zeytin.net
EN
Yazı

Zeytinde nematod: kök ur nematodu nedir, kökte şişlik ya da kirli yüzey görürseniz ne anlama gelir?

Zeytinde kökü istila eden üç nematod grubu (kök ur, turunçgil, kök lezyon) köke farklı iz bırakır; ur yalnız kök ur nematoduna özgüdür ve ovalayınca çıkmaz. Dikimden sonra ilaçlı çare yok; fidanlık bulaşmanın kapısı: Fas'ta fidanlık örneklerinin yüzde 52,1'inde kök ur nematodu bulunmuş.

Zeytinde nematod: kök ur nematodu nedir, kökte şişlik ya da kirli yüzey görürseniz ne anlama gelir?
Zeytin.NET yazı işleri Bitki Koruma 5 dk okuma

Zeytin ağacının kökünde şişlik, pürüzlü ya da "kirli" görünen bir yüzey fark ettiyseniz sebep nematod olabilir. Nematodlar toprakta yaşayan, mikroskobik boyutta gerçek solucanlardır ve zeytinde kök sistemini bozarak ağacın su ve besin taşımasını zayıflatır. Yukarıdan bakınca bunun sonucu kuraklık ya da beslenme sorunu gibi görünür; sebep ise toprağın altındadır.

Kaliforniya Üniversitesi'nin (UC IPM) zeytin zararlı yönetimi rehberi, bu konuda iki şeyi açıkça yazıyor. Birincisi, kök istila eden bütün nematodların etkisi aynı yöne gidiyor: kökler su ve besini daha az verimle taşıyor, bu da büyümenin ve meyve veriminin düşmesine, ağacın gerilemesine yol açıyor. İkincisi, dikimden sonra uygulanabilecek bir ilaçlı çözüm yok; asıl önlem dikimden önce alınıyor.

Zeytinde nematod: kök ur nematodu nedir, kökte şişlik ya da kirli yüzey görürseniz ne anlama gelir?

Zeytinde üç nematod grubu öne çıkıyor

Rehber üç grubu sayıyor: turunçgil nematodu (Tylenchulus semipenetrans), kök lezyon nematodu (Pratylenchus vulnus ve diğer Pratylenchus türleri) ve kök ur nematodu (Meloidogyne türleri). Köke bıraktıkları iz birbirinden farklı olduğu için, kökü açıp bakmak ilk ipucunu veriyor.

Zeytin kökünde üç nematod grubunun bıraktığı iz
GrupNasıl beslenirKöklerde görünen
Kök ur (Meloidogyne)Kök ucuna girer, kökün içinde kalıcı beslenme noktası kurarKök dokusu şişer, "ur" oluşur; kökler yumrulu ve şiş görünür, ince besleyici kök kalmaz
Turunçgil nematodu (Tylenchulus)Ön ucunu kök kabuğuna gömer, arka ucu dışarıda kalırYumurtaları saran jelatinli tabakaya toprak yapışır; kök "kirli" ve kalın görünür, yüzey pürüzlü olur, ince kökler kısalıp kaybolur
Kök lezyon (Pratylenchus)Kök içinde gezinerek beslenir, hasar çoksa başka köke geçerKök boyunca dar ve koyu lezyonlar; çürüklük etmenleri çoğu zaman bu yaralara girer

Ur oluşumu yalnız kök ur nematoduna özgü. Rehbere göre ur, kök dokusunun kendisinin büyümesidir ve bu yüzden ovalayınca ya da yıkayınca çıkmaz; bu da onu köke yapışmış toprak topağından ayıran basit bir sınama. Zamanla birbirine kaynayan urlar kökü yumrulu ve şiş gösterir.

Ağaç ne gösterir

Kök ur nematodunun zeytindeki zararı rehberde ölçülü anlatılıyor: ağaçlar biraz zayıflıyor, özellikle kumlu topraklarda; enfekte ağaçlarda meyve irisi küçülüyor. Rehber, zeytinin sağlam bir kök sistemine sahip olmasını da "şanslı bir durum" diye ekliyor. Yani bu, kök çürüklüğü gibi ağacı hızla götüren bir hastalık değil, daha çok verimi ve gelişmeyi aşağı çeken bir stres.

Saksı denemelerinde görünen tablo da buna uyuyor. Nico, Jiménez-Díaz ve Castillo'nun 2003'te Journal of Nematology'de yayımlanan çalışmasında Picual fidanları kök ur nematoduyla karşılaşınca en üstteki yapraklarda sararma, ardından kısmi yaprak dökümü göstermiş. Aynı çalışmada M. arenaria ve M. javanica türleri M. incognita'dan daha ağır belirti vermiş; Meloidogyne türleri Arbequina'nın boyunu belirgin biçimde kısaltmış.

Bu belirtiler özgün değil. Yaprak sararması, sürgün azalması ve dal kuruması kök çürüklüğünde, besin elementi noksanlığında ve sulama hatalarında da görülür. Bu yüzden yalnız yukarı bakarak nematod teşhisi konmaz; kökün kendisine bakmak ve kuşku sürerse kök ve toprak örneğini nematoloji çalışan bir laboratuvara göndermek gerekir.

Her tür her çeşitte çoğalmıyor

Aynı çalışmada Arbequina ve Picual'ın, kök lezyon nematodları Pratylenchus fallax ve P. thornei ile Zygotylenchus guevarai için uygun konukçu olmadığı görülmüş; halka ve sarmal nematodlar ise iki çeşitte de çoğalmış. Yani "nematod" kelimesi tek bir hasar demek değil: hangi türün, hangi çeşitte ve hangi koşulda baskın çıktığı sonucu değiştiriyor. Picual ve Arbequina bu açıdan test edilmiş çeşitler; ama tek bir saksı denemesinden çeşit bazında dayanıklılık sonucu çıkarılmamalı.

Bulaşmanın kapısı fidanlık

Fas'ta zeytin fidanlıkları ve bahçelerinde yapılan bir taramada (Ait Hamza ve arkadaşları, 2017) fidanlıklardan alınan 305 toprak örneğinin 159'unda, yani yaklaşık yüzde 52,1'inde kök ur nematodu bulunmuş. Hem fidanlıkta hem bahçede baskın tür M. javanica çıkmış; M. incognita yalnız fidanlıklarda görülmüş. Yazarlar fidanlıkları bahçeler için olası bulaşma kaynağı olarak görüyor ve fidanlıkta temiz harç kullanmanın önleyici bir tedbir olduğunu vurguluyor.

Türkiye'den de benzer bir uyarı var. İzmir'in Ödemiş ilçesinde 2008-2011 arasında, zeytinin de aralarında bulunduğu 16 meyve türünün fidan yetiştirilen alanlarından 368 toprak örneği alınmış. Çalışma sekiz bitki paraziti nematod türü saptamış; bunların arasında Meloidogyne incognita, M. javanica, Tylenchulus semipenetrans, Pratylenchus thornei ve P. penetrans var. En yaygın gruplar sırasıyla Helicotylenchus, Pratylenchus ve Meloidogyne olmuş. Özet metninde zeytine özgü oran verilmediği için burada bir zeytin yüzdesi söylemiyoruz.

Pratik sonuç: bulaşmış fidan, sorunu bahçeye kendisi taşır. Bu yüzden sertifikalı fidan seçimi ve kökün dikim öncesi gözle kontrolü, nematod açısından da bir sigortadır; fidanı dikerken kökte ur, kirli ya da pürüzlü bölge görürseniz o fidanı dikmemek en ucuz önlemdir.

Kökü nasıl kontrol edersiniz

Kuşkulandığınız ağacın taç gölgesinin kenarında, küçük bir noktadan toprağı açıp ince kökleri ortaya çıkarmak yeterlidir; ağaca zarar vermemek için büyük bir çukur kazmaya gerek yok. Kökte ur ya da pürüz görürseniz, toprağı yıkayınca ya da ovalayınca çıkıp çıkmadığına bakın: çıkmıyorsa ur olma olasılığı yüksektir. Aynı kontrolü dikimden önce fidanın kök yumağında da yapabilirsiniz.

Dikimden önce ve sonra yapılabilecekler

UC IPM rehberi yeni bahçe yerlerinin dikimden önce fumigasyonla ilaçlanarak nematod sayısının azaltılabileceğini, ama dikimden sonra uygulanabilecek bir uygulamanın bulunmadığını söylüyor. Rehberin ayrıntıları Kaliforniya koşullarına göre yazılmış (toprağın önceden kurutulması, kasım ortasından önce uygulama, 18-30 inç yani yaklaşık 45-75 santimetre derinlik); bunları Türkiye'ye aynen taşımıyoruz, ilaç adı da vermiyoruz. Türkiye'de hangi ürünün ruhsatlı olduğu ve nasıl kullanılacağı için il ya da ilçe tarım müdürlüğüne danışmak gerekir.

Kurulu bahçede rehberin önerdiği iki kültürel önlem var. Birincisi, nematodlu ve zayıflamış ağaçları daha sık sulayarak su stresinden korumak; sulama düzeni için damla sulama yazımıza bakabilirsiniz. İkincisi, örtü bitkisi seçimine dikkat etmek: rehbere göre çoğu örtü bitkisi kök ur nematoduna konukçu olurken, kök lezyon ve turunçgil nematodlarına konukçu olan örtü bitkisi azdır. Bahçede kök ur nematodundan kuşkulanıyorsanız ve örtü bitkisi kullanıyorsanız, o bitki nematodu besleyen bir konukçu olabilir; bu bakımdan ot yönetimi yazımızdaki seçimleri tekrar düşünmekte yarar var.

Özetle

Kökte ur, kirli yüzey ya da dar koyu lezyon görüyorsanız nematod olasılığı yüksektir. Kök ur nematodunun zeytinde yarattığı zarar genelde ağacı yavaşça zayıflatıp meyve irisini küçültmek yönünde, ama fidanlıkta bulaşma yaygın olduğu için temiz fidan seçimi önem taşır. Dikimden sonra ilaçlı çare olmadığından asıl koruma, temiz fidan ve dikim öncesi alınan önlemlerdir. Nematod, kökteki sorunların yalnızca bir olasılığı: önce kök çürüklüğünü ve besin eksikliğini elemek gerekir.

Paylaş WhatsApp X Facebook Telegram https://zeytin.net/zeytinde-kok-ur-nematodlari
Bu yazıyı puanla Henüz oy yok — ilk siz verin.

Ziyaretçi başına tek oy; istediğiniz zaman değiştirebilirsiniz. Puanlar gerçek okur oylarıdır — başlangıç puanı ya da varsayılan not verilmez.

İlgili içerikler

Tercihlerinizi hatırlamak ve onayınız varsa ziyaret istatistiği tutmak (Google Analytics) ve reklam gösterebilmek için çerez kullanıyoruz. Siz seçim yapana kadar üçüncü taraflara hiçbir bilgi gönderilmez. Çerez politikası · Gizlilik

Asistana sor Kapat ✕