Zeytinde yaprak analizi ne zaman yapılır? Temmuz mu, Kasım-Ocak mı: aynı ağaçta azot yüzde 2,78'den 1,29'a düşüyor
Uslu zeytin yaprağında 12 aylık ölçüm serisi, azotun Temmuz'da yüzde 2,78, Aralık'ta yüzde 1,29 olduğunu gösteriyor; Zeytincilik Araştırma Enstitüsü çalışması Kasım-Ocak'ı en kararlı dönem buldu. Yazı, Kaliforniya'nın Temmuz tarifiyle farkı ve yorum tablosunun örnek dönemiyle eşleşmesi gerektiğini anlatıyor.

Kısa cevap: Yaprak analizinin sonucu, örneğin hangi ayda alındığına bağlı olarak tamamen farklı çıkabilir; bu yüzden ölçüm kadar yorumlayacağınız tablonun da aynı döneme ait olması gerekir. Kaliforniya yayınları ve bir literatür yorumu örneği Temmuz'da almayı öneriyor; Türkiye'de Zeytincilik Araştırma Enstitüsü'nün bir çalışması ise Uslu çeşidinde en kararlı dönemin Kasım-Ocak olduğunu buldu. Aynı ağaçlarda yaprak azotu Temmuz'da yüzde 2,78, Aralık'ta yüzde 1,29 çıktı.
Besin elementi noksanlıkları yazımızda Kasım-Ocak örneklemesini ve standart değerleri anlattık. Bu yazı o tablonun neden o döneme bağlı olduğunu, bir 12 aylık ölçüm serisiyle gösteriyor.

Bir ağaç, on iki ay
Aydoğdu, Turan, Pekcan ve Torun'un Çukurova Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi'nde (2016, cilt 31, sayı 3) yayımlanan çalışması, Bornova'daki Zeytincilik Araştırma Enstitüsü bahçesinde 40 yaşındaki, damla sulamalı, 5 x 7,5 metre aralıkla dikili Uslu ağaçlarından Mayıs 2009 ile Nisan 2010 arasında her ayın ilk haftasında yaprak aldı. Örnekler yıllık uç sürgünlerin ortasındaki karşılıklı yaprak çiftlerinden, ağacın dört yanından toplandı. Dört tekerrürde üçer ağaç vardı; 2009 ürün yılı, 2010 az ürün yılıydı.
| Ay | Azot (N) | Fosfor (P) | Potasyum (K) | Kalsiyum (Ca) | Magnezyum (Mg) |
|---|---|---|---|---|---|
| Mayıs | 2,16 | 0,11 | 0,72 | 1,71 | 0,13 |
| Haziran | 2,70 | 0,14 | 1,43 | 1,21 | 0,13 |
| Temmuz | 2,78 | 0,13 | 1,38 | 1,63 | 0,16 |
| Ağustos | 1,48 | 0,12 | 1,12 | 2,13 | 0,17 |
| Eylül | 1,25 | 0,13 | 1,39 | 1,97 | 0,17 |
| Ekim | 1,34 | 0,11 | 1,10 | 2,18 | 0,18 |
| Kasım | 1,37 | 0,11 | 1,16 | 1,96 | 0,19 |
| Aralık | 1,29 | 0,11 | 0,98 | 1,81 | 0,16 |
| Ocak | 1,35 | 0,12 | 1,02 | 1,55 | 0,18 |
| Şubat | 0,89 | 0,11 | 0,87 | 2,13 | 0,17 |
| Mart | 1,19 | 0,10 | 0,81 | 2,21 | 0,17 |
| Nisan | 1,24 | 0,10 | 0,80 | 2,23 | 0,17 |
Azot Haziran-Temmuz'da yüzde 2,70-2,78'e çıkıp Ağustos'ta yüzde 1,48'e iniyor, Şubat'ta yüzde 0,89 ile en düşüğünü görüyor. Temmuz değeri Aralık değerinin yaklaşık 2,2 katı; bu oran bizim hesabımız. Yazarlar azotun Mayıs'tan Temmuz'a (çiçeklenme ve meyve oluşumu dönemi) yükseldiğini, fosfor ve potasyumun Haziran'da zirve yaptığını bildiriyor; Şubat'taki azot düşüşünü ise bitkinin hasat sonrası dinlenme dönemine bağlıyorlar.
Hangi ay "kararlı"?
Araştırmacılar, bir elementin Haziran-Ekim ile Kasım-Ocak aylarındaki yüzde değişimini karşılaştırdı:
| Element | Haziran-Ekim | Kasım-Ocak |
|---|---|---|
| Azot | 50,37 | 1,46 |
| Fosfor | 21,43 | 9,10 |
| Potasyum | 23,08 | 12,07 |
| Kalsiyum | 80,2 | 20,9 |
| Magnezyum | 38,5 | 5,3 |
Beş elementte de Kasım-Ocak değişimi daha küçük. Yazarlar bu yüzden bu çeşit için Kasım-Ocak'ı yaprak örneği alma dönemi olarak önerdi. Mantık şu: değişimin az olduğu dönemde alınan örnek, ay ay ya da hafta hafta oynamayan bir değer verir; Haziran-Temmuz'da ise aynı ağaç birkaç hafta içinde çok farklı sonuç verebilir.
Aynı çalışma, Kasım-Ocak ortalamalarını şöyle bildiriyor: azot yüzde 1,34, fosfor 0,11, potasyum 1,05, kalsiyum 1,77, magnezyum 0,18. Yazarlar bunları Enstitü'nün 1993 tarihli bir survey raporundaki sınır değerleriyle karşılaştırıp azot ve magnezyumu "düşük", fosfor, potasyum ve kalsiyumu "yeterli" sınıfına koydu.
Temmuz örneği: Kaliforniya tarifi
Kaliforniya Üniversitesi Tarım Danışmanlığı'nın bir zeytin beslenmesi sunumu, yaprak analizinin besin durumunu değerlendirmek ve gübre programı kurmak için kullanıldığını, örneğin Temmuz'da, meyve taşımayan sürgünlerin ortasından 100 olgun yaprak alınarak oluşturulduğunu anlatıyor. Aynı sunumdaki sınır değerleri şöyle: azot yüzde 1,4 "yetersiz", yüzde 1,5-2,0 "uygun"; potasyum 0,4 yetersiz, 0,8-1,0 uygun; bor 14 ppm yetersiz, 19-150 ppm uygun. Bir literatür derlemesi de bu değerleri Fernández-Escobar'ın kuzey yarımkürede Temmuz'da alınan yapraklar için yorumu olarak veriyor. Aynı derleme, kimi yazarların Temmuz'u, kimilerinin kış dönemini uygun saydığını da kaydediyor; bir bor çalışmasında Temmuz ve Ocak örnekleri karşılaştırılmış ve yaprak boru Temmuz'da Ocak'tan tutarlı biçimde yüksek çıkmış.
İki takvimi birbirine karıştırınca ne olur?
Bunu tablodaki Uslu ağaçlarına uygulayalım. Temmuz'da alınan örnekte azot yüzde 2,78. Bu değeri Kasım-Ocak için hazırlanmış bir standart tabloyla okursanız (sitemizdeki tabloda yüzde 2,5'in üzeri "çok yüksek") ağaç azotla fazla beslenmiş görünür; Temmuz tablosunun yüzde 2,0'lık "uygun" üst sınırına göre de yine yüksektir. Aynı ağaçların Aralık değeri ise yüzde 1,29 ve çalışmanın kendi sınıflamasına göre "düşük". Yani aynı ağaçlar, aynı yıl, ay değiştikçe "çok yüksek"ten "düşük"e geçiyor; bu fark ağaçtan değil, ayın kendisinden geliyor. Dolayısıyla bir tabloyu yalnız hazırlandığı dönemin örneğiyle kullanmak gerekir. Bu çalışmanın verisi yalnız bunu gösteriyor; hangi tablonun hangi çeşit ve bölge için doğru olduğuna dair bir hüküm vermiyor.
Pratikte ne yapmalı?
- Laboratuvara sorun: Sonucu hangi örnekleme dönemine ait tabloyla yorumlayacaklarını öğrenin.
- Her yıl aynı dönemi kullanın. Karşılaştırma ancak aynı ayın örnekleri arasında anlamlı.
- Örnek alma tarifine uyun. Türkiye'deki çalışma yıllık sürgünün ortasındaki karşılıklı yaprak çiftlerini ağacın dört yanından, Kaliforniya sunumu meyve taşımayan sürgünlerin ortasından 100 olgun yaprak alıyor; ortak nokta sürgünün ortasındaki yaprak.
- Yaprak analizini toprak analiziyle birlikte okuyun. Aydoğdu ve arkadaşları da gübre programının toprak ve yaprak analizinin birlikte değerlendirilmesiyle kurulması gerektiğini yazıyor. Toprak tarafı için gübreleme ve toprak analizi yazımıza bakabilirsiniz.
Sınırlar
Burada tek çeşit (Uslu), tek parsel, tek 12 aylık dönem var; ürün yılı ile az ürün yılı birbirinden ayrılmadı. Başka bir çeşitte, bölgede ya da yılda aylık eğri farklı çıkabilir. Bu yazı, hangi dönemin "doğru" olduğunu kesin biçimde söylemiyor; yalnız örnekleme zamanının sonucu ne kadar değiştirebileceğini ve yorum tablosunun örnek dönemiyle eşleşmesi gerektiğini gösteriyor.
Ziyaretçi başına tek oy; istediğiniz zaman değiştirebilirsiniz. Puanlar gerçek okur oylarıdır — başlangıç puanı ya da varsayılan not verilmez.
✍️ Bu yazıyı kim hazırladı
Zeytin.NET Editör Masası tarafından hazırlandı. Sayfadaki rakamlar adı belirtilen kaynaklardan geliyor — TÜİK, Uluslararası Zeytin Konseyi, ticaret borsaları ve akademik çalışmalar — ve her sayfa kendi kaynağını yazar.
🫒 Bu yazı işine yaradıysa
Zeytin.NET tek kişilik emekle yürüyor ve reklam geliri dışında bağımsız. Sunucu ve veri maliyetlerine destek olabilirsin.
Hedef: 10 destekçi — sunucu ve alan adı maliyetini karşılamaya yeter.
İlgili içerikler
Yazı
Zeytin ağacı tuzlu toprağa ve tuzlu suya dayanır mı?
Zeytin tuza orta derecede dayanıklıdır: IOC'ye göre toprakta 4-6 dS/m'ye kadar verim kaybı küçük, sulama suyunda sınır 5 dS/m, Picual gibi dayanıklı çeşitlerde 10 dS/m. Asıl risk sodyum ve bor; Leccino, Arbosana hassas sayılır.
Yazı
Zeytinlik ortakçılığa nasıl verilir? Sözleşmede neler yazmalı?
Ortakçılık, Türk Borçlar Kanunu'nda "ürüne katılmalı kira" olarak düzenlenir; pay oranı yazılmazsa yerel âdet uygulanır. Payın dane mi yağ mı olduğu, masrafların bölüşümü, en az iki hasatlık süre, budama izni, don yılı, toplanmamış ürün, bahçe satılırsa ne olacağı ve ÇKS kaydı için muhtar onaylı sözleşme: kanun maddeleriyle on başlıkta kontrol listesi.
Yazı
Zeytin fidanı nereden geliyor? Çelikten laboratuvara
Sofralık zeytin çeşitlerinin çoğu köklenmiyor, köklenenler de birbirinin klonu — hastalığa açık. Doku kültürü in vitro köklenmede %85'e varan başarı veriyor ama zeatin pahalı. İtalya'da 50+ genotip bu yolla üretiliyor.
Yazı
Aşılanmamış zeytin ağacı meyve verir mi? Delice, çekirdekten fidan ve aşı
Aşılanmamış zeytin ağacı meyve verir, ama çoğu zaman küçük, az etli ve az yağlı meyve. Delice denen yabani ağaçlar da çekirdekten çıkan fidanlar da ana ağacın çeşidini taşımaz. Nasıl anlaşılır, aşı ne kazandırır ve delice neden yine de değerlidir.