23 Eylül tağşiş listesi: 21 zeytinyağı, 11'i tek satış noktasından

Tarım ve Orman Bakanlığı'nın Güvenilir Gıda portalında yürüttüğü taklit-tağşiş duyurusuna 23 Eylül 2026'da 40 yeni kayıt eklendi. Bu kayıtların 21'i bitkisel yağ grubunda ve tamamı zeytinyağı adıyla satılan ürünler. Duyurunun geri kalanı 16 et ürünü, 2 arıcılık ürünü ve 1 çeşni vericiden oluşuyor.

Rakamın ağırlığı tek başına 21 sayısında değil, nereye düştüğünde. Yeni sezon hasadına haftalar kala, rafta duran yağın hâlâ geçen yılın ürünü olduğu ara dönemde yayımlandı.

Yılın en kalabalık tek duyurusu

Portalda şu an yürürlükte olan liste 2 Nisan 2026'da başlıyor ve toplam 275 kayıt içeriyor. Bu kayıtların 54'ü bitkisel yağ. 23 Eylül duyurusu, tek başına o 54'ün 21'ini oluşturuyor.

Başka bir deyişle: nisandan eylüle kadar yayımlanan diğer on bir duyurunun tamamı 33 yağ kaydı üretmişken, tek bir gün 21 kayıt getirdi. Önceki en yüksek tek gün altı kayıttı — 2 Nisan ve 1 Haziran duyurularında. Yağ tarafında bu ölçekte bir tek günlük yığılma, yürürlükteki listenin altı aylık geçmişinde yok.

Listenin geneline bakıldığında bitkisel yağlar, 147 kayıtla açık ara önde olan et ve et ürünlerinin ardından ikinci sırada duruyor. Süt ve süt ürünleri 30, arıcılık ürünleri 20 kayıtla izliyor.

Uygunsuzluğun neredeyse tek bir adı var

21 zeytinyağı kaydının 20'sinde tespit aynı: tohum yağları karıştırılması. Kalan bir kayıtta ise daha düşük kaliteli zeytinyağı karıştırılması yazıyor.

Bu oran listenin genelini de yansıtıyor. Yürürlükteki 54 bitkisel yağ kaydının 48'i tohum yağı karıştırılması, 4'ü düşük kaliteli zeytinyağı karıştırılması, 2'si ise ikisi birden. Tağşişin ekonomisi burada görünür hale geliyor: ucuz bitkisel yağı natürel sızma etiketiyle satmak, düşük kaliteli zeytinyağını yüksek kaliteliye karıştırmaktan çok daha yüksek bir marj bırakıyor. İki yağ sınıfı arasındaki toptan fiyat farkının ne kadar daraldığına bakıldığında, karıştırılan malzemenin neden zeytinyağı değil de tohum yağı olduğu anlaşılıyor.

21 kayıt, 21 ayrı üretici demek değil

Listeyi kayıt sayısıyla okumak yanıltıcı. 21 kaydın 11'i Hatay'ın Antakya ilçesinde tek bir işletmenin adına düşüyor — farklı marka adları taşıyan, ama aynı noktadan çıkan ürünler.

Aydın'ın dört kaydı, ilde yaz boyunca süren tağşiş operasyonlarının yönünü doğruluyor. Artvin'deki tek kayıt ise zincirin son halkasını gösteriyor: ürün bir market rafında yakalanmış, üretildiği yerde değil.

Markalarda taşınan yer adları

Kayıtların dikkat çeken yanı, marka adlarında geçen coğrafya. Hatay'daki satış noktasında toplanan yağların adlarında Kazdağları, Akçay–Altınoluk, Kuzey Ege ve Trilye (Zeytinbağı) geçiyor. İzmir Buca'daki iki firmanın ürünlerinde ise Ayvalık ve Edremit adları var.

Bunların hiçbiri tescilli coğrafi işaret kullanımı değil; marka adının içine yerleştirilmiş yer adları. Ama işlevi aynı: alıcıya kaynak garantisi hissi veriyor. Ayvalık Zeytinyağı gibi gerçek bir menşe adının denetim ve analiz yükümlülüğü varken, marka adına iliştirilen "Ayvalık" ibaresinin hiçbir bağlayıcılığı yok.

Faturayı da adı ödünç alınan bölge ödüyor. Edremit'te, Ayvalık'ta, Kuzey Ege'de onlarca yılda kurulmuş itibar, o coğrafyayla kanıtlanmış hiçbir bağı olmayan ürünler tarafından harcanıyor — ve harcamanın bedeli orada gerçekten üretim yapanın üstünde kalıyor.

Ambalaj: mesele teneke

Kayıtların 16'sı 5 litrelik ambalajda. Bir kayıt 18 litre, biri 2 litre, ikisi 1 litre; birinde hacim belirtilmemiş. Bir kayıt ise doğrudan "etiketsiz" olarak geçiyor — Havran'da bir satış tezgâhında.

Bu dağılım, tağşişin küçük cam şişede değil, teneke ve bidonda yürüdüğünü gösteriyor. Yıllık yağını topluca alan hanenin tercih ettiği ambalaj, aynı zamanda etiket denetiminin en zayıf olduğu yer. Tezgâhtan ya da yol kenarındaki satıcıdan alınan 5 litrelik teneke, market rafındaki şişenin geçtiği kontrollerin çoğuna hiç uğramıyor.

Listenin hukuki zemini

Duyurular 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun 31'inci maddesinin 6'ncı fıkrasına ve 17 Aralık 2011 tarihli Gıda ve Yemin Resmî Kontrolüne Dair Yönetmeliğin 8'inci maddesine dayanıyor. Ölçüt açık: listeye yalnızca laboratuvar sonucuyla taklit veya tağşiş yapıldığı kesinleşmiş ürünler giriyor. Yani bunlar şüphe kaydı değil, sonuçlanmış analiz.

Portalda ayrıca ikinci bir liste var — "temel özelliği etkileyen içerik eksikliği" başlıklı, 93 kayıtlık liste. Orada 23 Eylül tarihli hiçbir zeytinyağı kaydı bulunmuyor; o listenin 91 kaydı süt ürünlerinden oluşuyor.

Nasıl bakılır

Güncel liste `guvenilirgida.tarimorman.gov.tr` adresindeki Gıda Kamuoyu Duyurusu bölümünde, firma adı, marka, ürün adı, parti/seri numarası ve uygunsuzluk türüyle birlikte yayımlanıyor. Aynı veriye e-Devlet Kapısı'ndaki "Güncel Gıda Kamuoyu Duyurusu" hizmetinden de ulaşılabiliyor.

Evdeki yağı ayırt etmek içinse listeye bakmak tek yol değil. Zeytinyağında hilenin nasıl yapıldığı ve nasıl anlaşıldığı ayrı bir konu — ve mutfakta yapılabilecek testlerin çoğunun sanıldığı kadar işe yaramadığı da öyle.