Şarköy Zeytinyağı menşe adıyla tescillendi: Trakya'nın ilk zeytin coğrafi işareti, dip zeytini yasak

Trakya'nın zeytinyağı artık resmî bir adla korunuyor. Türk Patent ve Marka Kurumu'nun 2 Kasım 2026 tarihli, 232 sayılı Resmi Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Bülteni'ne göre Şarköy Zeytinyağı, 23 Ekim 2026'da 1912 numarayla menşe adı olarak tescil edildi. Başvuru 25 Mart 2025'te yapılmıştı; Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 41. maddesi gereği koruma bu başvuru tarihinden geçerli sayılıyor.

Tescil ettirenler Trakya Kalkınma Ajansı ile Şarköy Kaymakamlığı. Ajansın duyurusuna göre ürün, Tekirdağ'ın 15'inci, Edirne, Kırklareli ve Tekirdağ'ı kapsayan TR21 Trakya Bölgesi'nin ise 40'ıncı coğrafi işaretli ürünü oldu. Kurumun sicilinde bu üç ilde adında zeytin geçen başka bir tescil yok; yani Şarköy, bölgenin zeytin alanındaki ilk coğrafi işareti.

Eylülde Şarköy zeytinyağı için yapılan saha çalışmasını yazarken ürünün henüz tescili olmadığını not etmiştik. Nisan 2026'da bazı yerel yayınlar tescilin alındığını duyurmuştu; Kurum bültenindeki resmî tescil tarihi ise 23 Ekim.

Tescil belgesi ürünü nasıl tanımlıyor?

Belgeye göre Şarköy Zeytinyağı, ilçede yetiştirilen Gemlik çeşidi zeytinden elde edilen, rengi sarı ile yeşil arasında değişen, genel olarak taze çimen ve nane aroması taşıyan natürel sızma ve natürel birinci zeytinyağı. Ağızda hafif acılık, genizde hafif yanma bırakıyor. Belge bu karakteri, zeytinin yağışa dayalı ve sınırlı su koşullarında yetişmesine bağlıyor.

Coğrafi sınır yalnızca Şarköy ilçesi. Belgede yöreyle bağ üç unsurla anlatılıyor:

• Ganos Dağları bahçeleri hâkim kuzey rüzgârlarından koruyor, Marmara'dan esen nemli imbat ise kurak yıllarda bile ağaçların stresini azaltıyor.
• Yıllık yağış 600-900 mm, ortalama sıcaklık 13-16 °C aralığında.
• Gemlik çeşidinin yıllık soğuklama ihtiyacı en az 300 saat; Şarköy'de bu süre ortalama 800 saatin üzerinde.

Toprak kumlu-tınlı ve kireçli, pH genellikle 7-8. Çeşidin kendisi Gemlik zeytini sayfamızda.

Kimyasal sınırlar ne diyor?

Belgedeki birinci tablo iki kalite sınıfı için sınırları veriyor:

Bu üst sınırlar, Türk Gıda Kodeksi'nin aynı iki sınıf için koyduğu sınırlarla birebir aynı. Yani tescil, kimyasal açıdan genel mevzuattan daha sıkı bir eşik getirmiyor. Ayırt ediciliği çeşide, coğrafyaya ve üretim kuralına dayandırıyor. Yağ asidi tablosunda oleik asit %55-83, palmitik asit %7,5-20, linoleik asit %2,5-21 aralığında tanımlı.

Üretimde hangi kurallar bağlayıcı?

Tescilli adı kullanmak isteyen üretici, belgede yazan yöntemi izlemek zorunda. Başlıca maddeler şunlar:

• Hasat ekim ortasında başlar, şubat sonuna kadar sürebilir. Zeytin elle ya da zarar vermeyen makineyle toplanır. Yere kendiliğinden düşmüş dip zeytini kullanılmaz.
• Zeytin hava alan, tercihen plastik kasalarda taşınır. Toplandıktan sonra 24-48 saat içinde sıkılır.
• Yoğurma sırasında hamur sıcaklığı 25-30 °C arasında olmalı, yoğurma bir saati geçmemeli. Eklenen su, zeytin ağırlığının %10'unu aşmamalı.
• Yağın en fazla 20 °C'de, havayla teması kesilerek depolanması öneriliyor.

Hasattan sonra beklemenin yağa etkisini ayrı bir yazıda anlattık; Şarköy belgesi bunu kurala bağlıyor.

Denetimi kim yapacak?

Denetim, Kaymakamlık ve Ajansın koordinasyonunda; Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Gıda Mühendisliği Fakültesi, Tekirdağ İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Şarköy İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Şarköy Belediyesi'nden en az üç uzmandan oluşan bir kurul yapacak. Kurul yılda bir kez düzenli denetim yapacak, şikâyet olursa her zaman çıkabilecek.

Denetimde zeytinin ilçede yetiştiğini gösteren çiftçi kayıt belgesi, zeytinin hangi fabrikada sıkıldığını ve yağ miktarını gösteren müstahsil makbuzları ve tasiriye faturaları, fason dolum varsa sözleşmesi aranacak. Ambalajda menşe adı amblemi ve logoyla birlikte coğrafi işaret hologramı kullanımı da kontrol edilecek. Gerekirse yağ, kodeksteki saflık ve kalite kriterlerine göre laboratuvarda analiz ettirilecek.

Türkiye'deki yeri

Kurumun sicilinde adı "Zeytinyağı" ya da "Zeytinyağları" ile biten 23 tescil vardı: 13'ü menşe adı, 10'u mahreç işareti. Şarköy bu listeye 24'üncü ve menşe adı olarak 14'üncü sırada giriyor. Sicilde başvuru aşamasında bekleyen sekiz zeytinyağı dosyası daha var: Salihli, Manavgat, Fethiye, Karaman, Eceabat, Ermenek, Adıyaman ve Antalya Tavşan Yüreği. Daha önce tescil edilen zeytin ürünleri coğrafi işaretli zeytin ürünleri sayfamızda.

Ajans Genel Sekreteri Mahmut Şahin, başvuru döneminde ilçede yaklaşık 1 milyon zeytin ağacı bulunduğunu, ürünün yüzde 30'unun sofralığa ayrıldığını ve yılda yaklaşık 3 bin ton yağ üretildiğini söylemiş, hedefi 4-5 bin ton olarak koymuştu. Ürün aynı zamanda Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın "Anadoludakiler: 81 İl 81 Ürün" programında Tekirdağ'ın odak ürünü. Ajansın Şarköy'de düzenlediği ve yaklaşık 80 kişinin katıldığı çalıştayda Şahin, tescilin tek başına hedef olmadığını, asıl amacın standartlara uygun üretimi yaygınlaştırmak, üretici gelirini artırmak ve ürünü sürdürülebilir satış kanallarına taşımak olduğunu söyledi.

Tescilin rafta görünmesi, üreticilerin denetime girip amblemi almasına bağlı; kaç işletmenin bu yola gireceği henüz bilinmiyor.

İlgili yazılar: Coğrafi işaret ne işe yarıyor? · Tekirdağ'da zeytincilik