Güney Ege Zeytinyağları: üç il, otuz üç ilçelik menşe adı

Türkiye'nin zeytinyağı tescilleri genelde bir ilçeyi, bazen bir körfezi kapsar. Güney Ege Zeytinyağları üç ili ve otuzdan fazla ilçeyi kapsıyor — coğrafi sınırı en geniş zeytinyağı menşe adlarımızdan biri.

Künye

Tescil, 555 sayılı Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname döneminde alınmış — bugünkü 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'ndan önce. Bu, onu Türkiye'nin en eski zeytinyağı tescillerinden biri yapıyor.

Üç il, otuz üç ilçe

Belgedeki coğrafi sınır il il şöyle:

Bu genişlik bir zayıflık gibi görünebilir — coğrafi işaretin mantığı daralmaktır. Ama buradaki gerekçe çeşit: bölge, Türkiye'nin Memecik ağaç varlığının neredeyse tamamını barındırıyor. Yani sınır idari değil, çeşidin fiilî yayılım alanı.

Memecik: adını meyvenin ucundan alan çeşit

Belge çeşidi tanımlarken en ayırt edici özelliği tek cümleyle veriyor: meyvenin ucundaki meme çıkıntısı. Meyve iri ve oval, uç kısmı bir tarafa doğru hafif bükümlü, yani asimetrik.

Çeşidin orijini Muğla olarak kayıtlı. Yörede tek adla anılmıyor: Taş arası, Aşıyeli, Gülümbe, Şehir, Yağlık aynı çeşidin yerel adları. Bir çeşidin bu kadar çok adı olması, uzun süredir aynı coğrafyada bulunduğunun işareti.

Memecik hem yağlık hem sofralık değerlendiriliyor; yeşil olum döneminde toplanan meyveler İspanyol usulüyle işlenerek sofralığa gidiyor. Çeşidin ölçülmüş değerleri için Memecik sayfamıza bakabilirsiniz.

Belgenin ürettiği kısıt

Üretim metodu tarafında belge kısa ama kesin: yağ, zeytinin kendine has karakteristiklerini değiştirmeyecek bir ısıl ortamda, yalnızca yıkama, sızdırma, santrifüj ve filtrasyon gibi mekanik veya fiziksel işlemlerle elde edilecek.

Ve tek cümlelik yasak: hiçbir kimyasal işlem uygulanmaz.

Tesis tipi serbest bırakılmış — kontinü sistem de, hijyenik koşulları sağlayan geleneksel yöntem de kabul ediliyor. Belge burada teknolojiyi değil sonucu bağlıyor; bu, aynı dönemin tescillerinde sık görülen bir yaklaşım.

Neden önemli?

Güney Ege, Türkiye'nin sofralık ve yağlık üretiminde ağırlık merkezini oluşturan bölge. Tescilin bu kadar geniş tutulması, tek bir ilçe markası yaratmak yerine çeşit-coğrafya bütünlüğünü korumayı seçtiğini gösteriyor.

Karşılaştırma için: aynı Tariş'in aldığı Kuzey Ege Zeytinyağları tescili (no 392) Ayvalık çeşidine dayanıyor ve on yöreyi kapsıyor. İki tescil birlikte, Ege'nin iki farklı zeytin dünyasını ayırıyor: kuzeyde Ayvalık, güneyde Memecik.

Belgedeki coğrafi sınır

Künyedeki kısa ifade tescilin tam sınırını vermiyor. Belgenin kendi tanımı şöyle:

t; :79 :29.04.2003 :C 2003/016 29.07.2004 : Menşe Adı : S. S. Tariş Zeytin ve Zeytinyağı Tarım Satış Kooperatifleri Birliği : 1492 Sok. No: 14 Alsancak İZMİR : GÜNEY EGE ZEYTİNYAĞLARI : İzmir/Foça, Menemen, Kemalpaşa, Ödemiş, Tire, Torbalı, Bayındır, Selçuk; Aydın/Kuşadası, Ortaklar, Germencik, Erbeyli, İncirliova, Köşk, Nazilli, Kuyucak, Atça, Sultanhisar, Buharkent, Yenipazar, Koçarlı, Söke, Dalama, Çine, Bozdoğan; Muğla/Milas, Yatağan, Bodrum, Fethiye, Ortaca, Köyceğiz, Marmaris, Dalaman ilçelerini kapsayan bölge Kullanılacağı ürün : Zeytinyağı Teknik özellikleri ve denetim biçimi ekte verilen coğrafi işaret 29.07.2004 tarih ve 25537 sayılı Resmi Gazete'de ilan edilmiş ve 555 sayılı Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkındaki Kanun Hükmünde Kararname'nin 12 nci maddesi gereğince 29.07.2004 tarihinden geçerli olmak üzere tescil edilmiştir. Uzman : Hakan Kızıltepe 27/04/2006 KY Dai. Bşk. : Kutay Kumbasar 27/04/2006 TÜRK PATENT (ENSTİTÜSÜ

Belgedeki üretim adımları

Tescil, üretimi adım adım tarif ediyor. Belgenin kendi sıralaması:

1. Natürel Zeytinyağı — Zeytin ağacı meyvesinden doğal niteliklerinde bir değişikliğe neden olmayacak bir ısıl ortamda sadece yıkama, sızdırma, santrifüj ve filtrasyon işlemleri gibi mekanik veya fiziksel işlemler uygulanarak elde edilen, berrak, sarıdan…

2. Natürel Sızma Zeytinyağı — Zeytin ağacı meyvesinden doğal niteliklerinde bir değişikliğe neden olmayacak bir ısıl ortamda sadece yıkama, sızdırma, santrifüj ve filtrasyon işlemleri gibi mekanik veya fiziksel işlemler uygulanarak elde edilen, berrak, sarıdan…

3. Natürel Birinci Zeytinyağı — Zeytin ağacı meyvesinden doğal niteliklerinde bir değişikliğe neden olmayacak bir ısıl ortamda sadece yıkama, sızdırma, santrifüj ve filtrasyon işlemleri gibi mekanik veya fiziksel işlemler uygulanarak elde edilen, berrak, sarıdan…

4. Natürel İkinci Zeytinyağı — Zeytin ağacı meyvesinden doğal niteliklerinde bir değişikliğe neden olmayacak bir ısıl ortamda sadece yıkama, sızdırma, santrifüj ve filtrasyon işlemleri gibi mekanik veya fiziksel işlemler uygulanarak elde edilen, berrak, sarıdan…

5. Ham Zeytinyağı — Serbest yağ asitliği Yo3.3'ten düşük bile olsa tat, koku ve aroması iyi olmayan, kusur içeren ve bu özellikleri nedeniyle doğrudan tüketime uygun olmayan rafinasyon işlemine tabi tutulması gereken zeytinyağları ham zeytinyağı tanımına…

6. Rafine Zeytinyağı — Yüksek asitli, istenmeyen tat ve kokuda olan ham zeytinyağları, fiziksel rafinasyon işleminden geçirilir.

7. Riviera Zeytinyağı — Rafine zeytinyağı ile natürel zeytinyağlarının belli oranlarda karıştırılmasıyla elde edilen, yeşilden sarıya değişebilen renkte, kendine özgü tat ve kokuda olan, serbest yağ asitliği en çok 9b 1,5 olan zeytinyağıdır.

8. Organik Natürel Zeytinyağı — Geleneksel natürel zeytinyağı üretiminin dışında, organik kabul edilmeyen hiçbir tarım ilacı, hormon, gübre kullanılmaksızın sadece organik tarım yöntemleri uygulanan alanlarda organik zeytinyağı (ekolojik, biyolojik zeytinyağı olarak…

Bu sıralamanın bağlayıcı olması, coğrafi işaretin markadan farkını gösteriyor: marka kimin ürettiğini söyler, coğrafi işaret nasıl üretileceğini de yazar.

Çeşidin ölçülmüş künyesi

Tescil bir yere veriliyor, ama tanımın dayandığı çeşidin ölçülebilir değerleri var:

Yağ oranının üst bandı %28'a çıkıyor; bu, yağlık kullanımı tek başına haklı çıkaran bir seviye. Çeşit kısmen kendine verimli; verimi güvenceye almak için tozlayıcı kullanılıyor. Et/çekirdek oranı 5.86 — sofralıkta yenen kısmın ağırlığını gösteren temel ölçü.

İzmir zeytinciliği içinde yeri

İlin danesinin %91'i yağlık. Tescilin yağ üzerine kurulmuş olması, ilin üretim yapısıyla örtüşüyor.

Kaynak: Türk Patent ve Marka Kurumu, Coğrafi İşaret Tescil Belgesi No 79 — Güney Ege Zeytinyağları. Belge taranmış olduğu için metin optik karakter tanıma ile okunmuştur; yüzde değerleri güvenilir okunamadığından aktarılmamıştır.