ABD, İspanyol zeytinyağına kapı kısmayı önerdi: 836,9 milyon dolarlık ithalat liman anlaşmazlığının ortasında

ABD Federal Denizcilik Komisyonu (FMC), İspanya'nın limanlarına ABD bayraklı gemileri almamasına karşılık olarak İspanyol malı beş ürün grubunun ithalatını sınırlamayı önerdi. Listedeki gruplardan biri gümrük tarifesinin 15. faslı, yağlar ve bu faslın en büyük kalemi zeytinyağı. Komisyonun kendi rakamına göre ABD, 2025'te İspanya'dan 836,9 milyon dolarlık zeytinyağı aldı.

Öneri 14 Ekim'de açıklandı, 15 Ekim 2026'da ABD Resmî Gazetesi Federal Register'da taslak düzenleme olarak yayımlandı (Dosya No. 26-14). Henüz yürürlükte değil; görüş süresi 14 Aralık 2026'da doluyor.

Ne öneriliyor

Taslak iki tedbir içeriyor. Birincisi, İspanyol bayraklı bir gemi yabancı bir limandan ABD limanına her girişinde 200 bin dolar ücret. Komisyon bu tutarı 1997'de Japon armatörlere uyguladığı sefer başına 100 bin dolarlık ücretin bugünkü enflasyona göre karşılığı olarak açıklıyor.

İkincisi, aşağıdaki beş faslın İspanya'dan ithalatının sınırlanması. Rakamlar FMC'nin taslakta verdiği 2025 ithalat değerleri:

Beş grubun toplamı yaklaşık 3,1 milyar dolar. Yağlar faslında zeytinyağının payı yüzde 70'in üzerinde; yani bu grupta asıl hedef zeytinyağı. Fasıl bütün olarak önerildiği için pirina yağı da kapsamın içinde.

Komisyon, İspanya'dan ithalatı 1 milyar doları aşan iki kalemi, ilaç ile güç dönüştürücülerini, halk sağlığı ve trafo sıkıntısı gerekçesiyle bilerek dışarıda bıraktığını yazıyor. Zeytinyağı bu ayıklamadan geçmedi.

Yalnız İspanyol gemisi değil

Taslağın düzenleme metni, ürünü taşıyan geminin bayrağına bakmıyor. Hangi ülke bayrağını taşırsa taşısın, kapsamdaki İspanyol malını ABD limanında boşaltan bir gemi için Komisyon, İç Güvenlik Bakanlığı'ndan mal yeniden yüklenene kadar geminin çıkışına izin verilmemesini isteyebilecek; gemiye giriş yasağı ya da gemiye el koyma da seçenekler arasında. Komisyonun kendi tespitine göre ABD limanlarına uğrayan İspanyol bayraklı gemi sayısı az; yani ücret tek başına yağ ticaretine dokunmazdı. Tedbiri zeytinyağı için etkili kılan bu madde.

Metinde bir de tırmanma maddesi var. İspanya karşı önlem alırsa ücret artırılacak ve listeye yeni fasıllar eklenecek.

Komisyon bunun bir seçenek listesi olduğunu, daha hafif bir yolu da seçebileceğini vurguluyor: geniş bir sınırlama, belirli kalemlere dar bir sınırlama ya da yalnız birkaç fasıl. Kota ya da tavan rakamı taslakta yok; nihai biçim görüş sürecinden sonra belli olacak.

Anlaşmazlık nereden çıktı

Taslağa göre İspanya, Mayıs 2024'te İsrail'e askerî yük taşıyan gemileri limanlarına almayacağını açıkladı. Kasım 2024'te ABD'nin Denizcilik Güvenlik Programı'ndaki iki gemi, Maersk Seletar ve Maersk Denver, Algeciras'a yanaşamadı; aynı ay Maersk Hartford da İspanyol limanına giremedi. FMC soruşturmayı Aralık 2024'te açtı.

Komisyonun gemi izleme verisine göre bu filonun gemileri Kasım 2024'ten önce İspanya'da ayda ortalama 7,25 liman uğrağı yapıyordu; Temmuz 2025'ten bu yana Algeciras uğrakları neredeyse durdu.

İspanya hükümeti öneriyi incelediğini, kendi çıkarlarını ve şirketlerinin çıkarlarını Avrupa Komisyonu ve üye ülkelerle eşgüdüm içinde savunacağını açıkladı. Madrid'in tutumu, limanlarına ilişkin kararın İspanyol, AB ve uluslararası savunma ve çift kullanımlı mal mevzuatına uygun olduğu yönünde. Dış ticaret politikası AB'nin münhasır yetkisinde olduğu için olası bir karşılık Brüksel'den gelecek.

İspanya için zamanlama kötü

Öneri, İspanya'nın rekor ürüne girdiği haftaya denk geliyor. Bakanlığın 1 Ekim'de açıkladığı 2026/27 tahmini 1,6 milyon ton, bir önceki sezonun yüzde 23 üstünde. Avrupa Komisyonu'nun haftalık fiyatlarına göre İspanyol sızma 11 Ekim haftasında 3,32 €/kg idi Tarım Bakanlığı da hiç uygulanmamış piyasadan yağ çekme normunu devreye alıp almayacağına kasımın ilk yarısında karar verecek. Bol ürünün en değerli ihraç pazarlarından birinde kapı daralırsa, iç piyasadaki baskı artar.

Sofralık zeytin bu taslakta yok; gümrük tarifesinde 15. fasılda değil, sebze ve meyve hazırlıkları arasında. İspanyol siyah sofralık zeytini ise zaten 2018'den bu yana ABD'de anti-damping ve telafi edici vergiyle karşı karşıya; AB'nin bu vergilere karşı Dünya Ticaret Örgütü'ndeki davası sürüyor.

Türkiye'den bakınca

İspanyol yağının ABD rafından çekilmesi, kâğıt üzerinde Tunus, İtalya, Yunanistan ve Türkiye için yer açar. Ama Türk ihracatçısı ABD'de rakiplerinden daha yüksek bir vergiyle yarışıyor; Tunus ise bu sezon ihracatta zaten rekor kırdı. Boşluğun kime kalacağı, tedbirin hangi genişlikte çıkacağına ve hiç çıkıp çıkmayacağına bağlı.

Bu güz düşük alım fiyatlarıyla boğuşan Türk üreticisi için daha yakın etki dolaylı olabilir: İspanyol yağını Avrupa'da tutan her tedbir, dünya dökme fiyatı üzerindeki aşağı yönlü baskıyı artırır. Türk ihracatçısının satış tavanı da o fiyat.

Okurken dikkat

⚠ Bu bir taslak. FMC tedbirin hangisini, hangi genişlikte uygulayacağını görüş süresinden sonra karara bağlayacak; İspanya'ya da duruşma hakkı tanındı.

⚠ Tablodaki değerler FMC'nin ABD ithalat istatistiklerinden verdiği dolar rakamları; İspanya'nın kendi ihracat istatistikleri farklı dönem ve kapsamla farklı sonuç verebilir.

⚠ Türkiye'ye dolaylı fiyat etkisinin dünya dökme fiyatı üzerinden geleceği tespiti bizim değerlendirmemiz; bir kurumun tahmini değil.