Sarı Ulak zeytini: özellikleri, yağ oranı ve yöreleri

Sarı Ulak, Mersin ve Adana çevresinin sofralık çeşididir. Listedeki en düşük et oranına sahiptir (%72) — yani çekirdeği iridir. Buna rağmen Doğu Akdeniz'de yerini korur.

Rakamlarla Sarı Ulak

Kaynak: Efe, Soykan, Cürebal ve Sönmez (2016), Zeytin Kitabı. Kaynakta değeri verilmeyen alanlar "—" bırakılmıştır; tahmin eklenmemiştir.

Doğu Akdeniz'in sofralık çeşidi

Sarı Ulak, ağırlıklı olarak Adana ve Mersin çevresinde sofralık için yetiştirilir. Erdemli, çeşidin merkezidir.

Tarsus koşullarında yapılan ölçümlerde serbest tozlanan Sarı Ulak meyveleri ortalama 4,90 g gelmiş; meyve eni 18,18 mm, boyu 23,85 mm bulunmuştur. Meyve ve çekirdek ağırlıkları ise 3,77 g / 1,06 g olarak ölçülmüştür.

Bu son çift, tablodaki %72'lik et oranının nereden geldiğini açıklıyor: çekirdek, meyvenin yaklaşık dörtte birini oluşturuyor. Listedeki diğer çeşitlerde bu oran çoğunlukla %11–19 arasında. Sarı Ulak'ta çekirdek ağırlığı, Gemlik'in (0,53 g) iki katıdır.

Peki neden hâlâ yetiştiriliyor?

Çünkü et oranı tek ölçüt değildir. Sarı Ulak bölge koşullarına uyumludur ve yerel salamura geleneğinde yerleşmiştir. Ayrıca genetik olarak Domat–Gemlik–Kilis Yağlık–Nizip Yağlık–Manzanilla grubuna %50 civarında benzerlik gösterir; yani Türkiye çeşit havuzunun görece ayrık bir kolundadır. Bu ayrıklık, çeşit çeşitliliği açısından korunması gereken bir değerdir.

Tozlayıcı olarak kullanıldığında dikkat gerekir: Domat'ı Sarı Ulak ile tozlamak, Domat'ın meyve ağırlığını 5,51 g'dan 3,26 g'a düşürmüştür.

Kısaca

Sarı Ulak, çekirdeği iri ama bölgesine yerleşmiş bir sofralık çeşittir. Genetik olarak Türkiye'nin ana çeşit havuzundan görece ayrık durması, onu çeşit çeşitliliği açısından değerli kılar. Tozlayıcı olarak seçilirken dikkat edilmelidir: iri daneli çeşitlerin danesini küçültür.