Zeytinyağı ayçiçek yağından kaç kat pahalı? 12 yılın dünya fiyatları ve bugünkü raf

Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) emtia fiyat sistemine göre Eylül 2026'da bir ton zeytinyağının dünya piyasasındaki fiyatı 6.205 dolar, bir ton ayçiçek yağınınki 1.677 dolar oldu. Zeytinyağı ayçiçek yağından 3,7 kat pahalıydı. Bu oran hem son iki yılın en yüksek fiyatlarından hem de savaşın ayçiçek yağını uçurduğu 2022'den çok uzakta. Türkiye'de raf fiyatlarında ise fark, hangi ürüne bakıldığına göre 2 ile 3 kat arasında değişiyor.

Bu yazı, sorunun cevabını tek bir rakamla değil, 12 yıllık seri ve bugünkü raf fiyatlarıyla veriyor.

Bugün: dünyada 3,7 kat

IMF'nin aylık serisinde zeytinyağı ile dört büyük bitkisel yağın Eylül 2026 fiyatları şöyle:

Kaynak: IMF Birincil Emtia Fiyatları (PCPS), aylık ortalamalar, 6 Ekim 2026 güncellemesi. Oranlar bizim hesabımızdır.

Bir yıl önce, Eylül 2025'te oran 3,69'du; yani son bir yılda neredeyse hiç değişmedi. İki yağ da aynı hızda pahalandı: zeytinyağı yüzde 6,6, ayçiçek yağı yüzde 6,3.

12 yılda oran nasıl gezindi?

Oranın uzun dönemde nerede durduğunu görmek için 2014'ten bu yana yıllık ortalamalara bakmak gerekiyor.

Kaynak: IMF PCPS. *2020 ortalaması ocak-ekim aylarıdır; açıklaması "Okurken dikkat" bölümünde. Oranlar yıllık ortalama fiyatların oranıdır.

Tablo üç ayrı dönem gösteriyor.

2014-2019: dört kat civarı. Bu altı yılda aylık oranın ortalaması 4,06 oldu. En düşük değer Aralık 2019'daki 2,95, en yüksek Ağustos 2015'teki 5,15. Bu dönemi zeytinyağının "olağan" primi saymak mümkün.

2020-2022: makas kapandı. Bu kez hareketi zeytinyağı değil ayçiçek yağı başlattı. Ayçiçek yağı 2021'de pahalandı, 2022 baharında Karadeniz'den gelen arz savaşla sekteye uğrayınca Nisan 2022'de ton başına 2.537 dolarla serinin zirvesine çıktı. Oran Mayıs 2022'de 1,64'e indi; 12 yılın en düşük değeri. O aylarda zeytinyağı, ayçiçek yağının iki katından bile ucuzdu.

2023-2024: makas patladı. İspanya'daki üst üste iki kurak sezon zeytinyağı fiyatını tarihî düzeye taşıdı; Endülüs kuraklığının Türkiye fiyatına etkisini ayrı bir yazıda anlatmıştık. IMF serisinde zeytinyağı Ocak 2024'te ton başına 10.281 dolarla zirve yaptı. Aynı dönemde ayçiçek yağı 1.100 dolar dolayına inmişti. Oran Şubat 2024'te 9,07 oldu; bir ton zeytinyağı parasıyla dokuz tondan fazla ayçiçek yağı alınabiliyordu.

2025'ten bu yana oran 3,4-3,8 aralığında oturdu. Zeytinyağı zirvesinden yüzde 40 aşağıda, ayçiçek yağı ise 2022 zirvesinin yüzde 34 altında. 12 yıllık aylık serinin ortancası 3,83; bugünkü 3,70 bu ortancanın biraz altında.

Öbür yağlara göre ne durumda?

Aynı karşılaştırma öbür tohum yağlarıyla yapılınca tablo biraz değişiyor. 2014-2019 yıllarında zeytinyağı, yıllık oranların ortalamasıyla palm yağının 6,5, soya yağının 5,6, kolza yağının 4,7, ayçiçek yağının 4,1 katıydı. Bugün bu oranlar sırasıyla 5,5, 3,9, 4,3 ve 3,7.

Yani zeytinyağı bugün dört yağın hepsine göre 2014-2019 ortalamasından daha ucuz konumda. En büyük daralma soya yağında: zeytinyağının soya karşısındaki primi o dönemin ortalamasına göre yaklaşık yüzde 30 azalmış. Bunun nedeni zeytinyağının ucuzlaması değil, soya yağının 2026 boyunca pahalanması; IMF serisinde soya yağı ocak ayında ton başına 1.111 dolardan eylülde 1.596 dolara çıktı.

Markette kaç kat?

Dünya fiyatı dökme yağın fiyatıdır. Rafa gelen yağın fiyatında şişe, taşıma, dağıtım ve market payı da var. Ticaret Bakanlığı'nın resmî market fiyatları servisinden 27 Ekim sabahı çektiğimiz veriler şöyle:

Kaynak: Ticaret Bakanlığı market fiyatları servisi, 27 Ekim 2026. 1 litrede 23 sızma ve 10 ayçiçek yağı ürünü; ortanca, ürünlerin en düşük fiyatlarının ortasıdır. "Aynı market markası" satırları tek bir zincirin kendi markasıdır. Oranlar bizim hesabımızdır.

Rafta fark, dünya fiyatından belirgin biçimde dar. En ucuz sızma ile en ucuz ayçiçek yağı arasında yalnız 2,1 kat var. Bunun bir nedeni sabit maliyetler: şişe, etiket, taşıma ve raf payı iki yağ için de litre başına benzer tutarlarda ve ucuz ürünün fiyatında daha büyük yer tutuyor. 5 litrelik ambalajda bu sabit pay küçüldüğü için oran 3,1'e, yani dünya oranına yaklaşıyor. Ambalaj büyüklüğünün fiyata etkisini büyük ambalaj yazımızda ayrıca incelemiştik.

Oran neden önemli?

Tüketici için: Oran, mutfakta hangi yağın hangi işe ayrılacağı hesabını belirliyor. Zeytinyağının kızartmada da kullanılabileceğini kızartma yazımızda anlatmıştık; ama 3 katlık fark, çoğu evde kızartmanın ayçiçek yağıyla yapılmasının ekonomik gerekçesi.

Denetim için: Zeytinyağı ile ucuz tohum yağı arasındaki fark açıldıkça, zeytinyağına tohum yağı karıştırmanın getirisi de büyür. 2023-2024'teki ortalama 6,8, zirvede 9 katlık makas, karıştırılmış yağ satmanın en kazançlı olduğu dönemdi. Tağşişin nasıl yapıldığını ve nasıl yakalandığını hile ve tağşiş yazımızda bulabilirsiniz.

Üretici için: Ayçiçek yağı, zeytinyağı talebinin tavanını dolaylı olarak belirliyor. Fark çok açıldığında tüketici ucuz yağa kayıyor; 2024'ten sonra zeytinyağı fiyatı düşerken oranın 3,5 dolayına geri dönmesi, piyasanın bu dengeye yeniden oturduğunu düşündürüyor.

Okurken dikkat

⚠ Gösterge farklı. IMF'nin zeytinyağı göstergesi Birleşik Krallık'ta tankerden teslim, asitliği yüzde 1'in altındaki sızma zeytinyağının fiyatıdır ve Akdeniz'deki üretici fiyatlarından yüksektir. Avrupa Komisyonu'nun 18 Ekim haftası İspanya üretici fiyatı (kilogramda 3,26 euro, yaklaşık 3.647 dolar/ton) ile hesaplanınca oran 2,2 kata iniyor. Hangi zeytinyağı fiyatının alındığı sonucu değiştiriyor.

⚠ 2020'nin son iki ayı hesaba katılmadı. IMF serisinde Kasım ve Aralık 2020 için zeytinyağı değeri ton başına 1.300-1.400 dolar görünüyor; hemen önceki ve sonraki aylar 3.286 ve 3.468 dolar. Bu kopukluk serinin geri kalanıyla tutarsız olduğu için iki ay ortalamalara alınmadı.

⚠ Kilogram ve litre. Dünya fiyatları ton, raf fiyatları litre üzerinden. İki yağın yoğunluğu birbirine çok yakın (litresi yaklaşık 0,91-0,92 kilogram), bu yüzden oranlar karşılaştırılabilir.

⚠ Raf fiyatı tek günün fotoğrafı. Kampanyalar ve stok durumu fiyatı gün gün değiştirir.