İspanya'da üretici fiyatı 3,06 €'ya indi, raf fiyatı yarı hızda iniyor: markette litre 4,15-4,75 €

İspanya'da zeytinyağı üreticiden çıkarken ucuzluyor, markete aynı hızla yansımıyor. Jaén merkezli Poolred fiyat sisteminin 17-23 Ekim haftası verisine göre natürel sızma zeytinyağının üretici fiyatı kilogram başına 3,06 €'ya indi. Aynı günlerde büyük zincirlerin kendi markalı bir litrelik sızma şişesi rafta 4,15 ile 4,75 € arasında satılıyor. Eylül başından bu yana üreticinin kaybı rafa ancak yarı yarıya geçmiş görünüyor.

Üretici fiyatı: iki haftada %4,4 daha

Poolred'in bir önceki ölçümünde, 3-9 Ekim haftasında sızmanın ortalaması 3,20 € idi. İki hafta sonra gelen 3,06 €, bu aralıkta %4,4'lük bir düşüş demek. Aynı haftada natürel birinci 3,01 €, rafine edilmesi gereken lampant yağ 2,83 € oldu. Endülüs bölge yönetiminin fiyat gözlemevi 12-18 Ekim için sızmayı 3,17 €, İspanya Tarım Bakanlığı 5-11 Ekim haftası için 3,31 € olarak verdi; kaynaklar farklı işlem kümelerine baktığı için rakamlar birebir örtüşmüyor, ama yön aynı.

Uzun seriye bakınca düşüşün ne kadar derin olduğu görülüyor. Sitemizin takip ettiği Avrupa Komisyonu haftalık üretici fiyatı serisinde İspanya sızması 18 Ekim haftasında 3,26 €/kg. Bir yıl önce aynı hafta 4,24 € idi; kayıp %23. Ağustos sonundan bu yana ise %5,7.

Arkasındaki sebep biliniyor: Tarım Bakanlığı'nın 1 Ekim'de açıkladığı ilk resmî rekolte tahmini 1.602.596 ton. Devreden stokla birlikte arzın 2 milyon tona yaklaşması alıcıyı bekletiyor; hasat yeni başladığı için işlem sayısı da az.

Raf fiyatı: düştü ama daha az

İspanyol perakende basınında yapılan zincir zincir karşılaştırma, aynı ürünün eylül başı ve 24 Ekim fiyatlarını yan yana koymaya imkân veriyor. Ölçü, her zincirin kendi markalı bir litrelik sızma şişesi:

Yedi zincirin ortalaması 4,69 €'dan 4,38 €'ya indi: %6,7. Aynı dönemde üretici fiyatı ağustos sonundaki 3,45-3,48 € bandından 3,06 €'ya, yani yaklaşık %12 geriledi. Raf iniyor, ama üreticinin yarısı hızında. Büyük ambalajda fark biraz daha açık: Carrefour'un 5 litresi litre başına 4,04 €, Mercadona'nın 3 litresi 4,05 €.

Konunun İspanya'da neden bu kadar izlendiğini tüketim rakamı anlatıyor. Devlet şirketi Mercasa'nın Alimentación en España yıllığına göre ülkede kişi başına geçen yıl 5,6 litre zeytinyağı alındı ve 44,90 € harcandı; bu, bütün kategoriler birlikte litre başına 8 € dolayında bir ortalama demek. Raf fiyatındaki 30-60 sentlik bir fark, hane bütçesinde hissedilen bir kalem.

Litre başına makas

Üretici fiyatı kiloyla, raf fiyatı litreyle verildiği için önce birimi eşitlemek gerekiyor. Zeytinyağı sudan hafif; bir litresi yaklaşık 0,916 kilo geliyor (kilo-litre çevrimini ayrıca anlattık). Buna göre 3,06 €/kg'lık dökme yağın bir litresi 2,80 € ediyor.

• Mercadona'nın 4,35 €'luk şişesiyle arada 1,55 € fark var; eylül başında aynı fark 1,28 € idi.
• Dökme yağın raf fiyatı içindeki payı bu sürede yaklaşık %71'den %64'e indi.
• En ucuz raf (Consum, 4,15 €) ile fark 1,35 €, en pahalı (Alcampo, 4,75 €) ile 1,95 €.

Bu farkın tamamı kâr değil. Şişe, etiket, dolum, taşıma, vergi ve mağaza giderleri litre başına sabit bir yük oluşturuyor. Ama sabit yük değişmezken makasın genişlemesi, dökmedeki ucuzlamanın rafa gecikmeyle geçtiğini gösteriyor. Şişeleyicilerin daha pahalı aylarda aldığı yağı hâlâ eritiyor olması bu gecikmeyi açıklayabilir; zincirler bir açıklama yapmadı.

Kasım kararı ve Türkiye

Tablonun bir de politika tarafı var. İspanya, arz fazlası durumunda yağın bir bölümünü piyasadan çekmeyi öngören pazarlama normunu bu sezon ilk kez uygulayıp uygulamayacağına kasımın ilk yarısında karar verecek. Rekabet otoritesi CNMC ise 5 Ekim'deki raporunda bu ölçünün fiyatı yükseltip tüketiciyi etkileyebileceği uyarısını yapmıştı (raporu ayrıca yazdık). Çekme kararı çıkarsa dökme fiyatın tabanı yükselir; raf fiyatındaki yavaş iniş o noktada durabilir.

Türk üreticisi için karşılaştırma şöyle: Edremit Ticaret Borsası'nda 22 Ekim'de tescil edilen sızma kilo başına 270 ₺. Avrupa Merkez Bankası'nın 23 Ekim kuruyla (1 € = 55,67 ₺) bu 4,85 € ediyor ve İspanya'nın aynı haftaki 3,26 €'luk üretici fiyatının yaklaşık 1,6 € üstünde. Bu tek bir tescil; yine de ihracatta fiyatı belirleyen dünya tabanının şu sıralar İspanya'da, 3 €'nun hemen üstünde oluştuğunu hatırlatıyor. Haftalık rakamlar zeytinyağı fiyatları bülteninde toplanıyor.

Önümüzdeki haftalarda neye bakılmalı

• Poolred'in haftalık sızma ortalaması. Hasat hızlandıkça işlem sayısı artacak; 3 € eşiğinin altına inilip inilmediği ilk sinyal olur.
• Bakanlığın kasım kararı. Çekme oranı açıklanırsa dökme fiyatın ne kadar toparlandığı, rafın da inişi bırakıp bırakmayacağını belirler.
• Zincirlerin bir sonraki fiyat turu. Eylül başından bu yana indirimler çoğu zincirde 24-36 sentte kaldı, Hipercor'da 60 sente çıktı; makasın daralıp daralmadığı bir sonraki turda görülecek.