Zeytinyağı ihracatı ağustos sonunda da %62 geride: dökmede kayıp %73

Eylül başında 1 Kasım – 31 Mayıs verisini ele aldığımızda zeytinyağı ihracatı değer bazında %62 gerideydi. Üç ay daha geçti ve tablo toparlanmadı. Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği'nin 1 Kasım 2025 – 31 Ağustos 2026 verisi, sezonun neredeyse tamamını kapsıyor ve düşüşün kalıcı olduğunu gösteriyor. Veriyi kamuoyuyla Muğla Milletvekili Metin Ergun paylaştı; rakamların kaynağı birliğin kendi kayıtları.

Rakamlar

Dönem her iki sezonda da 1 Kasım – 31 Ağustos arası. Yani sezon başından ağustos sonuna kadar Türkiye, bir önceki yılın aynı döneminde sattığı zeytinyağının üçte birinden biraz fazlasını satabildi.

Birim fiyat neden yükseldi?

İlk bakışta çelişkili görünen satır üçüncüsü: miktar yarının altına inerken kilogram başına ortalama fiyat 4,98 dolardan 5,42 dolara çıktı. Bunun iki açıklaması var ve ikisi de aynı yöne işaret ediyor.

Birincisi karma değişimi. Kayıp en çok ucuz satılan kalemde, dökmede yaşandı. Dökme ihracatta miktar kaybı %73, ambalajlı ihracatta yaklaşık %50. Ton başına daha pahalı giden ambalajlı ürünün toplam içindeki payı büyüyünce, ortalama fiyat kendiliğinden yükseliyor. İkincisi, iç piyasa fiyatlarının dünya fiyatlarından yüksek kalması: ihracatçı ucuz satamadığı için hacim kaybediyor.

Yani yükselen birim fiyat bir güç işareti değil; daha az ve daha pahalı satılabilen bir ürünün göstergesi. İhracattaki kârlılık sorununu daha önce ayrıntılı işlemiştik.

En büyük kayıp ABD'de

Pazar kırılımında en sert düşüş, Türkiye'nin en büyük zeytinyağı alıcısı olan ABD'de:

ABD'ye satışlar hem miktarda hem değerde yaklaşık %70 geriledi. ABD'nin Türk zeytinyağına uyguladığı %12,5 ek gümrük vergisi burada belirleyici; rakip üreticilerin bir kısmının bu vergiden muaf olması Türk ihracatçıyı fiyatta dezavantajlı bırakıyor. Konuyu ABD vergisi yazımızda rakiplerle karşılaştırmalı olarak ele almıştık.

Sofralık zeytin yerinde sayıyor

Aynı dönemde sofralık zeytin ihracatı çok daha dengeli bir seyir izledi:

Miktardaki düşüş %11, değerdeki düşüş %5 civarında. Bu fark, sektörün iki ayağının ne kadar farklı dinamiklerle çalıştığını gösteriyor. Bugün sofralık zeytin ihracatı, zeytinyağının iki katından fazla gelir getiriyor. İhracatın üçte ikisinin sofralıktan geldiğini yazdığımızda bu makas daha dardı; aradan geçen aylarda açıldı.

İç piyasada fiyat nerede?

İhracatçının "ucuz satamıyoruz" derken neyi kastettiği borsa kayıtlarında görülüyor. Edremit Ticaret Borsası'nda naturel sızma zeytinyağının ağustos sonu ve eylül başındaki tescil ortalamaları şöyle:

Hasat öncesi, stokların eridiği dönemde bile fiyat 250-300 lira bandında kaldı. Bu bant, dökme alıcının dünya piyasasında başka menşelerden daha ucuza bulabildiği bir seviyeye karşılık geliyor. Borsa fiyatlarını nasıl okumak gerektiğini ayrı bir rehberde anlattık; burada önemli olan, iç fiyat düşmeden dökme ihracatın geri gelmesinin zor olması.

Yeni sezon neyi değiştirebilir?

Hasat başladı ve sektör temsilcileri bu yıl bir var yılı bekliyor; zeytinyağında 400-450 bin ton aralığında rekolte tahminleri dile getiriliyor. Bol ürün, iç piyasada fiyat baskısı demek. Fiyat gerilerse ihracatçının dünya fiyatlarıyla rekabet şansı artar ve kaybedilen dökme hacmin bir kısmı geri gelebilir.

Ancak bu otomatik değil. ABD vergisi yerinde duruyor ve kaybedilen raf yerini geri almak, kaybetmekten daha uzun sürüyor. Ergun'un açıklamasında öne çıkan talepler de bu yüzden kısa vadeli değil: istikrarlı tarım politikası, üreticiye destek, finansmana erişim ve markalı-ambalajlı ürün ihracatına geçiş. Rekolte ile taban fiyat tartışmasını ayrıca izliyoruz.

Okurken dikkat

⚠ Sezon henüz kapanmadı. İhracat sezonu 31 Ekim'de biter; eylül ve ekim rakamları eklenince yüzdeler bir miktar değişebilir, ama iki ayda 30 bin tonluk açığın kapanması beklenmez.

⚠ Önceki sezonun miktarı farklı metinlerde 46.526 ve 46.452 ton olarak geçiyor. Aradaki 74 tonluk fark yüzdeyi değiştirmiyor; tabloda birliğin paylaşılan ilk değerini kullandık.

⚠ Rakamlar kayıtlı ihracattır. Transit ve üçüncü ülke üzerinden yapılan satışlar hedef pazar kırılımını etkileyebilir; ABD ve AB rakamları bu yüzden yön gösterici olarak okunmalı.