Rekolte 500 bin tona çıkıyor, ihracat 17 bin tona indi: sektör prim ve kur desteği istiyor

İzmir'de 30 Eylül'de bir araya gelen zeytinyağı sanayicileri ve ihracatçıları iki rakamı yan yana koydu. Birincisi beklenti: bu sezon Türkiye'nin 500-600 bin ton zeytinyağı üretebileceği konuşuluyor. İkincisi geçmiş: geçen sezon ülkeden çıkan zeytinyağı 17.721 tonda kaldı.

Aradaki uçurum bu sezonun asıl sorusunu tarif ediyor. Rekolte sorun değil; rekolteyi satmak sorun.

Geçen sezonun bilançosu

Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği kayıtlarına göre 1 Kasım 2025 - 31 Ağustos 2026 döneminde zeytinyağı ihracatı şöyle gerçekleşti:

Tablonun son kolonu önemli: gelir, miktardan daha az düştü. Yani ihracatçı daha pahalıya sattı, ama satacak yağı yoktu. Bu, bir pazar kaybı tablosu değil, bir arz kıtlığı tablosu. Geçen sezon yok yılıydı ve Türkiye iç tüketimini karşılamakta zorlandı. Ton başına fiyatın yükselmesi ihracatçının başarısı değil, yağın az olmasının sonucu.

Bu sezonun rakamı henüz resmî değil

Sektörün telaffuz ettiği 500-600 bin ton aralığı bir resmî tespit değil, bir beklenti. Türkiye'de rekolteyi Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesinde kurulan heyet 41 ilde yerinde ölçüyor, Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi açıklıyor; rapor genellikle kasımda çıkıyor.

Bir hatırlatma gerekiyor. 2025/26 için açıklanan 310 bin ton, açıklandığı gün sektörün büyük kısmı tarafından yüksek bulunmuştu; o tarihte piyasadan gelen tahminler 170-200 bin ton aralığındaydı ve en düşük tahmin 150 bin tondu. Sezon kapandığında 17 bin tonluk ihracat, düşük tahminleri haklı çıkaran tarafta durdu. Dolayısıyla 500 bin ton da bir tahmin; hasat ilerledikçe sınanacak. Bu sezonun var yılı olduğu ise sahadan teyitli: Antalya ve Orhangazi gibi birbirinden uzak havzalarda rekolte ikiye katlanıyor.

500 bin ton nereden gelir

Beklentinin aritmetiği şöyle. Resmî tespitte 2024/25 sezonunda 3,6 milyon ton zeytin dalından alındı; bunun 700 bin tonu sofralık olarak değerlendirildi, 2,85 milyon tonu sıkıldı ve 475 bin ton yağ verdi. Yani 6 kilo zeytinden 1 kilo yağ — yaklaşık %17 randıman.

Aynı randımanla 500 bin ton yağ için 3 milyon ton yağlık dane gerekiyor. Sofralık payı 2024/25 düzeyinde kalırsa toplam rekolte 3,7 milyon tonu bulur — yani bugüne kadarki en yüksek sezonun yüzde üç-dört üzerinde. İmkânsız değil: meyve veren ağaç sayısı iki sezonda 5 milyon arttı ve genç dikimler üretime giriyor. Ama 500 bin ton, tavanın kendisi; 600 bin ton telaffuz etmek için henüz sahadan gelen bir veri yok.

Fiyatı belirleyen yer Türkiye değil

Ege Bölgesi Sanayi Odası Yönetim Kurulu Üyesi Nedim Kalpaklıoğlu, yaklaşık 1,5 milyon tonluk üretimiyle dünya fiyatını İspanya'nın belirlediğini, bu fiyat seviyesiyle rekabet edilemediğini söyledi. Tunus'un da düşük fiyatı koruyarak pazar payı aldığına dikkat çekti.

Sayılar bunu doğruluyor. Endülüs'ün 2026/27 aforosu 1.261.200 ton — tek bir bölge, Türkiye'nin bütün sezon beklentisinin iki katından fazla. Avrupa Komisyonu'nun haftalık üretici fiyatı serisinde Jaén'de sızma zeytinyağı 20 Eylül haftasında 3,42 €/kg; Avrupa Merkez Bankası'nın 30 Eylül kuruyla kilosu yaklaşık 190 TL. Edremit Ticaret Borsası'nda yemeklik zeytinyağının son tescil ortalaması ise 225 TL/kg. Kalite sınıfları aynı değil — biri sızma, öteki yemeklik — ama yön belli: Türkiye'nin alt sınıfı, İspanya'nın üst sınıfından pahalı.

Sofralık taraf daha sağlam

Zeytinyağı tarafındaki sert düşüş sofralıkta yok. Sebebi resmî tespit tablosunda duruyor: yok yılında bile sofralık dane 740 bin tonla, var yılındaki 700 bin tonun üzerinde kaldı. Sofralık zeytin seçilerek toplanır ve ağaçtaki azalma önce yağlık danede görülür. 2024/25 sezonunda sofralık zeytin ihracatı 255 milyon dolarla rekor kırdı; aynı sezon zeytinyağının getirdiği 231,6 milyon dolardan fazla. Sektörün tek bacağı dalgalanırken öteki bacağı duruyor.

Sektörün istediği iki şey

Talepler iki kaleme ayrılıyor. Üretici tarafında, genel destek yerine kilogram başına, verimlilik esaslı prim. İhracatçı tarafında kur desteği mekanizması. Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Emre Uygun, ihracatçının kapasitesinin yeterli olduğunu, sorunun maliyet ve finansman koşullarında olduğunu belirtti.

Ölçü

Sektörün dile getirdiği hedef, zeytin ve zeytinyağında toplam 1 milyar dolar ihracat. Bu hedefin büyüklüğünü görmek için geçmişe bakmak yeterli: 2024/25 sezonunda zeytinyağı 231,6 milyon dolar, sofralık zeytin 255 milyon dolar getirdi. İkisinin toplamı 487 milyon dolar. Yani 1 milyar dolar, sektörün en iyi sezonunun iki katı.

Bu, hedefin ulaşılmaz olduğu anlamına gelmiyor; ama kur desteği ve primin yapması beklenen işin ölçeğini gösteriyor. Dökme yağ ihracatıyla bu rakama çıkmanın matematiği zor: ton başına 5.000 dolar civarı bir birim fiyatla 1 milyar dolar, 200 bin tonun üzerinde bir ihracat demek — geçen sezonun on katından fazlası. Bu yüzden sektörün aynı toplantıda ambalajlı ve markalı satışa ağırlık verme vurgusu, destek talebinden daha belirleyici olabilir. Çünkü zeytinden yağa uzanan fiyat makasında katma değerin nerede kaldığı, kurdan bağımsız bir sorun.