Akhisar'da elekler 16 Ekim'e kadar kapandı: sofralık zeytinde fiyat eylemi iki havzaya yayıldı

Türkiye'nin sofralık zeytin hasadı, rekoltenin yüksek olduğu bir yılda fiyat eylemiyle açıldı. Akhisar'ın Zeytinliova mahallesinde üreticiler ve komisyoncular 10 Ekim'de elekleri kapatarak hasadı ve satışı 16 Ekim Cuma'ya kadar durdurdu. Aynı gün Ballıca ve Bünyaniosmaniye mahallelerinde de alımların durdurulduğu bildirildi. İki gün önce, 8 Ekim'de, Aydın'ın Karacasu ilçesine bağlı Ataeymir mahallesinde üreticiler ortak kararla alımları üç gün askıya almıştı.

Nerede ne karar alındı

Zeytinliova muhtarı Gülten Demir, fiyatların çok düşük kalması nedeniyle alımların durduğunu ve bir hafta boyunca kimsenin zeytin toplamayacağını söylüyor. Ballıca muhtarı Muhammet Dönmez ile Akhisar Muhtarlar Derneği Başkanı İhsan Gümüş de karara katıldı; basın açıklaması 10 Ekim öğleden sonra Zeytinliova'da yapıldı.

Hangi fiyat konuşuluyor

Sitenin kayda geçirdiği ölçülmüş rakam, Akhisar'da 6 Ekim'de açıklanan açılış listesi: Domat zeytininde duble 60, 1 numara 50, 2 numara 40, 3 numara 35, 4 numara 25, 5 numara 15 ve yağlığa ayrılan dane 10 lira.

Eylemi yürüten üreticilerin anlattığı tablo bu listenin altına işaret ediyor. Demir'in aktardığına göre sezon 70-80 liradan açıldı, 45 liraya indi, bugün ortalama 20-30 lira konuşuluyor; masraf çıktıktan sonra üreticinin elinde kilogramda 5-7 lira kaldığını söylüyor. ⚠ Bunlar üretici beyanıdır, ilan edilmiş bir alım listesi değil. Aradaki fark büyük ölçüde boy sınıfından geliyor: aynı bahçeden çıkan ürünün hangi kalibreye düştüğü, kilogram fiyatını dört kata kadar değiştiriyor.

Karacasu'da ilan edilen liste ise çeşit bazında şöyleydi: Domat 15-60, Memecik 15-35, eşek zeytini 15-40, kaba zeytin 10-35 lira. Akhisar'ın açılış listesiyle aynı tavan ve taban — yani iki havzada konuşulan fiyat düzeyi birbirine yakın.

Maliyet tarafında ne var

Türkiye İstatistik Kurumu'nun Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi'ne göre girdi fiyatları temmuzda yıllık yüzde 27,62 arttı; Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksi ise ağustosta yüzde 21,91. İki endeks arasındaki yaklaşık altı puanlık açı, üreticinin maliyetinin ürün fiyatından hızlı arttığını gösteriyor.

Karacasu'da üreticiler kilogram maliyetini 104 lira olarak dile getirdi. ⚠ Bu bir üretici beyanı; sitede bu rakamın karşılığı olan bir maliyet ölçümü yok ve sofralık zeytinde kilogram maliyeti bahçe verimine, sulama durumuna ve işçilik tarifesine göre çok geniş bir aralıkta değişir. Ölçülü söylenebilecek olan şu: 15 liralık bir kalibre fiyatı, hangi maliyet hesabı kullanılırsa kullanılsın hasat işçiliğini zorlukla karşılıyor. Üreticilerin "ton ton zeytin dalda kalır" uyarısı buradan geliyor.

Bahçe ile raf arasındaki mesafe

Sitenin perakende ölçümünde 10 Ekim itibarıyla yeşil sofralık zeytinin market rafındaki kilogram fiyatı, 24 ürün üzerinden 194 ile 1.470 lira arasında, ortalama 409 lira. Aynı günlerde bahçede 5 numara Domat 15, duble Domat 60 liradan alıcı buluyor.

⚠ Bu iki rakam aynı malın iki fiyatı değildir: arada salamura süreci, fire, ayıklama, ambalaj, soğuk zincir, dağıtım ve vergi var. Yine de mesafenin büyüklüğü eylemin neden kalibre tartışmasından çıkıp zincir tartışmasına döndüğünü açıklıyor.

Taban fiyat diye bir şey var mı

Türkiye'de sofralık zeytin için devletin açıkladığı bir taban fiyat yok; ürün müdahale alımı kapsamında da değil. Fiilî referansı Marmara havzasındaki kooperatif birliğinin alım fiyatı oluşturuyor. Birliğin 2025/26 sezonu için açıkladığı fiyatlar sofralıkta tavan 160 lira (18 dane), taban 55 lira (41 dane), yağlıkta 53 liraydı. 2026/27 sezonu için bir alım fiyatı duyurusu 11 Ekim sabahı itibarıyla henüz yapılmadı; bu arada rekolte beyanı toplanmaya devam ediyor.

Tarım-Sen, hükümetin acilen bir taban fiyat belirlemesini ve prim desteği vermesini istiyor. Prim tarafında bu sezon Manisa'da zeytin için ödenen destek ile ağaç sayısının üç yılda 8 milyon artması aynı tabloda duruyor: kapasite büyürken alım tarafının derinliği aynı hızda artmıyor.

Borsa tescili de havza farkını gösteriyor: Edremit Ticaret Borsası'nda 7 Ekim'de yeşil hususi zeytin 3.571 kilogram üzerinden kilogramda 140 lira kayda geçti. Bu, iri kalibrede ve farklı bir havzada oluşan bir fiyat; Akhisar'daki kalibre tablosuyla doğrudan karşılaştırılamaz, ama boyun ve bölgenin fiyatta ne kadar belirleyici olduğunu ortaya koyuyor.

Eylemin gücü neye bağlı

Elek kapatmak arzı ortadan kaldırmıyor, geciktiriyor. Domat'ta hasat penceresi dar: dane olgunlaştıkça sofralık sınıfından düşme riski artar, salamuraya uygunluk değişir. Bir hafta sonunda ürün yine aynı alıcı grubunun önüne gelecek. Dolayısıyla eylemin fiyata etkisi, alıcı tarafın — birlik, tüccar ve dolgu sanayisi — depo doluluğuna ve nakit durumuna bağlı kalacak.

Aynı hafta Avrupa'nın en büyük yağ üreticisinde de benzer bir tablo var: İtalya'da üretici fiyatı bir yılda yarıya indi ve Puglia'da üreticiler hükümete 12 Ekim öğlenine kadar süre verdi. İki ülkenin ortak noktası, bol rekoltenin maliyet artışıyla aynı sezona denk gelmesi.

16 Ekim'de elekler yeniden açıldığında fiyatın yönünü, kooperatif birliğinin açıklayacağı alım fiyatı ile hasadın hızlanmasıyla piyasaya yüklenecek arzın birlikte belirlemesi bekleniyor.