Cezayir 150 bin tonla rekor bekliyor: Akdeniz'in arz haritası değişiyor

Cezayir Zeytin Sektörü Ulusal Meslekler Arası Konseyi (CNIFO), 2025/26 sezonunda ülkenin zeytinyağı üretiminin 150 bin tonu aşmasını bekliyor. Konsey başkanının ifadesiyle bu, gerçekleşirse sektör için tarihî bir rekor olacak.

Rakam tek başına büyük değil — Türkiye tek başına bunun birkaç katını üretiyor. Önemli olan yönü ve hızı.

Rakamlar

Son satır bu haberin can alıcı noktası. Cezayir uzun süre ürettiğinin neredeyse tamamını kendi tüketen bir ülkeydi; üretim iç tüketimi bu ölçüde aştığında ortaya ihracata dönebilecek bir fazla çıkıyor.

Neden şimdi?

Cezayir'in üretim eğrisi son yıllarda sert dalgalandı: birkaç sezon önce ülkede otuz yılın en kötü hasadı konuşuluyordu. Bugünkü rekor beklentisi, o dip noktadan sonra üst üste üçüncü yılın artışı.

Bu dalgalanma, zeytinin periyodisite eğiliminden ve büyük ölçüde sulanmayan, yağışa bağlı bahçe yapısından geliyor. Yani 150 bin ton bir eşik değil, iyi bir yılın tepesi. Ertesi sezonun aynı seviyeyi tutacağının garantisi yok.

Ölçek: bu rakam ne kadar büyük?

Rekor kelimesi Cezayir için doğru, ama havzanın bütünü içinde yerini görmek gerekiyor:

İki oran tabloyu okunur kılıyor:

• Türkiye'nin yağ üretimi, Cezayir'in rekor beklentisinin yaklaşık 3,2 katı. Yani Cezayir tek başına Türkiye'nin rakibi değil.
• Cezayir'in ihraç edilebilir fazlası, Tunus'un ilk dokuz aylık ihracatının yaklaşık %19'u kadar.

Tehdit tek bir ülkeden değil, toplamdan geliyor: Tunus ihracatını %55,3 artırdı, Cezayir üretimini %76. Dökme pazarına aynı anda eklenen hacim, tek tek rakamların toplamından daha belirleyici.

Fiyat tarafı ne diyor?

Dünya zeytinyağı göstergesi 6.185,22 USD/ton (3 Eylül 2026) ve son bir haftadır yatay seyrediyor. Bu, arz artışının fiyata henüz yansımadığı ya da piyasanın yeni sezon rekoltesini beklediği anlamına geliyor.

Karşılaştırma için aynı gün diğer bitkisel yağlar: ayçiçeği 1.678 USD/ton, kanola 553 USD/ton, hindistan cevizi yağı 2.244 USD/ton. Zeytinyağı hâlâ en pahalı kategoride — ama bu prim, arz bollaştığında en hızlı erimeye açık olan da odur.

Türkiye'nin bu tabloda kırılgan yanı ürün bileşimi. Ülke genelinde dane üretiminin 2.850.000 tonu yağlık, 750.002 tonu sofralık; yani ağırlık dökme yağ tarafında. Dökme fiyatı düştüğünde etkilenen taban geniş oluyor. İhracatımızın üçte ikisinin sofralık zeytinden geldiğini ayrı bir yazıda hesaplamıştık — üretim yağlık ağırlıklı, ihracat geliri sofralık ağırlıklı. Bu makas, dökme fiyat baskısında Türkiye'nin en kritik değişkeni.

Türkiye açısından ne anlama geliyor?

Bu haber tek başına okunduğunda küçük; Akdeniz havzasının geri kalanıyla birlikte okunduğunda değil.

• Tunus aynı sezonda 368 bin ton zeytinyağı ihraç etti — ama ton başına gelirinin nasıl düştüğünü ayrı yazıda hesaplamıştık.
• Türkiye'nin zeytin ve zeytinyağı ihracatı ise değer bazında %62 geriledi; 260 milyon dolarlık tabloyu dün ele aldık.
• Bunun üstüne ABD'nin %12,5'lik vergisi biniyor ve rakiplerin bir kısmı bu vergiden muaf.

Tablo şu: Kuzey Afrika arzı artarken Türk ihracatı değer kaybediyor. Cezayir'in fazlası önce büyük ihtimalle dökme olarak, İspanya ve İtalya'nın şişeleme hatlarına gidecek — yani Türkiye'nin de rekabet ettiği aynı dökme pazarına.

Türkiye'nin bu sezon beklediği rekor rekolte, bu ortamda fiyat değil hacim avantajı anlamına geliyor. Aynı anda birden çok üreticinin bol ürünle pazara çıkması, dökme fiyatı yukarı değil aşağı iter.

Aynı hafta, aynı yönde üç haber

Cezayir tek başına değil; sektörün Akdeniz genelinde yapısal hamleler yaptığı bir hafta oldu:

• Endülüs, geleneksel zeytinliklere ek destek seçeneklerini tartışıyor. Sık dikime geçemeyen, eğimli ve yaşlı bahçeler İspanya'da da maliyet baskısı altında.
• Doğu Adriyatik üreticileri, Hırvatistan'dan Karadağ'a uzanan hatta ortak bir üst marka öneriyor: "Jewels of the Adriatic". Küçük üreticinin tek başına yapamadığı tanıtımı ortak kimlikle yapma fikri.
• İspanya, üretimdeki zeytinliğin üstüne güneş paneli kuran ilk büyük ölçekli tesisi tamamladı — ayrı yazıda ele aldık.

Üçünün ortak teması aynı: düşük fiyat ortamında üretici geliri nasıl korunur? Endülüs destekle, Adriyatik ortak markayla, İspanya araziden ikinci gelirle cevap arıyor.

Temkinli okuma

CNIFO'nun 150 bin tonu bir beklenti, sezon sonu gerçekleşmesi değil. Zeytinde sezon ortası tahminlerinin hasat sonunda aşağı revize edilmesi olağandır; hasat dönemindeki yağış, sıcaklık ve zeytin sineği baskısı rakamı doğrudan değiştirir.

Ayrıca üretim fazlası kendiliğinden ihracat demek değil. Cezayir'in dökme ihracat altyapısı, sertifikasyonu ve marka konumu Tunus'un gerisinde. Fazlanın ne kadarının gerçekten dış pazara ulaşacağı, sezon sonunda görülecek.

Kaynaklar

• Üretim beklentisi ve büyüme oranı: Cezayir Zeytin Sektörü Ulusal Meslekler Arası Konseyi (CNIFO) açıklaması, 2025/26 sezonu.
• İç tüketim ortalaması: 2020/21-2023/24 sezonları.
• Tunus ihracatı, Türkiye ihracat verileri ve ABD vergisi: zeytin.net.