Arbequina zeytini: İspanya'nın yağlık çeşidi

Modern zeytinciliğin en büyük kırılması bir makine değil, bir çeşit yüzünden oldu: Arbequina. Süper sık dikim — hektarda 1.500-2.000 ağaç, makineyle hasat — bu çeşit olmadan mümkün değildi.

Küçük olmak neden avantaj?

Geleneksel zeytinlikte ağaç iri olur, taç geniş açılır, hasat sırıkla ya da elle yapılır. Arbequina'nın üstünlüğü bunun tersidir:

• Küçük ve dik taç — sıra hâlinde, üzüm bağı gibi dikilebilir.
• Erken verim — dikimden sonra 3. yılda ürün vermeye başlar; geleneksel çeşitlerde bu 6-8 yılı bulur.
• Küçük meyve — sarsıcı makineyle hasada uygun.

Türkiye'de yapılan bir ölçüm bu küçüklüğü rakama döküyor. Çukurova Üniversitesi'nin gen kaynağı bahçesinde 9 Türk çeşidiyle karşılaştırıldığında Arbequina IRTA-18:

Kaynak: Gündeşli ve Küden (2020). Denemedeki en küçük meyve Arbequina'ydı; karşılaştırma için Karamürsel Su'nun meyve boyu 34,83 mm ölçüldü — yani neredeyse üç katı.

Yağı nasıl?

Arbequina yağı yumuşak, meyvemsi ve az acıdır; badem ve elma notaları tarif edilir. Bu, onu Picual ve Coratina'nın tam karşı ucuna koyar.

Ticari sonucu şu: Arbequina "zeytinyağını sert bulan" tüketici için giriş kapısıdır ve bu yüzden dünya pazarında hızla yayıldı. Ama aynı yumuşaklık düşük polifenol demektir — raf ömrü Picual kadar uzun değildir.

Türkiye için anlamı

Soğuklama gereksinimi bakımından Arbequina Gemlik ile aynı grupta çıktı, Memecik'ten düşük. Yani Türkiye'nin ılıman kıyı kuşağında yetişebilir.

Süper sık dikim Türkiye'de de deneniyor; dikim sıklığının ekonomisi için: Dikim sıklığı: dekara kaç ağaç?

Sık dikimin ekonomisi

Arbequina'nın asıl iddiası verim değil, paranın geri dönüş hızıdır. Fas'ın sulanmayan Haouz bölgesinde yapılan bir karşılaştırma bunu doğrudan ölçmüş:

Kaynak: Hmida (2010), aktaran Atmaca ve Ülger, Zeytin Bilimi. Dikkat edilecek nokta: Arbequina'nın yağ oranı daha düşük çıkmıştır. Süper sık dikimin kazancı danedeki yağdan değil, dekardaki ağaç sayısından ve erken meyveye yatmaktan gelir.

Bu, sık dikim tartışmasının özüdür: yüksek yağ oranlı bir çeşit seçmek başka, dekardan çok yağ almak başka şeydir. Ayrıntı: dikim sıklığı — dekara kaç ağaç?

Süper sık dikimde denenmiş çeşit listesi de dardır. İspanya'da yapılan seçme denemelerinde Arbequina IRTA-18 ve Arbosana en uygun iki çeşit olarak öne çıkmış; Yunan Koroneiki üçüncü sırayı almıştır. Denemeye alınan İtalyan çeşitlerinin çoğu (Coratina, Frantoio, Leccino) bu sistem için uygun bulunmamıştır.

İlgili sayfalar

• Dünya zeytin çeşitleri: Picual'den Kalamata'ya
• Türkiye'nin 17 zeytin çeşidi
• Zeytinde soğuklama gereksinimi