Akhisar Domat Zeytinyağı: ikizinden daha katı sınırlar

Aynı oda, aynı gün, aynı coğrafi sınır: Akhisar Ticaret ve Sanayi Odası iki zeytinyağını birlikte tescil ettirmiş. Ama sınırları aynı değil.

Künye

Ham maddesi kendisi de tescilli — zincirin iki halkası da korunuyor.

İkiziyle fark

Domat yağı her iki ölçütte de daha dar bir aralık taahhüt ediyor. Serbest asitlikte 0,65, natürel sızmanın yasal tavanı 0,8 iken.

Sterol profili

Sterol profili zeytinyağının kimlik parmak izidir: başka bitkisel yağla karıştırılıp karıştırılmadığı bu tablodan anlaşılır. Eritrodiol+uvaol sınırının 3,0 olması ayrıca dikkat çekici — kodeks 4,5'e izin verirken burada daha dar; bu değer prina yağı karışımını yakalar.

Çeşidin ölçülmüş künyesi

Tescil bir yere veriliyor, ama tanımın dayandığı çeşidin ölçülebilir değerleri var:

Yağ oranı %20,57 ile orta bantta; verim tek başına değil, aroma ile birlikte anlam kazanıyor. Çeşit kısmen kendine verimli; verimi güvenceye almak için tozlayıcı kullanılıyor. Et/çekirdek oranı 5,25 — sofralıkta yenen kısmın ağırlığını gösteren temel ölçü.

Manisa zeytinciliği içinde yeri

İlde yağlık ve sofralık üretim birbirine yakın (%66 yağlık); tek yöne kilitlenmemiş bir üretim yapısı.

Neden mahreç işareti, menşe adı değil?

Sayfanın başındaki künyede tescilin türü mahreç işareti olarak geçiyor. Bu, menşe adına göre gevşek bir kategori: ürünün en az bir üretim aşamasının tanımlı alanda geçmesi yeterli, hepsinin değil.

İlk bakışta bu bir eksiklik gibi görünebilir. Bölgenin ekonomik yapısına bakınca zorunluluk olduğu anlaşılıyor.

Çümen ve Tunalıoğlu (2023), Akhisar'da sofralık zeytin işleyen ve ihracat yapan 35 firma yöneticisiyle görüşerek bölgenin yapısını ölçtü:

Son iki satır belirleyici. Akhisar Türkiye'nin yeşil zeytin üretiminin %80'ini yapıyor, ama işlediği ham danenin yalnız %13'ü kendi topraklarından geliyor.

Yani Akhisar bir yetiştirme merkezi değil, bir işleme merkezi. Menşe adı — tüm aşamaların alanda geçmesini isteyen katı kategori — bu yapıda alınamazdı. Mahreç işareti, bölgenin gerçeğine uyan tek kategori.

Bu ayrım tüketici açısından da önemli: "Akhisar Domat Zeytinyağı" ibaresi, zeytinin Akhisar'da yetiştiğini değil, tanımlı alanda işlendiğini garanti ediyor. İki coğrafi işaret türü arasındaki farkı Gemlik Zeytini sayfasında menşe adı örneğiyle karşılaştırmalı ele almıştık.

Bölgenin ihracat pazarları da aynı çalışmada: Almanya, Irak, İran ve Bulgaristan.

Yağ, Akhisar'da azınlık hattı

Akhisar üretiminin %65'i sofralığa gidiyor. Bu, Domat çeşidinin asıl kimliğiyle uyumlu: Domat yeşil sofralık zeytin olarak tanınır ve İspanyol usulü işlemeye uygun yerli çeşitler arasında sayılır.

Dolayısıyla Akhisar Domat Zeytinyağı, bölgenin ana akışının dışında kalan bir hattın tescili. Sofralığa uygun olmayan veya yağa ayrılan daneden üretiliyor.

Bu, tescilin neden kalite eşiklerini dar tuttuğunu da açıklayabilir: serbest asitlikte 0,65 (kodeks 0,8), peroksitte 17 (kodeks 20). Azınlık bir ürün hattının kendini kanıtlaması gereken bir konumu var.

Ek kaynaklar

• Çümen, K. & Tunalıoğlu, R. (2023). Sofralık zeytin işleme ve ihracatında kalite ve markalaşmanın incelenmesi. Tarım Ekonomisi Dergisi, 28(2), 213-226.