Manisa'da zeytin ağacı 38 milyona çıktı: üç yılda 8 milyon artış, sektörden prim talebi

Manisa'nın zeytin ağacı varlığı üç yılda 30 milyondan 38 milyona çıktı. Rakam, Manisa Ticaret Borsası'nın ev sahipliğinde yapılan zeytin ve zeytinyağı sektörü toplantısında paylaşıldı. Aynı toplantıda kentin bu sezon rekor bir zeytinyağı rekoltesi beklediği de açıklandı.

Toplantıda aktarılan verilere göre Manisa, Türkiye'deki yağlık zeytin üretiminin yüzde 17'sini, sofralık zeytin üretiminin yüzde 22'sini tek başına karşılıyor. Kentin ağırlığı sofralık tarafta daha büyük — ve ihracatın üçte ikisinin sofralık zeytin olduğu bir yapıda bu pay doğrudan dış satışa dokunuyor.

Üç yılda 8 milyon ağaç

2023'te 30 milyon olan ağaç sayısının 2026'da 38 milyona ulaşması, yılda ortalama 2,7 milyon yeni ağaç demek. Bir ilin bahçe kurma hızı için yüksek bir tempo.

Rakamı okurken bir ayrım gerekiyor: dikilen ağacın tamamı aynı yıl ürüne geçmez. Yeni bahçe, dikim sıklığına ve bakıma göre yıllar sonra tam verime çıkar; bu yüzden ağaç sayısındaki artış rekolteye gecikmeli yansır. Dikim sıklığı ve sık dikim bahçe kurma yazıları bu geçişi anlatıyor. Yani 38 milyon ağaç yalnız bu sezonun değil, önümüzdeki sezonların da kapasitesini tarif ediyor.

Bu sezon için konuşulan beklenti de yüksek: rekor zeytinyağı rekoltesi. Bu, Türkiye genelinde 500-600 bin ton olarak telaffuz edilen beklentiyle aynı yöne işaret ediyor.

"Rakiplerin işleme maliyeti bizden düşük"

Toplantıda konuşan Manisa Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanı Sadık Özkasap, yüksek rekoltenin yarattığı potansiyelin yanında maliyet tarafına dikkat çekti. Özkasap'a göre yüksek işçilik ve işleme giderleri üreticiyi zorlayan başlıca kalem; İspanya, Tunus ve Fas gibi ülkeler düşük işleme maliyetleriyle dünya pazarında baskı kuruyor.

Özkasap, Türk zeytinyağının dış pazarlardaki rekabet gücünü koruyabilmesi için devlet desteği ve prim teşviklerinin artırılması gerektiğini söyledi. Aynı talep bu sezon başka ağızlardan da geldi: Edremit Ticaret Odası kilo başına 50 lira destek çağrısı yaptı, zeytinyağında 50 lira destek talebi sektörün ortak gündemine girdi.

İç tüketim 2-2,5 kilograma çıktı

Toplantının en dikkat çekici verisi fiyatla değil tüketimle ilgili. Türkiye'de geçmiş yıllarda 1-1,5 kilogram olan kişi başı yıllık zeytinyağı tüketimi bugün 2-2,5 kilogram seviyesine yükseldi. Sektör temsilcileri, raf fiyatlarında yaşanabilecek indirimlerin iç talebi daha da artıracağını öngörüyor.

Bol rekolte yılında bu önemli bir tampon: dış pazarda fiyat baskısı varken iç talebin genişlemesi, ürünün bir kısmını ülke içinde tutmanın yolu. Yine de karşılaştırma ölçeği gösteriyor ki bant hâlâ üretici ülke ortalamalarının altında.

Mesaj: hacim değil kalite

Toplantıdaki ortak vurgu "hacimden çok kaliteye odaklanmak" oldu. Kaliteli zeytinyağının yalnız fabrikadaki iyi sıkımla elde edilemeyeceği; kalitenin zeytinin dalından ayrıldığı anda başladığı; hasat, taşıma, sıkım, depolama ve ambalajlama aşamalarının son ürünü doğrudan etkilediği belirtildi. Bu zincirin tamamı sitede ağaçtan rafa değer zinciri ve fabrikada sıkım yaptırırken dikkat edilecekler yazılarında duruyor.

Tesis tarafı da gündemdeydi. Manisa İl Tarım ve Orman Müdürlüğü Gıda ve Yem Şube Müdürü Dr. Defne Bacınoğlu gıda hijyeni, ekipman temizliği ve bulaşma risklerinin önlenmesi üzerine; Bulaşanlar Sorumlusu Gıda Yüksek Mühendisi Leyla Yeşim Kale Kıvrak ise zeytinyağında bulaşanlar üzerine tesis yöneticilerine teknik sunum yaptı.

Akhisar'da coğrafi işaretli hasat başladı

Manisa'nın üretim ağırlığının somut hâli bu hafta Akhisar'da görüldü: ilçede coğrafi işaret tescilli Domat çeşidi zeytinlerin hasadı başladı ve Akhisar İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü hasat yapılan bahçeleri ziyaret etti. Akhisar sofralık zeytinde ülkenin en büyük merkezlerinden biri; tescilli ürün sayısıyla da öne çıkıyor. Akhisar Domat zeytini, Akhisar Domat zeytinyağı, Akhisar Uslu zeytini ve Akhisar Uslu zeytinyağı ayrı ayrı tescilli; ilde bir de Soma zeytinyağı tescili bulunuyor.

Tescil, toplantıdaki kalite vurgusunun kurumsal karşılığı sayılabilir: coğrafi işaret ürünü belirli bir coğrafyaya ve belirli bir üretim tarifine bağlayarak dökme fiyatın dışında bir değer alanı açıyor. Bunun pratikte ne getirdiği sitede coğrafi işaret ne işe yarıyor yazısında ayrıca duruyor. Hasadın ilçede açılmış olması, kentin sofralıktaki yüzde 22'lik payının bu sezon nasıl dolacağının da ilk işareti.

Türkiye'ye bakan tarafı

Sayılar iki şeyi aynı anda söylüyor. Manisa'nın kapasitesi büyüyor — üç yılda 8 milyon ağaç, yağlıkta %17, sofralıkta %22 pay. Ama aynı sezonda Türk yağı dünya fiyatının ucuz tarafında değil: Edremit borsasında sızma zeytinyağı 298,23 ₺/kg tescil edildi (25 Eylül). ECB'nin 6 Ekim kuruyla (1 € = 55,4196 ₺) bu yaklaşık 5,38 € demek. Aynı hafta İspanya'da sızmanın üretici fiyatı 3,45 €, Jaén'de 3,42 €, İtalya'da 4,75 €.

Özkasap'ın işaret ettiği maliyet farkı tam burada görünüyor. Kapasite artışı bir sonraki adımı kendiliğinden getirmiyor: İspanya kasımda piyasadan yağ çekmeyi tartışırken, Tunus dökme ihracatta rekor kırarken, Manisa'nın 38 milyon ağacının karşılığı ihracatta hangi fiyatı bulduğuna bağlı. Toplantının "kaliteye odaklanın" cümlesi de bunun ikinci yüzü: dökme ve ucuz tarafta yarışılamıyorsa, farkı kalite kapatacak.