Marmarabirlik'te rekolte beyanı 21 Eylül'de açılıyor: beyan vermeyen ortağın zeytini alınmıyor

Marmara'da sofralık zeytin sezonu hasatla değil, bir beyanla açılıyor. Marmarabirlik'e bağlı kooperatiflerde 2026-2027 iş yılı rekolte beyannamesi alımları 21 Eylül Pazartesi günü başlıyor, 23 Ekim 2026'da kapanıyor. Gemlik Zeytin Tarım Satış Kooperatifi'nin ortaklarına yaptığı duyuruya göre koşul net: beyanname vermeyen ortaktan bu sezon ürün alınmayacak. Beyan edilen miktar da yalnız sofralığı kapsamıyor; ortağın kooperatife teslim etmeyi planladığı yağlık zeytin dahil bütün ürün beyana giriyor.

Beyan bir tahmin değil, taahhüt

Rekolte beyannamesi dışarıdan bakınca bir anket gibi görünüyor: üretici bu yıl ne kadar ürün beklediğini yazıyor. Kooperatif sisteminde ise belge bundan fazlasını yapıyor. Ortak aynı kâğıtla kooperatife ne kadar zeytin teslim edeceğini taahhüt etmiş oluyor. Birliğin alım kapasitesi, işleme planı ve sonunda açıklayacağı fiyat bu toplam üzerine kuruluyor; geçen sezonun nihai fiyatları da ortaklardan gelen 67 bin beyan üzerinden hesaplanmıştı.

Bu toplamın bir de sektörel değeri var. Marmara'da sofralık zeytin için tescilli bir borsa fiyatı yayımlanmıyor; bölgede üreticinin eline geçen parayı fiilen Marmarabirlik'in açıkladığı alım fiyatı belirliyor. Dolayısıyla ekim sonunda toplanan beyan yekûnu, Marmara sofralık zeytini için sezonun ilk sağlam sayısı oluyor — resmî rekolte tahmininden bağımsız, üreticinin kendi kalemiyle yazdığı bir rakam.

Taahhüdün karşılığı ana sözleşmede yazılı. Üst üste beş iş yılında rekolte beyannamesi vermeyen ya da beyanında taahhüt ettiği ürünün en az yüzde 50'sini kooperatife teslim etmeyen ortağın ortaklıktan çıkarılması öngörülüyor. Aynı yüzde 50 eşiği genel kurula katılım koşulları arasında da geçiyor: beyanname vermemiş ya da taahhüdünün yarısını teslim etmemiş ortak, birliğin karar mekanizmasının dışında kalıyor.

Orhangazi'de yaklaşık 300 ortak eşikte

Kuralın soyut olmadığı en somut yer Orhangazi. Marmarabirlik Orhangazi Zeytin Tarım Satış Kooperatifi Başkanı Hüseyin Sevdi'nin açıklamasına göre kooperatifteki yaklaşık 300 ortak, son dört yıldaki teslim durumu nedeniyle bu sezon kritik eşikte. 2026-2027 sezonunda da yükümlülüğü yerine getirmezlerse ana sözleşmedeki beş yıllık süre tamamlanmış olacak.

Sevdi, kooperatifin bu yıl ortaklardan yaklaşık 8 bin ton rekolte beyanı beklediğini söylüyor ve üreticilere tek bir uyarı yapıyor: beyanı gerçekçi verin, hasatta gerçekten teslim edebileceğiniz miktarı yazın.

Rekor beklentisi beyanı neden zorlaştırıyor

Uyarının zamanlaması tesadüf değil. 2026, zeytinde "var yılı" ve beklenti yüksek. Türkiye İstatistik Kurumu'nun 2026 Bitkisel Üretim 1. Tahmini'ne göre zeytin üretiminin geçen yılki 2 milyon 450 bin tondan yüzde 55,7 artışla 3 milyon 814 bin tona çıkması bekleniyor. Bu rakam tutarsa 2024'teki 3 milyon 750 bin tonluk rekor da geride kalacak.

Yüksek rekolte, fazla beyan etmeyi cazip hale getiriyor: alımda kota uygulanması ihtimaline karşı daha büyük pay kapmak isteyen üretici, gerçek üretiminin üzerinde beyan verme eğilimine girebiliyor. Marmarabirlik geçmiş sezonlarda da tam bu davranışa karşı uyarı yapmıştı.

Ters yönde bir risk daha var. Beyan eylülde veriliyor, ürün aralıkta teslim ediliyor ve arada bahçede çok şey olabiliyor. Erdek'te 13 Temmuz'da düşen dolu, 162 Sayılı Erdek Zeytin Tarım Satış Kooperatifi'nin tahminine göre yaklaşık 420 hektarı vurdu ve 3.500 ton dolayında ürün kaybına yol açtı. Eylülde iyimser yazılan bir beyan, aralıkta yüzde 50 eşiğinin altında kalabiliyor.

Yeni ortak kapısı sekiz yıl sonra açık

Beyan dönemi bu sezon ikinci bir işlemle çakışıyor. Marmarabirlik 2018'den bu yana ilk kez yeni ortak kaydı alıyor; haziranda alınan kararla birliğe bağlı sekiz kooperatifte başvurular açıldı. Orhangazi kooperatifine ağustos başı itibarıyla 40 üretici başvurmuştu ve başvuruların rekolte beyanı alımlarının sonuna kadar sürmesi bekleniyor. Yani 23 Ekim, yalnız mevcut ortaklar için değil, birliğe yeni girmek isteyen üretici için de son gün.

Fiyat, beyandan sonra geliyor

Üreticinin asıl merak ettiği rakam — alım fiyatı — bu takvimin sonunda açıklanıyor. Marmarabirlik fiyatı, beyanlar toplandıktan sonra kooperatif başkanlarının katıldığı koordinasyon toplantısında belirliyor. Geçen sezonun nihai listesinde tavan fiyat 18 danede 160, taban fiyat 41 danede 55, yağlık zeytin 53 liraydı; ayrıntısı Marmarabirlik alım fiyatları yazımızda. Kalibrenin fiyatı neden bu kadar sert böldüğünü kalibre ekonomisi yazısında ele almıştık.

Bu yılki fiyatın hangi baskılar altında oluşacağı ayrı bir tartışma; rekolte yükselirken taban fiyatın neden konuşulduğunu rekolte ve taban fiyat yazısında anlatmıştık.

Beyanın yağlığı da kapsaması, bu sezon ayrıca önem taşıyor. Marmara'da üretimin büyük kısmı siyah sofralığa gidiyor, ancak rekoltenin yüksek olduğu yıllarda sofralığa uygun olmayan daha çok meyve çıkıyor ve bu ürünün nereye gideceği hasat sırasında belirleniyor. Ortağın eylülde yağlık için de bir rakam yazması, birliğin sıkım ve depolama planını buna göre kurmasını sağlıyor.

Sezonun geri kalanı da sıkışık. Erdek'teki 162 Sayılı Kooperatif'in yaklaşık 4.500 ortağı var ve kooperatif başkanı Abdullah Şenol, kalite için hasadın 15 Aralık'a kadar bitirilmesi gerektiğini söylüyor. Beyan penceresinin 23 Ekim'de kapanması, ortağa taahhüdünü yerine getirmek için yaklaşık yedi haftalık bir hasat aralığı bırakıyor. Marmara'da sezonu belirleyecek olan da bu iki tarih arasındaki mesafe: eylülde yazılan rakam ile aralıkta kantara çıkan zeytin.