Borsada ham zeytinyağı sızmanın yüzde kaçı eder? Edremit ve Aydın'da 2019-2026 ham/sızma oranı
Edremit borsasında ham zeytinyağı 2019-2020'de sızmanın aylık medyanla %47'sine işlem gördü, 2022'de %78'e çıktı, 2026'da %56'ya indi; Aydın'da oran %75-89 aralığında. Yön iki borsada aynı, düzey farklı; neden bu veriyle söylenemiyor.

Borsada ham zeytinyağı, aynı gün işlem gören sızma yağın yüzde kaçı eder? Sitemizin topladığı Edremit ve Aydın ticaret borsası kayıtlarında cevap yıldan yıla değişiyor: Edremit'te 2019 ve 2020'de ham yağ, sızmanın aylık medyanla yaklaşık %47'sine işlem gördü; oran 2022'de %78'e çıktı, 2024-2025'te %62'ye, 2026'da %56'ya indi. Aydın'da oran her yıl daha yüksek (%75-89) ve o da 2021'deki tepesinden aşağı geldi.
Bu bir analiz: rakamların hepsi sitemizin kendi borsa serisinden hesaplandı, yorumlar "olabilir" düzeyinde. Ham yağın ne olduğu için Ham (lampant) zeytinyağı nedir yazısına bakabilirsiniz; kısaca doğrudan sofraya konamayan, rafinasyona ya da teknik kullanıma uygun yağ sınıfı.

Nasıl hesapladık?
- Veri: Edremit ve Aydın ticaret borsalarının günlük tescilleri (ortalama fiyat ve miktar), 2019 başından 2026'nın son kayıtlarına kadar. Edremit'te ham yağ için yılda 24 ile 104, sızma için 68 ile 122 tescil var.
- Yıllık fiyat: o yıldaki tescillerin miktarla ağırlıklı ortalaması, lira/kg.
- Oran: ham fiyatın sızma fiyatına bölümü. Yıllık ortalamalar yılın hangi ayında hangi ürünün çok işlem gördüğüne duyarlı olduğu için, ayrıca aynı ayda hem ham hem sızma tescili olan aylar eşleştirilip her ayın oranının medyanı alındı.
- Aydın'ın ham yağ serisinde 13 Ocak 2020 tarihli, mantıksız bir kayıt (kilogram başına 14.124 lira) var; bu kayıt hesaba katılmadı.
Edremit: oran 2022'de zirve yaptı
| Yıl | Ham | Sızma | Fark | Ham/sızma (yıllık) | Aylık medyan oran | Eşleşen ay |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 2019 | 9,31 | 19,45 | 10,14 | %48 | %47 | 12 |
| 2020 | 9,62 | 21,66 | 12,04 | %44 | %47 | 12 |
| 2021 | 18,56 | 31,38 | 12,83 | %59 | %65 | 10 |
| 2022 | 51,68 | 62,75 | 11,07 | %82 | %78 | 12 |
| 2023 | 94,04 | 134,95 | 40,90 | %70 | %76 | 12 |
| 2024 | 166,51 | 259,69 | 93,18 | %64 | %62 | 12 |
| 2025 | 129,77 | 208,72 | 78,95 | %62 | %62 | 11 |
| 2026 (3 Kasım'a kadar) | 176,06 | 287,53 | 111,48 | %61 | %56 | 8 |
İki şey öne çıkıyor. Birincisi, 2019-2022 arasında ham ile sızma arasındaki fark kilogram başına hep 10-13 lira bandında kaldı, ama aynı dönemde ham yağın fiyatı 5,6 kat, sızmanınki 3,2 kat arttığı için ham yağ oransal olarak sızmaya yaklaştı: oran %48'den %82'ye (yıllık) çıktı. İkincisi, lira farkı 2023'ten sonra hızla açıldı: 40,90, 93,18, 78,95 ve 2026'da 111,48 lira. Oranı (%82'den %61'e) birlikte okumak gerekiyor; enflasyonlu bir fiyat düzeyinde tek başına lira farkı yanıltıcı olur.
2026'da yıllık ağırlıklı oran (%61) ile aylık medyan (%56) arasındaki fark mayıs ayından geliyor: kayıtlarımıza göre mayısta yaklaşık 660 ton ham yağ tescil edildi ve bu tek ay yıllık ham ortalamasını yukarı çekti. Aylık medyan bu tür tek aylık yığılmalara daha az duyarlı.
Aydın: oran hep daha yüksek, ama o da düşüyor
| Yıl | Ham (TL/kg) | Sızma (TL/kg) | Aylık medyan oran | Eşleşen ay |
|---|---|---|---|---|
| 2019 | 14,17 | 17,65 | %80 | 9 |
| 2020 | 13,67 | 17,97 | %77 | 12 |
| 2021 | 21,88 | 25,81 | %89 | 12 |
| 2022 | 50,37 | 62,24 | %86 | 12 |
| 2023 | 83,98 | 114,30 | %85 | 12 |
| 2024 | 192,36 | 236,49 | %82 | 12 |
| 2025 | 162,31 | 214,15 | %79 | 12 |
| 2026 (22 Eylül'e kadar) | 171,52 | 242,17 | %75 | 8 |
Aydın'da oran 2019'da %80, 2021'de %89 ile en yüksek, 2026'da %75. Yani iki borsada da yön aynı: 2021-2022 civarında ham yağ sızmaya en çok yaklaşıyor, sonra mesafe yeniden açılıyor. Ama seviye farklı: Aydın'da oran hiçbir yıl %75'in altına inmedi, yani ham yağ sızmadan en fazla dörtte bir ucuz işlem gördü; Edremit'te 2019-2020'de ise yarısından azına. İki borsanın oranı arasındaki mesafe 2019'da yaklaşık 33 puandı (%80 ve %47); 2026'da 19 puan (%75 ve %56).
Bu fark neden olabilir?
Veri neden sorusunu cevaplamıyor: tescil kaydında asitlik, çeşit, yağın ham mı, "yeni" mi olduğu gibi bilgiler yok. Bu yüzden aşağıdakiler açıklama değil, olası nedenlerdir:
- İki borsanın ürün karışımı farklı olabilir; ham yağ etiketiyle işlem gören partilerin kalitesi her yerde aynı olmayabilir.
- Sızma yağın fiyatı yükselirken ham yağ için talep, rafine yağ üretimi gibi başka bir alıcı grubundan geliyor olabilir; bu alıcıların fiyat davranışı sızma yağı alanlardan farklı olabilir.
Bunları test edecek veri (parti bazında asitlik, alıcı türü) elimizde yok.
Bu rakamlar neyi söylemiyor?
- Üreticinin kendi partisinin kaç lira edeceğini: tescil edilen fiyat, o gün o borsaya gelen partilerin sonucudur. Borsa fiyatının nasıl okunacağı için Borsa zeytinyağı fiyatı nasıl okunur? yazısına bakın.
- Ham yağda ayda yalnızca birkaç tescil olabilir. Edremit'te 2026 ocak-temmuz arasında ham yağ için ayda 3-4 tescil var; ağustos-ekim arasında bizim kayıtlarımızda hiç yok. Küçük örneklem, oranı oynak yapar.
- Miktar ağırlığı önemli ama miktar yağın kalitesini de, sezonun hangi evresinde işlem yapıldığını da göstermez. Tek tescilin sınırları Borsa hacmi rekolte değildir yazısında anlatıldı.
- Fiyatın zeytinden yağa nasıl oluştuğuna dair daha geniş bir bakış için Zeytinden yağa: fiyat makası 2019-2026 yazımızı okuyabilirsiniz.
Özet
Edremit'te ham yağ, sızmanın %47'sinden (2019-2020) %78'ine (2022) çıkıp 2026'da %56'ya indi; Aydın'da %77-89 aralığında kalıp %75'e geriledi. Yön iki borsada aynı, düzey farklı. Nedeni bu veriyle söylenemez.
Ziyaretçi başına tek oy; istediğiniz zaman değiştirebilirsiniz. Puanlar gerçek okur oylarıdır — başlangıç puanı ya da varsayılan not verilmez.
✍️ Bu yazıyı kim hazırladı
Zeytin.NET Editör Masası tarafından hazırlandı. Sayfadaki rakamlar adı belirtilen kaynaklardan geliyor — TÜİK, Uluslararası Zeytin Konseyi, ticaret borsaları ve akademik çalışmalar — ve her sayfa kendi kaynağını yazar.
🫒 Bu yazı işine yaradıysa
Zeytin.NET tek kişilik emekle yürüyor ve reklam geliri dışında bağımsız. Sunucu ve veri maliyetlerine destek olabilirsin.
Hedef: 10 destekçi — sunucu ve alan adı maliyetini karşılamaya yeter.
İlgili içerikler
Yazı
Edremit ile Aydın borsası arasında sızma yağ farkı: 2022'de yüzde 0,4, 2024 ve 2026'da yüzde 23-24
Borsa tescillerinin Ocak-Eylül medyanlarına göre Edremit'in sızma yağ fiyatı 2019-2026 arasında Aydın'ın yüzde 0,4 ile 23,6 üzerinde seyretti; 2026'da her ay Edremit önde, Nazilli ise Edremit'in yaklaşık yüzde 24 altında. Yazı farkın nasıl açılıp kapandığını ve kayıtların neyi göstermediğini anlatıyor.
Yazı
Kilis: örgütlenme çözüldü, toprak çözülmedi
Kilis, Güneydoğu'da zeytinciliğin kurumsal işini bitiren tek yer: birlik, entegre tesis, coğrafi işaret, 310.704 dekar. Ama 49 toprak örneğinin %100'ünde demir noksan, %89,6'sında organik madde %2'nin altında.
Yazı
Güneydoğu'nun isimsiz zeytinleri: Mardin, Şırnak ve tozlayıcı meselesi
Kumçatı ve Derik genotipleri et oranında Ayvalık ve Gemlik'i geçiyor. Yuvarlak halhalı ise kendi tozuyla %0,43 meyve tutuyor.
Yazı
Marmarabirlik alım fiyatları: Marmara'da üreticinin eline geçen para
2025/2026 sezonu: sofralıkta 18 dane 160 ₺, 41 dane 55 ₺, yağlık 53 ₺. İrilik farkı fiyatı 2,9 kat değiştiriyor; piyasa 28 baremde dururken birlik 41'e kadar alıyor.