Córdoba'da 17. Zeytincilik Uzmanlık Kursu açıldı: IOC ile IFAPA gen kaynaklarında iş birliğine gidiyor

Zeytincilikte bilgi, fidan kadar önemli bir girdi. İspanya'nın zeytin başkenti sayılan Córdoba'da bu hafta, sektörün uluslararası kurumlarının bir araya geldiği bir eğitim programı başladı. Endülüs Agronomi ve Balıkçılık Araştırma ve Eğitim Enstitüsü (IFAPA) tarafından düzenlenen 17. İleri Zeytincilik Uzmanlık Kursu, 14 Eylül'de törenle açıldı. Açılışta Uluslararası Zeytin Konseyi (IOC) de yer aldı ve programın ilk dersini verdi.

Açılışta kimler vardı?

Törene, Endülüs'ün zeytin araştırmalarında öne çıkan kurumlarının yöneticileri katıldı:

• Marta Bosquet — IFAPA Başkanı
• María del Carmen del Campillo — Córdoba Üniversitesi Agronomi ve Ormancılık Mühendisliği Yüksekokulu Müdürü
• Leire Molinero — Córdoba'daki Sürdürülebilir Tarım Enstitüsü Müdürü
• Abderraouf Laajimi — Uluslararası Zeytin Konseyi Operasyonel İşlerden Sorumlu İcra Direktör Yardımcısı

Bu isimlerin aynı kürsüde buluşması tesadüf değil. Córdoba; üniversitesi, araştırma enstitüleri ve dünya ölçeğinde bir zeytin koleksiyonuyla, zeytinciliğin bilimsel merkezlerinden biri.

Açılış dersi: "Dünyada Zeytincilik"

Konsey adına konuşan Laajimi, "Dünyada Zeytincilik" başlıklı açılış dersinde uluslararası zeytin sektörünün genel görünümünü aktardı. Derste öne çıkan başlıklar şunlardı:

• Yeni pazarlar: Zeytin ve zeytinyağı tüketiminin geleneksel Akdeniz ülkeleri dışında büyüdüğü bölgeler.
• Tüketim eğilimleri: Tüketicinin tercihlerinin ve talebinin nasıl değiştiği.
• Kalite ve sürdürülebilirlik: Pazarda kalıcı olmanın bu iki başlığa bağlı olduğu vurgusu.
• Kapasite geliştirme: Sektörün karşılaştığı sorunlara ve fırsatlara hazır, iyi yetişmiş uzmanlara duyulan ihtiyaç.

Bu başlıkların arkasında rakamlar da var. Konseyin verilerine göre 2024/25 sezonunda dünya zeytinyağı tüketimi %15 artışla yaklaşık 3.215.000 tona, dünya ithalatı ise yine %15 artışla 1.198.000 tona ulaştı. Kuraklık yıllarında fiyat artışıyla gerileyen talebin toparlanması, üretici ülkeler kadar yeni tüketici pazarları için de eğitimli uzman ihtiyacını artırıyor: bahçe kurmaktan kalite kontrolüne, tadım panelinden pazarlamaya kadar.

Konseyin yeni pazar vurgusunun somut karşılığını son aylarda da görüyoruz. Irak, Brezilya ve Güney Afrika'nın konseyle yakınlaşmasını haberleştirmiştik; Pakistan gibi zeytine yeni yönelen ülkelerde ise asıl açık, üretimi yönetecek eğitimli insan gücü.

Gen kaynaklarında mutabakat

Açılışın en önemli haberi ise kursun kendisinden çok, iki kurum arasındaki ilişki oldu. Uluslararası Zeytin Konseyi, 30 Haziran 2026'da Lizbon'da yapılan 123. oturumunda, IFAPA ile bir mutabakat zaptı imzalanmasını onaylamıştı. Mutabakatın kapsayacağı iş birliği alanları:

1. Bitkisel gen kaynakları

2. Bilimsel iş birliği

3. Kapasite geliştirme

4. Bilgi paylaşımı

İlk madde özellikle önemli, çünkü IFAPA, Konsey tarafından tanınan Dünya Zeytin Gen Bankası koleksiyonuna ev sahipliği yapıyor. Bu koleksiyon, farklı ülkelerden toplanmış zeytin çeşitlerini aynı koşullarda yan yana yetiştirerek karşılaştırmayı mümkün kılıyor.

Gen bankası neden önemli?

Bir zeytin gen bankası, çeşitlerin korunduğu canlı bir kütüphane gibi çalışır. Önemi üç yerde ortaya çıkıyor:

Hastalık ve zararlılara karşı. Avrupa'da binlerce hektar zeytinliği kurutan Xylella fastidiosa'ya karşı en umut verici yol, bakteriye karşı daha dayanıklı çeşitleri bulup yaygınlaştırmak. Bu çeşitler ancak geniş bir koleksiyon taranarak bulunabiliyor. Hastalığın İtalya'nın Calabria bölgesine sıçradığını kısa süre önce haberleştirmiştik.

İklim değişikliğine karşı. Kışı ılık geçen yıllarda çiçeklenmenin kayması, sıcak dalgalarının meyve tutumunu düşürmesi gibi sorunlar, soğuklama ihtiyacı ve sıcağa dayanıklılığı farklı çeşitleri bilmeyi zorunlu kılıyor. Konuyu iklim değişikliği ve zeytin yazımızda ele aldık.

Çeşit karmaşasına karşı. Aynı çeşit farklı ülkelerde farklı adlarla, farklı çeşitler de aynı adla anılabiliyor. Gen bankaları, moleküler analizlerle bu karmaşayı çözmeye ve fidan ticaretinde doğru çeşidin satılmasına yardımcı oluyor. Fidan alırken nelere dikkat edileceğini sertifikalı zeytin fidanı seçimi rehberimizde anlatıyoruz.

Córdoba ve çeşit ıslahı

Córdoba'daki kurumların zeytine katkısı yalnızca koleksiyonu korumakla sınırlı değil. Córdoba Üniversitesi ve IFAPA'nın ortak ıslah çalışmaları, dünyada yeni zeytinlik modellerini de etkiledi. Bunun en bilinen örneği, sık dikim (çit tipi) bahçeler için geliştirilen Sikitita çeşidi. Küçük taç yapısı ve erken verime yatması sayesinde makineyle sürekli hasada uygun bu çeşit, ıslahın yalnızca yağ verimini değil, bahçenin nasıl kurulacağını da değiştirebildiğini gösteriyor.

Çit tipi, süper yoğun zeytinliklerin yaygınlaşması, bugün dünyada en çok konuşulan konulardan biri. Bu sistemde hektara binlerce ağaç dikiliyor ve hasat tamamen makineyle yapılıyor; ama her çeşit bu sisteme uymuyor. Hangi çeşidin hangi dikim sistemine uygun olduğu, ancak geniş koleksiyonlarda ve uzun yıllar süren denemelerle öğrenilebiliyor. IFAPA'nın düzenlediği uzmanlık kursunun önemli bir işlevi de bu birikimi dünyanın farklı ülkelerinden gelen teknik uzmanlara aktarmak.

Zeytinde tozlanma ve çeşit uyumu gibi bahçe kurulumunun temel konularını zeytinde tozlanma ve tozlayıcı çeşit yazımızda ele almıştık.

Türkiye açısından

Türkiye de kendi zeytin çeşitlerini koruyan ulusal koleksiyonlara ve çeşit ölçüm çalışmalarına sahip; sitemizdeki çeşit karşılaştırmalarının önemli bir kısmı da bu tür resmî denemelerin verilerine dayanıyor. Uluslararası koleksiyonlarla iş birliği, yerli çeşitlerin dünya çapında tanınması ve zeytin çeşitlerimizin hastalık ve iklim karşısındaki davranışının karşılaştırılabilmesi için bir fırsat.

Córdoba'daki kurs ve IOC-IFAPA mutabakatının ilerleyişini, eğitim programlarına katılım olanaklarıyla birlikte takip etmeye devam edeceğiz.