Domat zeytini: özellikleri, yağ oranı ve yöreleri

Türkiye'de "dolgulu yeşil zeytin" denince akla gelen tek çeşit Domat'tır. Zeytinin içine biber ya da badem konabiliyorsa, o dane büyük ihtimalle Domat'tır — çünkü başka hiçbir yerli çeşit bu iriliğe ulaşmaz.

Akhisar merkezli bu çeşit, sofralık zeytinin "yeşil kolu"nun omurgasıdır. Yağ oranı düşüktür ve zaten yağ için yetiştirilmez.

Rakamlarla Domat

Kaynak: Efe, Soykan, Cürebal ve Sönmez (2016), Zeytin Kitabı. Kaynakta değeri verilmeyen alanlar "—" bırakılmıştır; tahmin eklenmemiştir.

Ne zaman çiçek açar, ne zaman olgunlaşır?

Kaynak: Zeytin Entegre Mücadele Teknik Talimatı, TAGEM. Tarihler bölgeye ve yıla göre kayar; yükseklik arttıkça çiçeklenme gecikir.

Neden dolgulu zeytin hep Domat?

Domat, Türkiye'nin en iri daneli sofralık çeşididir. Tarsus koşullarında yürütülen bir çalışmada serbest tozlanan Domat meyvelerinin ortalama ağırlığı 5,51 g, meyve eni 18,96 mm, boyu 26,18 mm ölçülmüştür. Aynı çalışmada Gemlik 3,73 g, Sarı Ulak 3,77 g civarındadır.

İriliğin pratik karşılığı şudur: çekirdek çıkarılıp içine biber, badem veya limon konabilecek tek yerli çeşit Domat'tır. Yeşil olumda toplanıp kostikle acılığı giderilir ve dolgulu olarak işlenir.

Tozlayıcı seçimi meyveyi küçültebilir

Aynı Tarsus çalışmasının en çarpıcı bulgusu tozlanmayla ilgilidir:

Yani yanlış tozlayıcı, Domat'ın danesini üçte birden fazla küçültebiliyor — ve irilikle satılan bir çeşitte bu doğrudan fiyat demektir. En iri meyve her zaman serbest tozlanmadan çıkmıştır; bahçede tek tozlayıcıya bağlanmak yerine çeşit karışıklığı bırakmak Domat'ta işe yarıyor.

Periyodisite: Domat'ın zayıf noktası

Aynı çalışmada 2018 "yok yılı" olduğunda Gemlik ve Sarı Ulak yine ürün verdi, Domat hiç vermedi. Domat'ın periyodisitesi diğer iki çeşitten daha serttir. Sofralık planlaması yapan bir bahçede bu, tek çeşide bağlanmamak için yeterli sebeptir.

Kendine verimlilik açısından Domat kısmen kendine verimli bulunmuştur — yani tozlayıcısız da ürün verir, ama tam verim için tozlayıcı gerekir.

Kısaca

Domat, Türkiye'nin iri daneli yeşil sofralık çeşididir; dolgulu zeytinin tek yerli adresi. Karşılığında iki bedeli vardır: sert periyodisite (yok yılında hiç ürün vermeyebiliyor) ve tozlayıcıya duyarlılık (yanlış tozlayıcı daneyi üçte bir küçültüyor). Bahçe kurarken bu iki maddeyi hesaba katmayan, iriliği kaybeder.