandilin yağı, "doğuya da batıya da ait olmayan mübarek bir zeytin ağacından"dır ve ateş değmese bile ışık saçacak gibidir. Zeytinyağının kandil yakıtı olarak bilinmesi, bu benzetmenin gündelik hayattaki karşılığıdır.

Ayrıca zeytin, En'âm ve Nahl surelerinde Allah'ın yarattığı nimetler arasında sayılır. Hadis literatüründe zeytinyağının yenmesi ve vücuda sürülmesi tavsiye edilir.

Yahudilik

Zeytinyağı Tevrat'ta ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Çıkış kitabında tarif edilen kutsal mesh yağı, zeytinyağının mür, tarçın ve kasya gibi baharatlarla karıştırılmasıyla hazırlanır; bu yağ hem çadır tapınağı hem de kâhinleri kutsamak için kullanılır. Krallar ve kâhinler bu yağla meshedilirdi — "Mesih" kelimesinin kökeni de budur.

Tapınaktaki yedi kollu şamdanın (menora) yakıtı da zeytinyağıydı; üstelik sıradan yağ değil, "dövülmüş saf zeytinyağı" şart koşulmuştur. Hanuka bayramının anlatısı da doğrudan bu yağın etrafında döner: bir günlük yağın sekiz gün yanması.

Ayrıca zeytin ağacı, İsrail toprağının bereketini anlatan yedi tür arasında sayılır.

Hristiyanlık

İncil'de zeytin, hem mekân hem simge olarak öne çıkar. Kudüs'ün doğusundaki Zeytin Dağı, anlatının en yoğun sahnelerinden bazılarına ev sahipliği yapar. Eteğindeki Getsemani bahçesinin adı, Aramice "yağ presi" anlamına gelir; burada bugün de çok yaşlı zeytin ağaçları bulunur.

Havari Pavlus, Romalılara Mektup'ta İsrail'i evcil bir zeytin ağacına, ona katılan diğer halkları da bu ağaca aşılanan yabani dallara benzetir — teolojik bir tartışmayı doğrudan bir tarım tekniğiyle anlatır.

Zeytinyağı ayrıca hastaların meshedilmesinde ve vaftiz, konfirmasyon gibi ayinlerde kullanılan krizma yağının temelidir.

Ortak nokta

Üç gelenekte de zeytin aynı üç şeyle ilişkilendirilir: ışık, kutsanma ve süreklilik. Kandili yakan yağdır, mesh eden yağdır ve bir kuşaktan diğerine devredilen ağaçtır. Bir insanın diktiği zeytin ağacının meyvesini çoğu zaman torunları toplar; kutsallık atfedilen şey belki de tam olarak budur.