Zeytin fidanı nasıl dikilir?

Zeytin fidanının tutması, dikimden çok dikim öncesi hazırlığa bağlıdır. Doğru mevsimde, doğru derinlikte ve doğru hazırlanmış toprağa dikilen fidan sorunsuz tutar; bu üçünden biri eksikse fidan ya kurur ya da yıllarca cılız kalır. Bu yazı işlemi sırasıyla anlatıyor.

Ne zaman dikilir?

Zeytin fidanı ekim ile mart ayları arasında dikilir. Bu aralıkta iki pencere vardır:

Sonbahar dikimi (ekim–kasım). Kış ılıman geçen bölgelerde tercih edilir. Fidan kış boyunca kök salar ve ilkbaharda hazır girer. Don riski düşük olan Ege ve Akdeniz kıyıları için uygundur.

İlkbahar dikimi (şubat–mart). Kışı sert geçen ve geç don riski olan yerlerde tercih edilir. Fidan donun geçtiği dönemde toprağa girer.

Karar bölgenin don riskine göre verilir. Genç fidan, olgun ağaçtan çok daha dona duyarlıdır; sert bir kış, sonbaharda dikilmiş bir yıllık fidanı öldürebilir.

Dikimden önce: toprak hazırlığı

Bu adım atlanırsa geri kalan her şey eksik kalır. Toprak, dikimden önce sonbaharda derin işlenir. Amaç, sert tabanı kırmak ve kökün ilerleyeceği hacmi açmaktır.

Zeytinin kök sistemi derin değil yaygındır ve ilk bir metrelik katmanda yoğunlaşır. Bu katman sıkışıksa kök yayılamaz; ağaç kuraklığa da dona da daha duyarlı olur.

Aynı dönemde toprak analizi yaptırmak gerekir. Dikim öncesi verilecek organik madde ve fosfor miktarı buna göre belirlenir; dikimden sonra toprağın derinine gübre vermek mümkün olmaz. Ayrıntı: zeytinde gübreleme ve toprak analizi.

Çukur ölçüleri

Çukur, arazinin yapısına göre açılır:

Kır arazide çukurun büyük olmasının nedeni, toprağın daha sığ ve taşlı olmasıdır; kökün ilk yıllarda ilerleyebileceği gevşek hacim elle açılır.

Çukur açılırken üst toprak ile alt toprak ayrı yığılır. Üst toprak organik maddece zengindir; doldururken kökün etrafına o gelmelidir.

Dikim

1. Fidanı çukura getirin. Tüplü fidan torbasından tutularak taşınır; gövdesinden tutup sallamak kök topağını dağıtır.

2. Tüpü çıkarın. Naylon yırtılır ve fidan, toprak topağı dağılmadan tüpten çıkarılır. Topağın dağılması, tutma oranını doğrudan düşürür.

3. Fidanı ortaya yerleştirin. Gövde düzgün ve dik durmalıdır. Çukurun ortasına konur.

4. Derinliğe dikkat edin. Dikim derinliği, fidanın tüpteki toprak seviyesinden 1–2 parmak daha derin olabilir. Daha fazlası zararlıdır.

5. Aşı yerini gömmeyin. Fidan aşılıysa aşı noktası toprak seviyesinin üzerinde kalmalıdır. Gömülen aşı yeri, çeşidin kendi kökünü salmasına ve zamanla anacın devre dışı kalmasına yol açar.

6. Doldurun ve sıkıştırın. Kalan toprakla etraf doldurulur ve ayakla bastırılarak sıkıştırılır. Amaç, kök ile toprak arasında hava boşluğu bırakmamaktır.

7. Yalak açın. Fidanın etrafına 50–60 cm çapında bir yalak (su çanağı) yapılır.

8. Can suyu verin. Yeterli miktarda can suyu verilir. Yağmurlu havada bile can suyu verilir — çünkü can suyunun amacı sulamak değil, toprağı kök çevresine oturtmak ve hava boşluklarını kapatmaktır. Bu adım atlandığında fidan yağışlı bir kışta bile kuruyabilir.

Dikim aralığı

Kaç metre aralıkla dikileceği, hangi sistemi kurduğunuza bağlıdır ve bahçenin tüm ömrünü belirler. Geleneksel dikim, sık dikim ve süper sık dikim farklı ağaç sayıları, farklı çeşitler ve farklı hasat yöntemleri gerektirir.

Bu karar dikimden önce verilmelidir; sonradan değiştirilemez. Ayrıntılar dikim sıklığı: dekara kaç ağaç ve sık dikim bahçe kurma rehberi yazılarındadır.

Tozlayıcı çeşidin bahçeye nasıl dağıtılacağı da bu aşamada planlanır; tek çeşitten kurulan bahçede meyve tutumu zayıf kalır. Fidan ve çeşit seçimi için sertifikalı zeytin fidanı seçimi yazısına bakın.

Dikimden sonraki ilk yıl

Herek (destek). Rüzgârlı yerlerde genç fidan bir hereğe bağlanır. Bağ, gövdeyi boğmayacak şekilde gevşek ve yumuşak malzemeyle yapılır.

Sulama. Zeytin kurağa dayanıklıdır, ama bu yerleşmiş ağaç için geçerlidir. İlk iki-üç yıl fidanın düzenli suya ihtiyacı vardır; kök sistemi henüz derine inmemiştir. Damla sulama kurulacaksa dikimle birlikte kurulması en pratik yoldur: zeytinde sulama ve damla sulama.

Ot kontrolü. Yalak içindeki otlar fidanla su ve besin için yarışır. İlk yıllarda yalak temiz tutulur.

Şekil budaması. İlk dört yıl ağacın iskeleti kurulur. Bu dönemde yapılan budama, ağacın sonraki otuz yıldaki şeklini belirler: zeytinde budama nasıl yapılır.

Gübreleme. Dikim yılında taze fidana yoğun gübre verilmez; kökü yakabilir. Toprak analizine göre hareket edilir.

Sık yapılan hatalar

Derin dikim. En yaygın hata budur. Gövdesi toprağa gömülen fidan boğulur ve yıllarca cılız kalır. Fidanın tüpteki toprak seviyesi işaretinizdir.

Can suyunu atlamak. "Toprak zaten nemli" düşüncesiyle atlanır, ama can suyu sulama değil oturtma işlemidir.

Küçük çukur. Fidanın topağı kadar bir çukur açmak, kökü sert toprağın içinde hapsetmektir.

Topağı dağıtmak. Tüpten çıkarırken topak dağılırsa ince kökler kopar ve fidan aylarca durgun kalır.

Aşı yerini gömmek. Sonuçları yıllar sonra ortaya çıkar ve düzeltilemez.

Kaynaklar

• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Zeytin Fidanı Seçim, Dikim ve Bakım Önerileri — çukur ölçüleri, dikim zamanı, tüplü fidan dikim tekniği, dikim derinliği, yalak ve can suyu.