Türkiye'nin AB'deki zeytinyağı kotası 100 ton: ihracatçılar en az 60 bin ton istiyor

Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği, yeni sezon öncesinde dış pazarlardaki ticari engelleri yeniden gündeme taşıdı. Birlik Başkanı M. Emre Uygun'un 27 Ekim'de yayımlanan açıklamasına göre sektörün iki somut talebi var: Avrupa Birliği'nin Türkiye'ye tanıdığı 100 tonluk zeytinyağı kotasının en az 60 bin tona çıkarılması ve ABD'nin Türk ürünlerine uyguladığı yüzde 12,5'lik ek gümrük vergisinin kaldırılması. Uygun, Birleşik Krallık ile süren serbest ticaret görüşmelerinde de zeytin ve zeytinyağının bu pazara sıfır gümrükle girmesini beklediklerini söyledi.

Talep, Türkiye'nin çok yüksek bir ürün beklediği sezona denk geliyor. Birliğe göre sahadan gelen veriler 2026/27'de hem sofralık zeytinde hem zeytinyağında yüksek rekolteye işaret ediyor; ancak İspanya, İtalya, Yunanistan ve Tunus'ta da bol ürün beklendiği için sektör bu sezon için bir ihracat hedefi belirleyemedi.

100 ton neden bir engel?

AB pazarına kota dışında giren zeytinyağı yüksek, sabit bir vergiyle karşılaşıyor. AB gümrük tarifesinde natürel sızma zeytinyağı için üçüncü ülkelere uygulanan vergi 100 kilogramda 124,5 euro. Tarife veritabanında Türkiye menşeli yağ için 100 kilogramda 112,05 euroluk tercihli bir oran görünüyor; bu, genel vergiden yalnız yüzde 10 düşük. Kısacası 100 tonluk kota dolduktan sonra Türk ihracatçısı kilogram başına yaklaşık 1,12 euro vergi ödüyor.

Bu verginin ağırlığını sitemizin izlediği bir seriyle görmek mümkün. Avrupa Komisyonu'nun haftalık fiyat verisine göre İspanya'da sızma zeytinyağının üretici fiyatı 18 Ekim haftasında kilogramda 3,26 euro idi. 1,12 euroluk vergi bu fiyatın yaklaşık yüzde 34'üne denk geliyor. Yani AB'deki bir alıcı için Türk yağı, rakibiyle aynı fiyattan yola çıksa bile sınırı geçerken üçte bir oranında pahalanıyor.

Bu kota, Türkiye ile AB arasındaki tarım ürünleri ticaretini düzenleyen 1/98 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı'na dayanan tavizler arasında yer alıyor. Dolayısıyla genişlemesi tek taraflı bir idari işlemle değil, iki tarafın bu rejimde yeni bir taviz üzerinde anlaşmasıyla mümkün. İstenen 60 bin ton, aşağıda anlatılan Tunus kotasına yakın bir büyüklük.

Karşılaştırmada en sık anılan ülke Tunus. AB, 2005 tarihli bir Konsey kararıyla Tunus'a her yıl 56.700 ton zeytinyağı için sıfır gümrüklü kota tanıyor. Bu miktar Türkiye'nin kotasının 567 katı. Tunus bugün AB'nin birlik dışından aldığı zeytinyağında başı çeken tedarikçi; dökme yağının önemli kısmı İtalya ve İspanya'daki şişeleyicilere gidiyor.

Birleşik Krallık tarafında durum farklı. İki ülke arasında 2021 başından beri bir serbest ticaret anlaşması yürürlükte; Uygun'un beklentisi, süren görüşmelerde zeytin ve zeytinyağının da sıfır gümrük kapsamına alınması. AB'den ayrıldıktan sonra kendi tarifesini uygulayan Birleşik Krallık, Avrupa'da üretici olmayan ülkeler arasında önemli bir zeytinyağı pazarı.

Dokuz ayda ürün ürün tablo

Birliğin açıklamasındaki ürün kırılımı, düşüşün ağırlığının zeytinyağında olduğunu gösteriyor. Sektörün toplam ihracatı Ocak-Eylül 2026'da yüzde 28 azalarak 381 milyon dolardan 273 milyon dolara, miktar 121 bin tondan 87 bin tona indi.

Kaynak: Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği, 27 Ekim 2026 açıklaması. Değişimler geçen yılın aynı dönemine göredir.

Zeytinyağında miktar yarıdan fazla azaldı; dokuz ayda yalnız 15,7 bin ton yağ dışarı satıldı. Birlik bunu küresel fiyat hareketlerine ve geçmiş dönemlerde uygulanan ihracat kısıtlamalarına bağlıyor. Bu rakamlarla zeytinyağının ortalama ihracat değeri kilogramda yaklaşık 5,2 dolar ediyor; siyah zeytinde 2,6, yeşil zeytinde 2,9 dolar.

Sektör toplamının ay ve ülke kırılımını dokuz aylık ihracat yazımızda ele almıştık; orada ABD'ye satışların yüzde 45 gerilediği ve Almanya'nın en büyük pazar olduğu görülüyordu. ABD'deki ek verginin rakip ülkelerle karşılaştırması da ABD vergisi yazımızda duruyor.

Fiyat farkı tablonun öbür yüzü

Kota tek başına rekabet sorununu açıklamıyor. Edremit borsasında 26 Ekim'de tescil edilen sızma zeytinyağı kilogramda 304,73 TL'den işlem gördü. Avrupa Merkez Bankası'nın aynı günkü kuruyla (1 euro = 55,67 TL) bu yaklaşık 5,47 euro ediyor; İspanya üretici fiyatının 1,7 katı. Borsa tescili tek bir işlemdir ve kalite farkını da yansıtabilir. Yine de iki rakam arasındaki mesafe, kota genişlese bile Türk yağının Avrupa'da yalnız fiyatla değil kaliteyle ve ambalajla yarışması gerekeceğini gösteriyor.

Birlik de stratejisini bu yöne kuruyor: ambalajlı ve katma değerli ürün, uluslararası fuarlar, ticaret heyetleri ve OLIVEtoLIVE adlı UR-GE projesi. Uygun, bu araçlarla 2027'de ihracatı ayakta tutmayı, orta vadede ise sektör ihracatını 1 milyar dolara çıkarmayı hedeflediklerini söyledi.

Okurken dikkat

⚠ Vergi oranları AB'nin gümrük tarifesinden alındı; kotanın dönemlere dağılımı ve kota içi oran bu yazının kapsamında değil.

⚠ Edremit rakamı tek bir borsa işlemidir, İspanya rakamı haftalık ortalama üretici fiyatıdır; ikisi aynı şeyi ölçmez. Farkın nedenlerini Türkiye-Avrupa fiyat karşılaştırması yazımızda ayrıntılı anlattık.

⚠ Kilogram başına ihracat değerleri Birliğin yuvarlanmış rakamlarından bizim hesabımızdır.