Akhisar'da ilk alım fiyatları: duble domat 60, yağlık 10 lira

Türkiye'nin sofralık zeytin merkezi Akhisar'da hasat başladı ve sezonun ilk alım fiyatları oluştu. 6 Ekim'de açıklanan listeye göre, hasadına ilk girilen çeşit olan Domat zeytininde fiyat, danenin boyuna göre kilogramda 15 ile 60 lira arasında değişiyor.

Boy boy açılış fiyatları

Tablodaki dağılım, Domat'ta boyun neden her şey olduğunu gösteriyor: duble ile 5 numara arasında dört kat fiyat farkı var. Çeşit, çekirdeği etine oranla küçük ve danesi iri olduğu için dolgulu zeytin sanayisinin ana hammaddesidir; dolgu yapılamayacak küçük daneler aynı bahçeden çıkmış olsa bile çok daha aşağı bir pazara düşer. Yağlığa ayrılan kısım en alt uçta kalıyor, çünkü Domat sofralık bir çeşittir, yağ için ekonomik bir seçenek değildir.

Odadan ortak masa çağrısı

Fiyatların açıklanmasından bir gün önce, 5 Ekim'de, Akhisar Ziraat Odası Başkanı Ahmet Akbuğa yazılı bir çağrı yayımladı. Akbuğa bölgede rekolte ve kalite bakımından bereketli bir yıl yaşandığını, birçok bahçede var yılı görüldüğünü belirtiyor; ancak bahçedeki bereketin üreticinin gelirine yansımadığını söylüyor.

Açıklamanın en somut cümlesi fiyat düzeyine dair: ürün alım fiyatları geçen yılın dahi gerisinde ve maliyetleri karşılayamayacak düzeyde. Oda, hasat dönemi ilerlemeden bütün kurumların aynı masada buluşmasını istiyor ve altı başlık sıralıyor: üretim maliyetinin şeffaf biçimde ortaya konması, hasat dönemindeki finansman baskısının hafifletilmesi (üreticinin yalnızca nakit ihtiyacı yüzünden düşük fiyata satmasını önlemek), kooperatiflerde alım-işleme-depolama kapasitesinin güçlendirilmesi, iç tüketim ile ihracatın birlikte geliştirilmesi, ihracatta öngörülebilirlik ve uzun vadeli bir zeytincilik programı.

Açıklamada bir uyarı da var: henüz verime geçmemiş genç zeytinliklerin önümüzdeki yıllarda üretime katılacağı, dolayısıyla büyüyen kapasitenin gerektirdiği işleme ve depolama altyapısının bugünden hazırlanması gerektiği. Benzer bir çağrı eylülde yağ tarafından da gelmişti: Edremit Ticaret Odası litre başına en az 50 lira destek istemişti.

Maliyet tarafında ne oldu

Fiyatın düşük kalması tek başına bir şey anlatmaz; karşısına maliyeti koymak gerekir. Türkiye İstatistik Kurumu'nun Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi'ne göre tarımsal girdi fiyatları temmuzda yıllık yüzde 27,62 arttı; en sert artış yüzde 33,07 ile gübre ve toprak geliştiriciler grubunda görüldü. Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksi ise ağustosta yıllık yüzde 21,91 artış gösterdi.

İki endeks arasındaki yaklaşık altı puanlık açı, üreticinin bu sezon neyle karşı karşıya olduğunu özetliyor: girdi, ürününün fiyatından hızlı artıyor. Bol rekolte bu makası kapatmıyor, çünkü yüksek arzın kendisi fiyatı aşağı çeken etken.

Bahçeyle raf arasındaki mesafe

Sitenin perakende ölçümünde 8 Ekim'de yeşil sofralık zeytinin market rafındaki kilogram fiyatı, 24 ürün üzerinden 194 ile 1.470 lira arasında, ortalama 380 lira çıktı. Aynı günlerde bahçede 5 numara Domat 15, duble Domat 60 liradan alıcı buluyor.

⚠ Bu iki rakam aynı malın iki fiyatı değildir. Arada salamura süreci, fire, ayıklama, ambalaj, soğuk zincir, dağıtım ve vergi var; markette gördüğünüz ürün genellikle marka, dolgu ya da boy sınıfıyla ayrışmış bir üründür. Yine de mesafenin büyüklüğü, odanın talep listesindeki iç tüketim ve katma değer başlıklarının neden ilk sıralara yazıldığını açıklıyor.

Referans fiyat henüz açıklanmadı

Marmara havzasında sofralık zeytinin referans fiyatını kooperatif birliği belirler; bu sezon için bir alım fiyatı duyurusu henüz yapılmamış görünüyor. Bu arada beyan akışı sürüyor: Orhangazi'de üreticilerin verdiği rekolte beyanı ilk on günde 4.200 tonu geçti ve ilçede yaklaşık 70 bin tonluk bir üretim bekleniyor.

Birliğin fiyatı açıklaması, serbest piyasada oluşan tüccar fiyatının zeminini de etkileyecek. Akhisar'daki tablo o açıklamadan önceki fotoğraf: hasadın ilk günlerinde, arz piyasaya tam yüklenmeden oluşmuş fiyatlar.

Dünya tarafı neden önemli

Yağlık ucun 10 lirada kalması yalnız Domat'ın çeşit özelliğinden değil, yağ piyasasının genel seyrinden de geliyor. İspanya 2026/27 için 1,6 milyon ton zeytinyağı bekliyor ve İspanyol sızma zeytinyağı 4 Ekim haftasında 3,43 €/kg düzeyine inmiş durumda. Dünyanın en büyük arzı bollukta olduğunda, Türkiye'de yağlığa ayrılan her kilonun pazarlık gücü de zayıflıyor.

Akhisar'da hasadın hızlanacağı önümüzdeki haftalarda piyasaya giren ürün artacak. Fiyatın yönünü, arz yüklenirken alıcı tarafın — birlik, tüccar ve sanayi — ne kadar derin alım yapacağı belirleyecek. Coğrafi işaretli Domat için tescilin sağladığı ayrıcalık ise ancak tescilli ürünün ayrı fiyatlanmasıyla anlam kazanır; açılış listesinde bu ayrımın karşılığı görünmüyor.