Zeytinyağının gerçek fiyatı: enflasyondan arındırılmış hesap
Lira fiyatı 11,5 kat arttı, enflasyon 7,6 kat. Gerçek artış 1,56 kat. 1.257 tescilin her biri kendi ayının endeksiyle taşındı — ve sonuç euro bazlı hesabı doğruluyor.
Bu sitede daha önce şunu yazdık: zeytinyağının lira fiyatı 2019'dan bugüne on üç kat arttı ama euro cinsinden artış yalnız 1,6 kattı, yani yükselişin büyük bölümü kurdu. O yazının sonunda bir söz verdik — enflasyondan arındırılmış hesabı, doğrulanmış bir tüketici fiyat endeksi bulduğumuzda yayımlayacaktık.
Endeksi bulduk. Hesap burada.
Yöntem
Enflasyondan arındırma tek bir çarpanla yapılmaz. Bir yılın ortalama fiyatını o yılın ortalama enflasyonuyla düzeltmek, fiyatların hızla değiştiği dönemlerde ciddi hata üretir.
Doğrusu şu: her işlem, gerçekleştiği ayın endeksiyle bugüne taşınır. Biz de öyle yaptık.
- Fiyat: Aydın, Edremit, Nazilli, Gaziantep ve Bandırma borsalarında tescil edilmiş natürel sızma zeytinyağı satışları — 1.257 kayıt.
- Endeks: Türkiye tüketici fiyat endeksi, aylık, 84 ay (Ocak 2019 – Aralık 2025).
- İşlem: Her tescilin fiyatı, kendi ayının endeksine bölünüp son ayın endeksiyle çarpıldı. Yıllık değerler miktar ağırlıklıdır.
Sonuçlar Aralık 2025 lirasıyla ifade edilmiştir.
Tablo
| Yıl | Nominal ₺/kg | Nominal artış | Enflasyon | Reel ₺/kg* | Reel artış |
|---|---|---|---|---|---|
| 2019 | 18,53 | 1,00× | 1,00× | 153,51 | 1,00× |
| 2020 | 19,59 | 1,06× | 1,12× | 144,29 | 0,94× |
| 2021 | 28,51 | 1,54× | 1,34× | 175,03 | 1,14× |
| 2022 | 62,46 | 3,37× | 2,31× | 219,86 | 1,43× |
| 2023 | 121,09 | 6,54× | 3,56× | 294,48 | 1,92× |
| 2024 | 244,45 | 13,20× | 5,65× | 376,10 | 2,45× |
| 2025 | 212,41 | 11,47× | 7,62× | 239,07 | 1,56× |
* Aralık 2025 lirasıyla. 2026 tescilleri hesaba girmedi: kullandığımız endeks serisi Aralık 2025'te bitiyor ve tahmin yürütmüyoruz. Endeks kaynağı aşağıda.
Cevap: 11,5 kat değil, 1,56 kat
2019'dan 2025'e zeytinyağının lira fiyatı 11,5 katına çıktı. Aynı dönemde genel fiyat düzeyi 7,6 katına çıktı.
Aradaki fark gerçek artıştır: 1,56 kat, yani %56.
Bu rakam bizim için ayrıca önemli, çünkü daha önce euro cinsinden yaptığımız hesap 1,6 kat demişti. İki bağımsız yöntem — biri döviz kuru, diğeri tüketici fiyat endeksi — neredeyse aynı sonuca varıyor. Birbirini doğrulayan iki ölçüm, tek ölçümden çok daha güvenilirdir.
2020: fiyatın gerçekte düştüğü yıl
Tablonun en şaşırtıcı satırı 2020.
O yıl zeytinyağının lira fiyatı 18,53'ten 19,59'a çıktı. Ama enflasyon aynı dönemde %12 arttığı için, reel fiyat 153,51'den 144,29'a indi — yani %6 ucuzladı.
Üreticinin hissettiği şey buydu: eline geçen para artmış görünüyordu, alabildiği şey azalmıştı. Nominal rakamlara bakan hiç kimse bunu göremez.
2024 zirvesi ve 2025 erimesi
Reel fiyatın en yüksek olduğu yıl 2024: bugünün parasıyla kilogram başına 376 lira, 2019 seviyesinin 2,45 katı. Bu, enflasyondan arındırıldıktan sonra bile gerçek bir pahalılıktır — Akdeniz'de arzın daraldığı yıllara denk gelir, ayrı bir yazıda ölçtük.
Sonra 2025 geliyor ve reel fiyat 239 liraya iniyor. Bir yılda üçte bir erime.
Bu erimenin nasıl gerçekleştiği dikkate değer: nominal fiyat 244'ten 212'ye indi, yani %13 düştü. Ama reel kayıp %36. Farkı enflasyon kapattı — fiyat yerinde saysaydı bile üretici kaybedecekti.
Üretici açısından cümle şudur: 2025'te zeytinyağı ucuzlamadı, para pahalandı.
Üç ölçüm bir arada
Aynı seriyi üç farklı birimle ölçtük ve üçü üç ayrı şey söylüyor:
| Ölçü | Artış | Ne anlatır |
|---|---|---|
| Türk lirası (nominal) | 11,5× | Kasadaki rakam |
| Euro | 1,6× | Dünya piyasasındaki değer |
| Enflasyondan arındırılmış | 1,56× | Yurt içindeki gerçek alım gücü |
Bir haber "zeytinyağı on bir kat pahalandı" dediğinde yanlış bir şey söylemiyor — ama zeytinyağı hakkında da bir şey söylemiyor. O cümle, paranın değeri hakkındadır.
Doğru cümle şu: zeytinyağı altı yılda gerçek olarak yarı yarıya pahalandı, 2024'te zirve yaptı, 2025'te kazandığının önemli bölümünü geri verdi.
Sınırlar
2026 hesapta yok. Kullandığımız endeks serisi Aralık 2025'te bitiyor. Yeni aylar yayımlandıkça tablo kendiliğinden uzayacak; eksik ayı tahminle doldurmuyoruz.
Tüketici endeksiyle ölçtük, üretici endeksiyle değil. Bu hesap "zeytinyağı, genel tüketim sepetine göre ne kadar pahalandı" sorusuna cevap verir. Üreticinin girdi maliyetleri (gübre, mazot, ilaç, ambalaj) ayrı bir sepettir ve farklı hareket eder. Tarımsal girdi endeksine erişebilirsek o hesabı da yapacağız.
Borsa fiyatıdır. Dökme, toptan, tescilli. Markette gördüğünüz etiketle doğrudan karşılaştırılamaz — değer zincirinin son halkası hâlâ ölçemediğimiz yer.
Kaynaklar
Fiyat serisi, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği'ne bağlı ticaret borsalarının açık tescil kayıtlarından kendi topladığımız veridir; piyasa sayfamızdan CSV olarak indirilebilir.
Tüketici fiyat endeksi, Eurostat'ın uyumlaştırılmış tüketici fiyat endeksi (HICP) veri tabanındaki Türkiye serisidir (`prc_hicp_midx`, tüm kalemler, aylık). Açık erişimlidir ve doğrudan kaynağından otomatik olarak güncellenir.
Hesabı tekrarlamak isteyen için yöntem yukarıda tam olarak yazılıdır: her tescili kendi ayının endeksine bölün, son ayın endeksiyle çarpın, miktar ağırlıklı ortalayın. Farklı bir sonuç çıkarsa duymak isteriz.
İlgili yazılar: 13,5 kat mı, 1,6 kat mı? · Endülüs'te yağmur, Aydın'da fiyat · Ağaçtan rafa: değer zinciri · Piyasa sayfası
Ziyaretçi başına tek oy; istediğiniz zaman değiştirebilirsiniz. Puanlar gerçek okur oylarıdır — başlangıç puanı ya da varsayılan not verilmez.
İlgili içerikler
Yazı
Dekara 20 ağaç mı, 250 mi? Sık dikim tartışması
Türkiye'de dekara 15-25 ağaç dikiliyor; dünyada süper sık dikimde 200-300. Yatırım 8 yılda geri dönüyor, yarı sıkta 15 yılda. Ama en kârlı sıklık en yükseği değil — ve Türkiye bu modeli uygulamıyor.
Yazı
Zeytinliği kesmek: 10 yıllık bir kararın aritmetiği
Kesilen bir dekar zeytinliğin yerine fidan dikilirse on yıllık gelir kaybı 158.476 lira — on yıllık gelirin %58'i. Varsayımları açık, tekrarlanabilir bir hesap.
Yazı
Bir kilo zeytin kaça mal oluyor? Ege'de 152 işletmenin masraf dökümü
Masrafın %37,70'i arazi kirası, %16,90'ı hasat. Sofralık zeytinde masrafın %73'ü fire. Zeytinyağı masrafının %94'ü zeytinin kendisi. Küçük işletme büyükten %42 pahalıya üretiyor.
Yazı
Osmanlı'da zeytinyağı ticareti: alıcı İngiltere, fiyatı rekolte belirliyordu
1889'da 25.627 ton ihracat, ton fiyatı 23,54 lira. 1882'de 9.022 ton, ton 42,89 lira. 1909'da 19,5 milyon ağacın %47,1'i Aydın Vilayeti'nde. 11 Kasım 1914'te ihracat yasaklandı.