En verimli zeytin çeşidi hangisi? Düzenli ürün, erken meyve ve periyodisite

"En verimli zeytin hangisi?" sorusu, fidan almaya hazırlanan hemen herkesin ilk sorusudur. Kısa cevap şudur: tek başına en verimli bir çeşit yoktur. Bir çeşidin kâğıt üzerindeki verimi, sizin bahçenizde ancak iklim, toprak, sulama ve tozlanma uygun olduğunda ortaya çıkar. Ama çeşitler arasında gerçek ve ölçülebilir farklar da vardır. Bu yazı o farkları çeşit sayfalarımızda yayımladığımız verilere dayanarak topluyor.

Verim tek bir sayı değil

Zeytinde "verim" dendiğinde üç ayrı şey kastediliyor olabilir:

1. Ağaç ya da dekar başına meyve. Bahçenin kaç kilo zeytin verdiği.

2. Yağ oranı. Meyvenin ne kadarının yağ olduğu. Bu konuyu yağ oranı en yüksek zeytin çeşitleri yazısında ayrıca ele aldık.

3. Düzenlilik. Ağacın her yıl benzer ürün verip vermemesi.

Üreticinin gelirini en çok belirleyen, çoğu zaman üçüncüsüdür. Bir yıl çok, ertesi yıl neredeyse hiç ürün veren bir çeşit, ortalamada daha az ama her yıl düzenli veren bir çeşidin gerisinde kalabilir.

Periyodisite: var yılı, yok yılı

Zeytin ağacı bol ürün verdiği yılın ardından dinlenmeye eğilimlidir. Bu duruma periyodisite ya da alternans denir. Eğilim çeşide göre çok değişir ve bakım, budama, sulama ile hafifletilebilir ama tamamen ortadan kaldırılamaz.

Ölçümlerde öne çıkan çeşitler

Aşağıdaki tablo, çeşit sayfalarımızda kayıtlı verim, düzenlilik ve üretime geçiş bilgilerini bir araya getiriyor.

Tire işareti, o bilginin çeşit kaydımızda bulunmadığını gösterir; "yok" anlamına gelmez.

Tablodan çıkan tablo şu: dünya ölçeğinde Picual ve Frantoio hem yüksek hem düzenli ürünleriyle öne çıkıyor. Türkiye çeşitleri arasında Gemlik, erken meyveye yatması ve düşük periyodisitesiyle en dengeli görünen çeşit. Kalamata ve Hojiblanca verimli ama dalgalı; Memecik ise Ege'nin en yaygın çeşitlerinden biri olmasına rağmen belirgin periyodisite gösteriyor.

Erken meyve neden önemli?

Fidan dikildikten sonra ilk meyve genellikle 3-5 yıl içinde görülür, ekonomik verim ise 7-10 yılı bulur. Bu yıllar bahçenin yalnızca masraf ürettiği dönemdir. Picual ve Gemlik gibi üretime erken geçen çeşitler bu bekleme süresini kısaltır ve yatırımın geri dönüşünü öne çeker. Uzun ömürlü bir bahçede ilk yılların farkı zamanla kapanır, ama kredi ya da kira ile kurulan bir bahçede ilk on yılın nakit akışı çoğu zaman çeşit seçimini belirleyen asıl ölçüt olur. Zeytinliği kesmek ya da yenilemek üzerine yaptığımız hesap da aynı sürenin önemini gösteriyor.

Tozlanma: verimi sessizce kesen etken

Bir çeşidin tek başına dikildiğinde yeterli meyve tutup tutmaması, verim tablosundan daha belirleyici olabilir. Ölçümlerimize göre Picual, Uslu ve Nizip Yağlık kendine verimli. Gemlik, Domat ve Memecik kısmen kendine verimli; Gemlik için Ayvalık, Edincik Su ve Samanlı, Domat için Ayvalık, Memeli ve Gemlik tozlayıcı olarak kayıtlı. Coratina'nın kendine verimliliği düşük, Halhalı ise kayıtlarımızda kendine verimli değil; yanına mutlaka tozlayıcı çeşit gerekir.

Tek çeşitle kurulan bahçede beklenen ürün alınamamasının en yaygın nedenlerinden biri budur. Ayrıntılar zeytinde tozlanma ve tozlayıcı çeşit yazımızda.

Sık dikim ve dekar başına verim

Ağaç başına verim ile dekar başına verim aynı şey değildir. Taç yapısı küçük, erken meyveye yatan çeşitler daha sık dikilebilir ve bahçe birkaç yıl içinde dekar başına daha fazla ürün verebilir. Arbequina, Arbequina IRTA-i18 ve Koroneiki bu yüzden sık ve süper sık dikim sistemlerinin başlıca çeşitleridir. Dekara kaç ağaç dikileceği ve sık dikim bahçe kurma yazılarımız bu hesabı ayrıntılı veriyor.

Çeşit kadar belirleyici olanlar

Hangi çeşidi seçerseniz seçin, verim şu dört şeyle yakından ilişkilidir:

• Su. Özellikle çiçeklenme ve meyve büyüme dönemindeki su eksikliği ürünü doğrudan düşürür. Bkz. zeytinde sulama.
• Besleme. Toprak analizine dayanmayan gübreleme ya eksik ya fazla kalır. Bkz. gübreleme ve toprak analizi.
• Budama. Işık almayan taç iç kısmı meyve vermez. Bkz. zeytinde budama.
• Soğuklama. Kışı yeterince serin geçmeyen ağaç düzgün çiçeklenmez. Bkz. soğuklama gereksinimi.

Okurken dikkat

Tablodaki nitelemeler çeşit sayfalarımızdaki kaynaklardan alınmıştır ve farklı çalışmaların farklı koşullarda yaptığı gözlemleri yansıtır. Aynı çeşit başka bir bölgede farklı davranabilir. Bahçenizde beklenen yağ miktarını hesaplamak için randıman hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.