Orhangazi Zeytinyağı için coğrafi işaret hazırlığı başladı: numuneler asitlik ve polifenol için analiz edilecek

Bursa'nın zeytin ilçelerinden Orhangazi, sofralık zeytinin gölgesinde kalan zeytinyağını ayrı bir adla korumaya hazırlanıyor. Orhangazi Ticaret ve Sanayi Odası (OTSO), "Orhangazi Zeytinyağı" için coğrafi işaret tescil başvurusunun hazırlık çalışmalarını başlattı. Odanın 15 ve 16 Eylül'de yaptığı duyurulara göre dosya, ilçedeki kurumlar ve üreticilerle birlikte hazırlanacak, ardından Türk Patent ve Marka Kurumu'na sunulacak.

İki toplantı, bir yol haritası

Çalışmanın ilk adımı, Oda öncülüğünde yapılan Coğrafi İşaret Değerlendirme ve Koordinasyon Toplantısı oldu. Toplantıya OTSO Yönetim Kurulu Başkanı Erol Hatırlı'nın yanı sıra şu isimler katıldı:

• Erkan İnce — Orhangazi Belediye Başkan Yardımcısı
• Mehmet Çınar — Orhangazi İlçe Tarım ve Orman Müdürü
• Turgay Durmuş — Orhangazi Esnaf ve Sanatkârlar Odası Başkanı
• Dinçer Dimrit — Orhangazi Ziraat Odası Başkanı
• Ahmet Özkul — Ziraat Odası Yönetim Kurulu 2. Başkanı
• Fahrettin Uludağ — Orhangazi Bahçe Kültürleri ve Tarım A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı

Bu ilk toplantıda sürecin yol haritası ve çalışma yöntemi konuşuldu. İkinci toplantıda Oda, ilçede faaliyet gösteren zeytinyağı üreticileriyle bir araya geldi; mevcut üretim uygulamaları, hasat ve sıkım süreçleri ile bölgeye özgü özellikler masaya yatırıldı. Hatırlı, ilçede 20'nin üzerinde zeytinyağı üreticisi ve işletmesiyle görüşüleceğini, üreticilerin görüşlerinin dosyaya ekleneceğini söyledi.

Dosyaya ne girecek?

Coğrafi işaret, bir ürünün adını yöresine bağlayan bir tescil. Bu bağın iddia edilmesi yetmiyor, gösterilmesi gerekiyor. Oda açıklamasına göre Orhangazi dosyası için şu başlıklarda çalışılacak:

• Üretim koşulları ve yöntemi: hasat biçimi, sıkım teknikleri ve ilçedeki uygulamaların kayda geçirilmesi.
• Coğrafi etkenler: bölgenin mikroiklimi, toprak yapısı ve İznik Gölü havzasının zeytin ile yağ üzerindeki etkisi.
• Soğukta hasat: Orhangazi'de zeytinin özellikle soğuk havalarda toplanmasının yağ kalitesine etkisi.
• Laboratuvar analizleri: üreticilerden alınacak numunelerin Bursa Gıda Laboratuvarı'nda incelenmesi; başta asit oranı ve polifenol değerleri olmak üzere kalite özelliklerinin ortaya konması.
• Akademik destek: üniversitelerle hem Orhangazi zeytininin hem de bu zeytinden elde edilen yağın özelliklerini belgeleyen çalışmalar.

Hatırlı, dosyanın "sahadaki gerçek üretim koşullarını yansıtmasını" istediklerini, amaçlarının yalnız başvuru yapmak değil, üreticiyi koruyan ve markalaşmaya katkı sağlayan bir tescil süreci yürütmek olduğunu vurguladı. Sürecin yalnız Odanın işi olmadığını, üretimden hasada, hasattan sıkıma kadar bütün aşamaların kurumlar ve üreticilerle birlikte değerlendirileceğini de ekledi.

Analiz ayağının önemi şurada: tescilden sonra adı kullanmak isteyen her üretici, dosyada yazan tanıma uymak zorunda kalacak. Asitlik ya da polifenol için bir aralık yazılırsa, o aralık ileride denetimin ölçüsü olur. Bu yüzden numunelerin tek bir yıldan, tek bir işletmeden değil, ilçenin farklı bahçe ve fabrikalarından alınması, tanımın gerçekçi olması açısından belirleyici.

Gemlik Zeytini tescili zaten Orhangazi'yi kapsıyor

Akla ilk gelen soru şu: Orhangazi zaten tescilli bir adın içinde değil mi? Evet, ama başka bir ürün için.

Gemlik Zeytini, 3 Ekim 2005'te tescil numarası 76 ile menşe adı olarak tescil edildi; coğrafi sınırı Gemlik, İznik, Orhangazi ve Mudanya ilçelerini kapsıyor. Ancak bu tescil sofralık zeytine ait. Yağ için ayrı bir ürün tanımı, ayrı ölçütler ve ayrı bir dosya gerekiyor. Orhangazi'nin girişimi bu boşluğa yöneliyor.

Boşluğun nedeni rakamlarda görülüyor. zeytin.net veri tabanındaki 2024-25 verilerine göre Bursa'nın dane üretimi 280.720 ton, bunun %61'i sofralığa ayrıldı; zeytinyağı üretimi 25.127 tonda kaldı. İl, dane üretiminde altıncı, yağda dokuzuncu sırada. Bursa'da zeytinciliğin kimliği sofralık üzerine kurulu; yağ ise ayrı bir adla anılmıyor.

Marmara'da yağ tescilleri yeni

Sitemizin izlediği tescil listesinde Marmara kıyısındaki zeytinyağı işaretleri oldukça genç. Balıkesir'de Edincik Su Zeytinyağı 2024'te menşe adı, Erdek Kapıdağ Zeytinyağı 2025'te mahreç işareti olarak tescillendi. Bursa adına kayıtlı bir zeytinyağı işareti bu listede yer almıyor.

Başvurunun hangi türde yapılacağı henüz açıklanmadı. Fark önemli: menşe adında üretimin bütün aşamaları tanımlı bölgede geçmek zorunda; mahreç işaretinde en az bir aşamanın bölgede olması yetiyor.

Tescil tek başına yetmiyor

Türkiye zeytinyağı coğrafi işaretinde dünyada dördüncü sırada. Ama 25 tescilin ne işe yaradığı sorusu hâlâ açık: işaretin fiyata yansıması tescilden sonraki denetime, tanınırlığa ve adın şişede fiilen kullanılmasına bağlı. Orhangazi'nin laboratuvar verisine ve üretici katılımına baştan ağırlık vermesi, bu açıdan doğru bir başlangıç.

Oda, çalışmalar tamamlandığında resmi başvurunun yapılmasını bekliyor. Dosyanın ne zaman sunulacağına dair bir tarih verilmedi; Türk Patent'teki inceleme ve itiraz süreci de başvurudan sonra ayrıca zaman alacak. Yeni sezonun hasadının başladığı bu günlerde alınacak numuneler, dosyanın analiz ayağının ilk verisi olacak.