Halhalı zeytini: Hatay'ın yağlık çeşidi
Türkiye ağaç varlığının %2,2'si Halhalı: Hatay ve Mardin'in ana yağlık çeşidi. Yuvarlak Halhalı'nın ölçülmüş kendine verimsizliği ve bunun bahçe planına etkisi.
Halhalı, Hatay ve Mardin çevresinin ana yağlık çeşidi. Türkiye ağaç varlığındaki payı %2,2 ile altıncı sırada — Güneydoğu ve Doğu Akdeniz zeytinciliğinin belkemiği çeşitlerinden.
Çeşidin en iyi ölçülmüş özelliği bahçe kurulumunu doğrudan ilgilendiriyor: Yuvarlak Halhalı kendine verimsizdir.
Rakamlarla Halhalı
| Özellik | Değer | Not |
|---|---|---|
| Türkiye ağaç varlığındaki payı | %2,2 | Altıncı sırada |
| Kendine verimlilik | yok | Yuvarlak Halhalı, GAP denemesinde ölçüldü |
| Ana kullanım | yağlık | |
| Yöre | Hatay · Mardin · Güneydoğu | Derik yöresinde de yaygın |
Kendine verimsizlik ne demek
GAP bölgesinde beş çeşit üzerinde yapılan kendileme ve serbest tozlanma denemesinde çeşitler üç gruba ayrılmış ve Yuvarlak Halhalı tek başına kendine verimsiz grupta çıkmış:
| Çeşit | Sonuç |
|---|---|
| Yuvarlak Halhalı | kendine verimsiz |
| Nizip Yağlık, Delice | kendine verimli |
| Domat, Gemlik | kısmen kendine verimli |
Kendine verimsiz bir çeşitte tozlayıcı tercih değil zorunluluktur: tek çeşitle kurulan bahçe çiçek açar ama meyve tutmaz. Bahçenin belli bir oranı uyumlu başka bir çeşide ayrılmak zorundadır.
Aynı çalışma bu durumun genetik kaynaklı olduğunu ve uyuşmazlık (S) genleriyle ilgili olduğunu belirtiyor. Yani bakımla, gübreyle ya da iklimle değişmez — çeşidin sabit özelliğidir. Fidan alınırken verilen karar bahçenin ömrü boyunca geçerlidir.
Güneydoğu'nun çeşit yapısındaki yeri
Halhalı, bölgenin diğer yağlık çeşitleriyle birlikte anılır: Kilis Yağlık (%3), Nizip Yağlık (%2), Sarı Haşebi (%0,7), Saurani (%0,6).
Bu çeşitler bir arada Türkiye zeytinciliğinin Ege dışındaki ikinci ağırlık merkezini oluşturuyor. Bölgede ayrıca adlandırılmamış çok sayıda yerel genotip var; Mardin ve Şırnak'ta yapılan çalışmalar bunu gösteriyor: Güneydoğu'nun isimsiz zeytinleri.
Halhalı ayrıca doku kültürüyle çoğaltma çalışmalarına konu olmuş çeşitlerden — Gulleki, Nizip Halhallı, Gemlik, Hursuki ve Arbequina ile birlikte in vitro mikroçoğaltım denemelerinde yer alıyor.
Ad karışıklığı
Kaynaklarda çeşit üç ayrı biçimde geçiyor: Halhalı, Yuvarlak Halhalı ve Nizip Halhallı. Bunlar tam olarak aynı çeşit olmayabilir; "Halhalı" bölgede bir çeşit ailesini anlatan genel ad gibi kullanılıyor ve yörelere göre tipler ayrışıyor.
Ölçülmüş kendine verimsizlik verisi özellikle Yuvarlak Halhalı tipine ait. Bir bahçe kurulurken fidanın hangi tip olduğu satıcıya sorulmalı — çünkü tozlayıcı kararı buna bağlı.
Özetle
Halhalı, Türkiye ağaç varlığının %2,2'siyle Hatay-Mardin hattının ana yağlık çeşidi. Bahçe planında bilinmesi gereken tek kritik özelliği kendine verimsiz olması: tozlayıcı zorunlu, ve bu genetik bir durum olduğu için sonradan telafi edilemez.
Bu çeşide dayanan tescilli adlar
Tescil belirli bir yörede üretilen ürünü kapsar; çeşidin yetiştiği her yeri değil.
- Derik Halhalı Zeytinyağı menşe adı · tescil no 1249
- Hatay Halhalı Zeytini mahreç işareti · tescil no 1353
Ölçülen çeşitler arasında nerede
Zeytin Kitabı — Efe, Soykan, Cürebal, Sönmez (2016), Kitabevi Yay. s.37-80
Zeytin Kitabı — Efe, Soykan, Cürebal, Sönmez (2016), Kitabevi Yay. s.37-80
Zeytin Kitabı — Efe, Soykan, Cürebal, Sönmez (2016), Kitabevi Yay. s.37-80
Zeytin Kitabı — Efe, Soykan, Cürebal, Sönmez (2016), Kitabevi Yay. s.37-80
Türkpatent Coğrafi İşaret Tescil Belgesi — Hatay Halhalı Zeytini
Değerler her çeşidin kendi sayfasında yayımlanan ölçümlerdir. Karşılaştırma yalnız rakamı olan çeşitleri kapsar; yani bilinenlerin karşılaştırmasıdır, Türkiye'deki bütün çeşitlerin değil. Tam sıralamayı ve nasıl kurulduğunu gör →
Ziyaretçi başına tek oy; istediğiniz zaman değiştirebilirsiniz. Puanlar gerçek okur oylarıdır — başlangıç puanı ya da varsayılan not verilmez.
İlgili içerikler
Yazı
Gemlik Zeytini menşe adı: tescil belgesi ne diyor?
Türkiye'nin ilk tescilli zeytini (2005, no 76). Belgede dört ilçe, üç çeşit, dört işleme yöntemi ve yedi kalibre sınıfı tanımlı — hepsi bağlayıcı.
Yazı
Siyah Zeytin ile Yeşil Zeytin Arasındaki Fark
İki ayrı ağaç değil, aynı meyvenin iki farklı zamanı. Peki neden tatları, dokuları ve besin değerleri farklı?
Yazı
Eğriburun zeytini: Nizip'in yerel çeşidi
Gaziantep Nizip yöresinin yerel çeşidi Eğriburun, Güneydoğu Anadolu'nun önemli zeytin çeşitleri arasında sayılıyor.
Yazı
Zeytin Sektörü: Yapısı, İhracatı ve Sorunları
Üretim, ihracat, işletme yapısı ve fiyat: Türkiye zeytin sektörünün rakamlarla durumu ve zincirin nerede kırıldığı.