Yunanistan rekoltesi 300 bin tona çıkıyor: ilk parti 5,95 €, geçen yıl 7,85 €'ydı

Yunanistan yeni sezona iki zıt işaretle giriyor: ağaçlar geçen yıldan belirgin biçimde dolu, fiyat ise geçen yılın epey altında. Sektör tahminleri ülke üretimini 300.000 ton dolayına koyuyor. Gerçekleşirse bu, 330.000 tonu aştığı 2022/23'ten bu yana en büyük Yunan hasadı olur.

Rakamı iki ayrı meslek kuruluşunun başkanı birbirine yakın veriyor: Yunan Zeytinyağı Standardizasyon Sanayileri Birliği (SEVITEL) başkanı Kostas Koutsioumpis ve Ulusal Zeytinyağı Meslekler Arası Örgütü başkanı Manolis Giannoulis. Telaffuz edilen aralık 280.000-330.000 ton; en çok öne çıkan senaryo 300.000. Toparlanma, böcek zararının meyveyi vurduğu ve bazı yörelerde hasadı erken kapattığı zayıf bir sezonun ardından geliyor.

İlk parti el değiştirdi: 5,95 €

Sezonun ilk işlemi ülkenin en güneyinde, Lakonya'da yapıldı. Agioi Apostoloi Tarımsal Zeytinyağı Kooperatifi, 55 ton sızma zeytinyağını açık artırmayla kilo başına 5,95 €'dan sattı. Artırmaya biri Yunan biri İtalyan iki şirket girdi; partiyi İtalyan firma aldı.

Bu rakam tek başına "fiyat yüksek" demek değil. Geçen sezonun ilk partisi 7,85 €'dan satılmıştı; yani açılış fiyatı bir yılda yaklaşık %24 geriledi. İlk parti her yıl erken hasat yağıdır ve primli satılır — sezonun ortalamasını değil, tavanını gösterir. Üreticinin değerlendirmesi de bu yönde: fiyat erken hasadın maliyetini karşılıyor, ama masraflar düşünüldüğünde yüksek sayılmıyor.

Ortalama tarafı daha aşağıda. Mesinya'daki Nileas üretici birliğinin başkanı Giorgos Kokkinos'a göre geçen sezondan devreden yağ bugün litre başına 3,40 € dolayında satılıyor; yeni hasatta sızma için beklenen üretici fiyatı 4 € dolayında. Lesbos'ta da telaffuz edilen bant aynı.

Bölge bölge tablo

Mesinya bu sezon tek başına 60.000 tonu aşabilir. Hasat, erken olgunlaşan yerli Mavroelia çeşidiyle bazı yörelerde çoktan başladı; bölgenin baskın çeşidi Koroneiki'nin sıkımı ekim sonunda açılacak.

Lakonya'da kapasite 30.000 ton dolayında; geçen sezon bunun ancak yarısı alınmıştı, bu yıl belirgin artış bekleniyor. Buna karşılık tüccar ve büyük şişeleyicilerden gelen talep zayıf; depolar geçen sezondan devreden yağla dolu.

Girit'te ön tahminler, geçen yılın 40.000 tonluk zayıf rekoltesinin iki katına kadar çıkılabileceğini söylüyor. Lasithi yakınındaki Zakros kooperatifinden Kostis Kekerides'e göre yörede üretim 1.000 tonu geçebilir; son yılların ortalaması ~300 ton. Gerekçesi doğrudan: üç sezon kuraklık, bu yıl bol yağış. Hasat ekim başında açılıyor ve şubata kadar sürebilir.

Her yerde iyi değil. Lesbos'ta ağaçlar alışılmışın üstündeki sıcaktan yaprak döktü; adada başlangıçtaki beklentinin yarısı konuşuluyor. Orta Yunanistan'ın Stylida'sında üreticiler hem düşük üretici fiyatını hem zeytin sineğinin yayılmasını protesto ediyor ve maliyeti karşılayan bir taban fiyat istiyor.

Tahminin kilidi henüz atılmadı

Kokkinos'un kendi uyarısı rakamın üstünde duruyor: önümüzdeki iki ayda yağış ve nem artarsa, gloeosporium gibi zeytin zararlıları çoğalmak için verimli zemin bulur. Yani 300 bin ton bugünkü ağaç yüküne bakan bir tahmin; sıkım şubata kadar sürdüğü için rakam aylar içinde oturacak.

Lesbos bunun ne kadar hızlı değiştiğini gösteriyor: adada başlangıçtaki projeksiyon, yalnızca sıcaklık kaynaklı yaprak dökümü nedeniyle yarıya indi. Mevsim ortasında revize edilen tahmin, bu üründe kuralın kendisi.

Fiyatın yönünü Atina değil Madrid belirliyor

Kokkinos'un işaret ettiği nokta Türkiye için de geçerli: menşe fiyatını Yunanistan'ın rekoltesi değil, dünyanın en büyük üreticisinin rekoltesi belirliyor. Madrid'in 1 Ekim'de açıkladığı 1.602.596 tonluk aforo, Yunanistan'ın tahmininin beş katından fazla. Bol İspanyol üretimi, taze yağa dış talebi düşürerek Yunan fiyatını da aşağı çekiyor.

Lakonya'daki uyarı tam bu yüzden anlamlı. Aynı kooperatifin başkanı Panagiotis Batzakis, fiyat litre başına 5 €'nun altında kalırsa yörede bakımı daha zahmetli olan Athinolia bahçelerinin yarısının terk edilebileceğini söylüyor. Kooperatifin ilk partisi 5,95 €'dan gitti — eşiğin hemen üstünde, ve o fiyat sezonun en primli yağına ait. Girit'te de aynı cümle farklı ağızdan çıkıyor: hasat, gübre, sulama ve enerji masrafı arttı; fiyat masrafı karşılamazsa işletme ayakta kalmıyor.

Türkiye'ye bakan tarafı

Sitedeki güncel veriyle Edremit borsasında sızma zeytinyağı 298,23 ₺/kg tescil edildi (25 Eylül). ECB'nin 5 Ekim kuruyla (1 € = 55,0755 ₺) bu yaklaşık 5,42 € demek: İspanya'nın 3,45 €'sunun ve İtalya'nın 4,75 €'sunun üstünde, Yunanistan'ın açılış partisinin (5,95 €) hemen altında.

Tablonun söylediği şu: Türk yağı bu sezon dünya fiyatının ucuz tarafında değil. İzmir'de 500-600 bin ton olarak konuşulan rekolte beklentisi Yunanistan'ın tahmininin iki katı; ama ihracatta karşılaşılacak fiyat Atina'nın değil Madrid'in rakamına bağlı. Üç büyük üreticinin aynı sezonda toparlanması, Akdeniz'de kıtlık olmadığı tablosunu pekiştiriyor — ve Yunanistan'ın 300 bin tonu, arz tarafına eklenen üçüncü büyük kalem oluyor.