Verticillium solgunluğu: ağacı öldüren, ilacı olmayan hastalık

Zeytinde çoğu hastalık verimi düşürür. Verticillium solgunluğu ağacı öldürür — ve ona karşı etkili bir kimyasal mücadele yöntemi yoktur.

Bakanlık talimatının bu hastalıkla ilgili bölümü tek bir cümleyle bitiyor: "Bu hastalığa karşı etkili bir kimyasal mücadele yöntemi yoktur." Yani bu hastalıkta yapılacak her şey, hastalık gelmeden önce yapılır.

Neden bu kadar zor?

Etmen (Verticillium dahliae) toprak kökenli bir fungustur. Kışı toprakta ve bitki parçalarında miselyum ya da mikrosklerot olarak geçirir.

Kritik sayı şu: fungus mikrosklerot formuyla toprakta 10 yıldan fazla canlı kalabilir.

Bu yüzden "bahçeyi temizleyip yeniden dikeyim" işe yaramaz. Toprak bulaşıksa on yıl bulaşık kalır.

Fungus kökten girer, kortekste kolonize olur, oradan endodermise ve ksilem demetlerine geçerek iletim demetlerini tıkar. Kökten yapraklara su gitmez. Solgunluk hem bu tıkanmadan hem de fungusun ürettiği toksinlerden kaynaklanır.

İki tip belirti

Akut solgunluk

Kış sonundan erken ilkbahara kadar görülür:

• Sürgün ve dallar aniden kurur — ağacın tek bir yönünde ya da birkaç yönünde
• Kabuk dokusu ana daldan başlayarak morumsu menekşe rengine döner, sonra tüm ağaca yayılır
• Daldan boyuna kesit alınırsa ksilem demetlerinin koyu kestane rengine döndüğü görülür
• Enine kesitte bazen iletim demetlerinin halka şeklinde nekroze olduğu görülür
• Yaprak, sürgün ve dallar yeşilini kaybedip açık kahverengiye döner, orta damar boyunca geriye kıvrılır

Kesit almak bu hastalıkta en güvenilir teşhis yöntemidir — dışarıdan don ya da kuraklık zararına benzeyebilir, ama damarlardaki kestane rengi başka bir şeye benzemez.

Kronik solgunluk

İlkbaharda başlar ve genellikle çiçekteki belirtiler yapraktan önce ortaya çıkar. Enfeksiyon çiçeklenme başında olursa çiçeklerin bir kısmı dökülür. Mumyalaşan çiçek tomurcukları kurur ve ağaçta asılı kalır.

Ağaç kendini kurtarabilir mi?

Kısmen. Talimat ilginç bir ayrıntı veriyor:

t; Zeytin, kendini yenileme yeteneğinde bir ağaçtır. Kronik solgunluk görülen ağaçlarda hastalık şiddeti azalabilir ve iyileşme görülebilir.

Ama bu iyileşme, ağacın hasta dokuyu onarmasıyla değil, o bölgeyi izole edip yerine işlevsel doku koymasıyla olur. Bu yüzden hastalığın seyri bir mevsimden diğerine bağımsızdır — bu yıl kötü olan ağaç gelecek yıl daha iyi, ya da tersi olabilir. Tek yılın gözlemine bakıp karar vermeyin.

En büyük risk: bahçenin geçmişi

Talimatın en önemli uyarısı bu:

t; Hastalık daha çok taban arazilerde, önceki yıllarda pamuk veya sebze yetiştiriciliğinin yapıldığı yerlerde kurulan zeytin bahçelerinde görülmektedir.

Sebebi konukçu listesi. V. dahliae'nin konukçuları:

Zeytin · sert çekirdekli meyveler · badem · antepfıstığı · asma · berberis · akçaağaç · atkestanesi · karaağaç · böğürtlen · karpuz · çilek · pamuk · bamya · şerbetçiotu · domates · biber · patlıcan · patates · ayçiçeği · begonya · gül · yabancı otlar

Yani pamuk tarlasına ya da domates-biber-patlıcan yetiştirilmiş toprağa zeytinlik kurmak, hastalığı hazır bulmak demektir.

Etmen 25-28°C'de en iyi gelişir, ama düşük sıcaklıktaki topraklarda da yaşamını sürdürür. Bahçe içinde yayılma sulama suyu ve toprak işlemesiyle, bulaşık toprağın temiz tarafa taşınmasıyla olur.

Türkiye'de başta Ege olmak üzere zeytin yetiştirilen tüm bölgelerde görülüyor.

Yapılacaklar — hepsi önleyici

• Sağlıklı üretim materyali ve fidan kullanın.
• Hastalığın daha önce görülmediği alanlarda zeytinlik kurun.
• Konukçu bitki yetiştirilmiş bir toprağa mecburen kuracaksanız: önce en az 2 yıl arpa, yulaf, buğday gibi V. dahliae'nin konukçusu olmayan tahıllar yetiştirin.
• Toprak işlemesi yüzeysel olsun ve ağacın taç izdüşümüne girmesin — kök yaralamak kapı açmaktır.
• Gübreleme yaprak ve toprak analizine göre; aşırı azotlu gübreden kaçının (hızlı gelişim duyarlılığı artırır).
• Salma sulama ve aşırı sulama yapmayın; damla sulama kullanın.
• ⚠ Kesinlikle ara tarım yapmayın — bulaşma ve taşınma riskini artırır.
• Yabancı otlarla mücadele edin (onlar da konukçu).
• Solgun ve kurumuş dalları sağlam kısımdan itibaren budayıp bahçeden uzaklaştırın. ⚠ Budama, yapraklar dökülmeden önce tamamlanmalı — dökülen hastalıklı yaprak topraktaki inokulumu artırır.
• Budama aletlerini %10'luk çamaşır suyuyla (sodyum hipoklorit) dezenfekte edin.
• Topraktaki yoğunluğu azaltmak için 6-8 haftalık solarizasyon uygulanabilir.

Özet

• Verticillium dahliae toprak kökenli; mikrosklerot olarak toprakta 10 yıldan fazla yaşar.
• İletim demetlerini tıkar; ağaçta verim düşüklüğü ve ölüme yol açar.
• Akut tip: ani kuruma, kabukta morumsu menekşe renk, kesitte koyu kestane damarlar.
• Kronik tip: çiçek belirtileri önce gelir, mumyalaşmış tomurcuklar ağaçta asılı kalır.
• Ağaç kendini kısmen toparlayabilir; bu yüzden tek yılın gözlemi yanıltır.
• En büyük risk: pamuk veya sebze yetiştirilmiş taban araziye bahçe kurmak.
• Mecbursanız önce 2 yıl tahıl ekin.
• ⚠ Ara tarım yasak, salma sulama yasak, aşırı azot yasak.
• ⚠⚠ Etkili bir kimyasal mücadele yoktur. Bu hastalıkta tek silah önleyici tedbirdir.

Kaynak

t; T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü, Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı. Zeytin Entegre Mücadele Teknik Talimatı. Ankara, 2022.

İlgili yazılar: Zeytin dal kanseri · Zeytin halkalı leke hastalığı · Zeytin sineği mücadelesi · Dekara 20 ağaç mı, 250 mi?