Uluslararası Zeytin Konseyi büyüyor: Irak üye oldu, Brezilya ve Güney Afrika başvurdu

Madrid merkezli Uluslararası Zeytin Konseyi (IOC), zeytin ve zeytinyağı alanında hükümetler arası tek kuruluş. Standartları, kalite ölçütlerini ve ticaretteki ortak kuralları belirliyor. Konsey eylülün ilk haftasında üç ayrı duyuru yaptı ve üçü de aynı yöne işaret ediyor: zeytinin dünyası Akdeniz'in dışına genişliyor.

Üç gelişme

Duyuruların hepsi, IOC İcra Direktörü Jaime Lillo'nun ilgili ülkelerin İspanya büyükelçileriyle Madrid'deki genel merkezde yaptığı görüşmelerin ardından paylaşıldı.

Irak: gözlemcilikten üyeliğe

Irak, tam üyeliğe geçmeden önce iki yıl boyunca gözlemci olarak konseyin çalışmalarına katıldı. Üyeliği 8 Ağustos 2026'da yürürlüğe girdi. Irak'ın İspanya Büyükelçisi Ali Shamran Hajem'in 9 Eylül'deki nezaket ziyaretinde, üyeliğin Irak'a konseyin teknik işbirliği ve eğitim faaliyetlerinden yararlanma ve uzmanlık çalışmalarına katılma imkânı vereceği vurgulandı.

Irak bugün önemli bir üretici değil. Ama üye olmak, bir ülkenin kendi ürününü uluslararası standartlara göre sınıflandırıp tescil ettirebilmesi, laboratuvar ve tadım paneli kapasitesini konseyin programlarıyla kurabilmesi demek. Yeni üretim alanları için konsey üyeliği bir tür teknik altyapı kısa yolu.

Brezilya: Latin Amerika'nın en büyük ithalatçısı

Brezilya'nın başvurusu, İspanya Büyükelçisi Luiz Alberto Figueiredo Machado ile yapılan görüşmede konseye iletildi. Brezilya son toplantılara gözlemci olarak katılıyordu. Konseyin paylaştığı rakamlar ülkenin neden önemli olduğunu özetliyor:

Brezilya, Latin Amerika'nın en büyük zeytinyağı ithalatçısı. IOC'nin ülkede yürüttüğü zeytinyağı tanıtım kampanyası 2027 sonuna kadar uzatıldı. Brezilya yalnız alıcı da değil: Brezilya'da üretilen natürel sızma zeytinyağları, konseyin Güney Yarımküre için düzenlediği Mario Solinas Kalite Ödülleri'nde derece aldı.

Güney Afrika: Güney Yarımküre'nin öteki ayağı

Güney Afrika'nın başvurusu, İspanya Büyükelçisi Sankie Dolly Mthembi-Mahanyele ile yapılan görüşmede iletildi. Konseyin duyurusunda Güney Afrikalı üretici De Rustica Estate'in 2025 Mario Solinas Kalite Ödülleri'nde "yoğun yeşil meyvemsi" kategorisinde ikincilik aldığı hatırlatıldı.

Güney Yarımküre'de hasat takvimi Akdeniz'in tersine işliyor; zeytin, kuzeyde bahar aylarına denk gelen dönemde toplanıyor. Konseyin kalite yarışmasının ayrı bir Güney Yarımküre sürümünü düzenlemesinin sebebi bu. Güney Afrika ve Brezilya'nın üyeliği, bu takvimin konsey içinde daha fazla temsil edilmesi anlamına geliyor.

Konsey standardı neyi belirliyor?

IOC'nin ticaret standardı, rafta gördüğümüz sınıfların tanımını yapıyor. Natürel sızma zeytinyağı için serbest asitliğin %0,8'i, natürel zeytinyağı için %2'yi aşmaması gerekiyor; sınıflandırma kimyasal analizlerin yanında eğitimli bir tadım panelinin duyusal değerlendirmesine de dayanıyor. Kusurlu bulunan yağ natürel sınıfların dışında kalıyor.

Bu tanımlar üye ülkelerin kendi mevzuatına da yansıyor. Bir ülkenin konseye girmesi, iç piyasasında "sızma" etiketinin aynı ölçütlerle kullanılmasına doğru bir adım demek. Tüketici açısından da anlamı var: aynı etiket farklı ülkelerde farklı kaliteyi temsil etmemeye başlıyor. Etiketteki sınıfların nasıl okunacağını ve borsada bu sınıfların nasıl fiyatlandığını borsa fiyatı rehberimizde anlattık.

Türkiye açısından ne ifade ediyor?

Türkiye, konseyin üye ülkelerinden biri. Genişlemenin iki pratik yüzü var.

Birincisi pazar. Brezilya gibi ithalatı büyüyen bir ülkenin konsey standartlarını benimsemesi, orada satılan zeytinyağının sınıflandırmasının ve etiketlemesinin uluslararası ölçütlere yaklaşması demek. Bu, standartlara uygun üretim yapan ihracatçı için pazara girişi kolaylaştırır. Sezonun ağustos sonu verisi Türk zeytinyağı ihracatının miktarda %62 gerilediğini gösterirken, alternatif pazarların önemi artıyor. Ana pazarlardaki kaybı ABD vergisi yazımızda ele almıştık.

İkincisi rekabet. Güney Yarımküre üretimi, kuzeyin arz açığı yaşadığı aylarda taze yağla pazara giriyor. Bu üreticilerin konsey içinde güçlenmesi, uzun vadede mevsimlik fiyat farklarını daraltabilir. Akdeniz ülkeleri arasındaki üretim salınımlarının fiyata etkisini Türkiye ile Tunus'un ters fazı üzerinden incelemiştik.

Okurken dikkat

⚠ Başvuru üyelik demek değil. Brezilya ve Güney Afrika'nın başvuruları iletildi; üyeliğin yürürlüğe girmesi, uluslararası anlaşmaya katılım sürecinin tamamlanmasına bağlı.

⚠ Brezilya ithalat rakamları yuvarlaktır. 50 ve 80 bin ton, konseyin duyurusunda "yaklaşık" olarak verildi; yıl bazında resmî istatistik değil.

⚠ Konseyin toplam üye sayısı duyurularda belirtilmedi; bu yüzden yazıda yer vermedik.