Xylella Puglia'nın dışına çıktı: Calabria'da 7 zeytin ağacı pozitif

İtalya'da zeytinciliğin on yıldır en büyük korkusu yeni bir bölgeye sıçradı. Calabria Bölge Yönetimi, Reggio Calabria iline bağlı Taurianova'nın Olivetella mevkiinde zeytin ağaçlarında Xylella fastidiosa subsp. pauca tespit edildiğini duyurdu. Bu, zeytinde yıkıma yol açan pauca alt türünün 2013'te Puglia'da ortaya çıkışından bu yana ilk kez o bölgenin dışında bulunması.

Ne bulundu?

Numuneler bölgenin fitosanitasyon servisi tarafından alındı, sonuçlar İtalya'nın ulusal referans kuruluşu CREA laboratuvarında doğrulandı. Bölge yönetimi 1 Eylül 2026 tarihli 14746 sayılı kararla sınırlandırılmış alanı ilan etti, ertesi gün de eylem planını yayımladı.

Hangi önlemler alınıyor?

Enfekte bölge, pozitif ağaçların çevresindeki 50 metrelik alan. Buradaki pozitif ağaçlar ve hastalığa duyarlı türlerden bitkiler, önce vektör böceklere karşı ilaçlama yapıldıktan sonra sökülecek. İlaçlamadan önce söküm yapılması, ağaçtaki böceklerin çevreye dağılmasına yol açabileceği için sıralama önemli.

Enfekte bölgenin çevresine 2,5 kilometrelik tampon bölge çizildi. Tampon bölge Taurianova'nın yanı sıra Cittanova ve Terranova Sappo Minulio belediyelerinin topraklarına da uzanıyor. Bu alanda:

• Duyarlı bitkilerin alan dışına taşınması yasak.
• 1 Nisan – 30 Mayıs arasında toprak işleme zorunlu; amaç, hastalığı ağaçtan ağaca taşıyan kırpıcı böceklerin (başta Philaenus spumarius) otlarda gelişen genç evrelerini yok etmek.
• Yoğun gözlem ve örnekleme sürecek.

Yeniden dikimde, Puglia deneyiminde bakteriye dayanıklı olduğu görülen çeşitler öneriliyor: Leccino, Favolosa (FS17), Lecciana ve Leccio del Corno. Karantina ancak art arda dört yıl hiçbir pozitif bulunmazsa kaldırılabilecek.

Neden bu kadar ciddi?

Xylella fastidiosa, bitkinin su iletim borularına yerleşip suyun yapraklara ulaşmasını engelleyen bir bakteri. Zeytinde dal uçlarından başlayan kuruma, birkaç yıl içinde bütün ağacı öldürebiliyor. Puglia'da Salento yarımadasında milyonlarca ağaç kurudu; yüzyıllık zeytinlikler ortadan kalktı ve bölgenin zeytinyağı üretimi çöktü.

Puglia deneyimi, hastalığın nasıl ilerlediğini de gösterdi. İlk tespit 2013'te Lecce ilinde, Gallipoli çevresinde yapıldı. Sonraki on yılda salgın, sınırlama hatlarının defalarca kuzeye kaydırılmasına rağmen Brindisi ve Taranto üzerinden Bari iline kadar ulaştı. Bakterinin yayılmasında kırpıcı böcekler belirleyici: bahar aylarında otlarda köpük içinde gelişen genç evreler, erişkin olunca zeytin sürgünlerinden özsu emerken bakteriyi alıp başka ağaca taşıyor. Toprak işleme zorunluluğunun nisan-mayıs dönemine konmasının nedeni bu döngü.

Calabria bölge yönetiminde tarımdan sorumlu üye Gianluca Gallo, durumu "bir salgının başlangıcı" olarak nitelendirdi ve hızlı müdahalenin önemine dikkat çekti. Calabria Agronomlar Federasyonu Başkanı Alessandro Guagliardi ise bakteriyi ağaçtan temizleyen bir tedavi bulunmadığını, tek etkili yolun erken teşhis ve hızlı söküm olduğunu vurguladı.

Calabria, İtalya'nın zeytinyağı üretiminde Puglia'dan sonra ikinci sırada gelen bölge. Odak tek noktada kalırsa kontrol altına alınması mümkün; ancak Puglia'daki salgın da başlangıçta küçük bir alanda fark edilmişti.

Türkiye için risk var mı?

Xylella fastidiosa Türkiye'de zeytinde tespit edilmiş değil ve karantina listesinde yer alıyor. Bakteri uzak mesafeye kendi başına değil, enfekte fidan ve süs bitkisi ticaretiyle taşınıyor. Bu yüzden asıl savunma hattı, yurt dışından gelen bitki materyalinin denetimi ve belgesiz fidan kullanılmaması.

Üreticinin bilmesi gereken belirti tablosu: yaprak uçlarından başlayan yanıklık, tek dalda ya da ağacın bir bölümünde ani kuruma ve bu kurumanın yıldan yıla yayılması. Bu belirtiler kuraklık, mantar hastalıkları ya da diğer zararlıların verdiği hasarla karışabilir; şüpheli durumda il ya da ilçe müdürlüğüne haber vermek gerekiyor. En sık karışan tablo Verticillium solgunluğu. O da dalların aniden kurumasına yol açar, ancak toprak kaynaklı bir mantardır ve kesilen dalın iletim dokusunda kahverengi renk değişimi görülür. Xylella'da ise kuruma daha çok yaprak uçlarından içe doğru yanık şeklinde ilerler. Kesin ayrım yalnızca laboratuvar testiyle yapılabilir. Dal kanseri ve halkalı leke gibi yaygın hastalıkları ayrı yazılarımızda anlattık.

Okurken dikkat

⚠ Tespit tek bir odak. Tampon bölgedeki taramalar sürüyor; pozitif sayısı değişebilir.

⚠ Xylella'nın başka alt türleri İtalya'nın farklı bölgelerinde ve Avrupa'da başka bitkilerde daha önce görülmüştü. Bu haberin önemi, zeytini kurutan pauca alt türünün Puglia dışında ilk kez bulunması.

⚠ Önerilen dayanıklı çeşitler bakteriyi taşıyabilir ama kurumaya çok daha az yenik düşer. "Bağışık" değil, "dayanıklı" olarak okunmalı.