Endülüs'te gece hasadı 2026/27'de de yasak: 137 hektarda 8.127 kuş sayıldı

Dünyanın en büyük zeytinyağı üretim bölgesi, hasat makinelerinin gece çalışmasına bu sezon da izin vermiyor.

Endülüs Özerk Yönetimi'nin Sürdürülebilirlik ve Çevre Bakanlığı'na bağlı Orman Politikası ve Biyoçeşitlilik Genel Müdürlüğü, süper yoğun — teknik adıyla çit tipi (en seto) — zeytinliklerde gün batımı ile gün doğumu arasında makineli zeytin toplamayı 2026/27 sezonu için askıya aldı. Karar 30 Temmuz 2026 tarihini taşıyor; bölgenin resmî gazetesinde 5 Ağustos 2026'da, 150 sayılı nüshada yayımlandı. Geçerlilik süresi bir yıl.

Yasak bütün zeytinlikleri değil, belirli bir üretim biçimini hedefliyor: ağaçların sıra hâlinde çit gibi dikildiği, üzerinden geçen "ata biner" tipi hasat makinelerinin çalıştığı bahçeler. Geleneksel bahçede dalın çırpılmasıyla yapılan hasat kararın kapsamı dışında.

Gerekçe sayımla kuruldu

Kararın dayanağı tahmin değil, saha çalışması. Duyuruya göre bölgedeki üretimdeki çit tipi zeytinliklerde 44 saha kontrolü yapıldı; 137 hektar temsili alanda 66 türe ait 8.127 kuş sayıldı.

Sonuç tek yönlü de değil: kontrol edilen alanın %30'unda kuşlar üzerindeki olumsuz etki "sıfır ya da çok düşük" bulundu. Kalan kısımda etki belirgin. Bugüne kadar denenen caydırıcı önlemlerin — kuş kaçırma sistemlerinin — bu etkiyi azaltmaya yetmediği de kararın gerekçesinde yer alıyor. Yani yasağın sebebi "gece çalışmak" değil, gece çalışmanın yan etkisini teknik bir çözümle ortadan kaldıramamak.

Mekanizma şu: kuşlar gececi değil. Zeytin ağacının tepesini geceleme ve beslenme alanı olarak seçen kuş, makinenin güçlü farları ve gürültüsüyle karşılaştığında yön duygusunu kaybediyor ve kaçamıyor. Hasat makinesi de daldaki daneyi hava akımıyla içine çekerken kuşu beraber alıyor.

Yasak yeni değil, yedi sezondur yenileniyor

Bu kararı bir ilk sanmak kolay, ama değil. Endülüs gece hasadını ilk kez 8 Ekim 2019 tarihli bir kararla, 2019-2020 sezonu için "ihtiyat tedbiri" olarak askıya aldı; amaç etkinin ölçülmesiydi. O tarihten beri yasak her sezon yenilendi. 2026/27, zincirin son halkası.

Tartışmayı başlatan rakam da 2019'a ait: Portekiz'in doğa koruma kurumunun çalışması, gece makineli hasat yüzünden Endülüs'te yılda yaklaşık 2,6 milyon, Portekiz'de ise 96 bin kuşun öldüğünü tahmin ediyordu. Ölen türler arasında ardıçkuşları başta olmak üzere yasal koruma altındaki ve nüfusu gerileyen türler vardı.

Denetim nasıl olacak

Uygulama bu sezon kâğıt üzerinde kalmayacak gibi görünüyor. Duyuruya göre süper yoğun zeytinliklerde, gün batımı ile gün doğumu arasında en az 80 gece denetimi yapılacak. Denetimler iller arasında, o ildeki çit tipi zeytinlik alanıyla kabaca orantılı biçimde dağıtılacak.

Tek istisna ticari hasat değil, araştırma: Bakanlıkça izin verilen ve "bu üretim biçimini biyoçeşitlilikle uyumlu hâle getirebilecek alternatif yöntemleri" sınayan AR-GE projeleri kapsam dışında tutuluyor.

Kararın hukuki dayanağı olarak dört metin gösteriliyor: İspanya'nın 42/2007 sayılı Doğal Miras ve Biyoçeşitlilik Kanunu, Avrupa Birliği'nin yabani kuşların korunmasına dair 2009/147/AT sayılı direktifi, Endülüs'ün 5/2011 sayılı Zeytincilik Kanunu ve 8/2003 sayılı Yabani Flora ve Fauna Kanunu.

Neden bizi de ilgilendiriyor

İki sebepten. Birincisi arz: Endülüs bu sezon için 1.261.200 ton zeytinyağı bekliyor — geçen sezondan %24 fazla, Türkiye'nin bütün sezon üretiminin katları. O hacmin hasat takvimine giren her kısıt, dünya arzının zamanlamasını ilgilendiriyor. Gece vardiyasının kapanması işin gündüze sıkışması demek; bu da makine ve işgücü planlamasında bir daralma.

İkincisi yöntem: çit tipi süper yoğun dikim, yüksek verim ve düşük hasat maliyeti vaadiyle Akdeniz'in her yerinde — Türkiye dâhil — yayılan bir model. Endülüs örneği, bu modelin sadece ekonomik değil çevresel bir sınırı da olduğunu ve bu sınırın mevzuatla çizilebileceğini gösteriyor. Hasat yönteminin faturası yalnız ağaca ve yağa değil, bahçenin içinde yaşayan her şeye yazılıyor.

Karar bir yıl geçerli. Önümüzdeki yaz yeniden değerlendirilecek; o değerlendirmenin sonucu, denenen alternatif yöntemlerden birinin işe yarayıp yaramadığına bağlı olacak.