Zeytin ağacının yaprakları neden dökülür?

Kısa cevap: zeytin her dem yeşil bir ağaçtır ama yapraklarını ömür boyu taşımaz. Her yaprak iki-üç yıl yaşar ve ilkbaharda, yeni sürgün çıkarken eski yapraklar dökülür. Bu döküm normaldir. Endişelenmeniz gereken döküm, mevsimi, yeri ya da miktarı bu tabloya uymayan dökümdür: yaprakta leke varsa, döküm bir dalda ya da ağacın bir yönünde toplanıyorsa, ağaç yeni sürgün vermiyorsa.

Bu yazı, yaprak dökümünü belirtiye göre ayırıp her olası nedeni ilgili ayrıntılı yazıya bağlıyor.

Önce normal olanı ayırın

Zeytin yaprağının ömrü iki-üç yıldır. Kaliforniya Üniversitesi'nin bahçe danışmanlığı yayınlarına göre bu yaşa gelmiş yapraklar genellikle ilkbaharda, yeni sürgünle aynı anda dökülür. Normal dökümün üç işareti var:

• Dökülen yapraklar ağacın iç ve alt kısmındaki yaşlı yapraklardır; sürgün uçları yeşil ve doludur.
• Yaprak döküm öncesi düzgün biçimde sararır; üzerinde leke, halka ya da is yoktur.
• Ağaç aynı dönemde yeni sürgün veriyordur.

Bu üçü bir aradaysa yapılacak bir şey yok. Biri eksikse aşağıdaki tabloya bakın.

1. Halkalı leke

Zeytinde yaprak dökümünün en bilinen hastalık nedeni. Etmeni bir fungus (Spilocaea oleagina). Yaprağın üst yüzünde önce siyahımsı-gri noktalar çıkar, sonra çevresinde halkalar oluşur; bir yaprakta 8-10 milimetre çapında 2-30 leke bulunabilir. İleri aşamada yapraklar sararıp dökülür; salgın yıllarında ağaç ilkbaharda yaprağını büyük ölçüde kaybeder ve çalımsı bir görünüm alır.

Hastalık nemle büyür: sık dikilmiş, havalanmayan, vadi tabanındaki bahçelerde daha yaygındır. Fungus kışı yere dökülen yapraklarda geçirdiği için dökülen lekeli yaprakların toplanması mücadelenin parçasıdır. Belirtiler ve bölgeye göre ilaçlama takvimi halkalı leke yazısında.

2. Kurşuni yaprak lekesi

Halkalı lekeyle en çok karıştırılan hastalık. Etmeni Pseudocercospora cladosporioides. Bilimsel yayınlara göre ilk belirti yaprağın alt yüzünde gri lekelerdir; üst yüz sararır, yaprak önce sarıya, sonra kızılımsı kahverengiye döner ve dökülür. Ağır vakalarda ciddi yaprak kaybına yol açar. Yunanistan, İtalya, İspanya, Portekiz ve Tunus dahil zeytin yetiştirilen pek çok ülkede kayıtlıdır.

Ayırt etmenin yolu basit: halkalı lekede iz üst yüzdedir ve halkalıdır; kurşuni lekede iz alt yüzdedir ve halka yoktur. Kesin teşhis için yaprak örneğini il ya da ilçe tarım müdürlüğüne götürmek gerekir.

3. Verticillium solgunluğu

Topraktan köke giren bir fungus iletim demetlerini tıkar; kökten yapraklara su gitmez. Belirti çoğu zaman tek dalda ya da ağacın bir bölümünde görülür: yapraklar yeşilini kaybedip açık kahverengiye döner ve orta damar boyunca geriye kıvrılır. İlkbaharda çiçekte belirti yapraktan önce çıkabilir. Kuruyan dalları yapraklar dökülmeden budamak önemlidir; çünkü dökülen hastalıklı yaprak topraktaki bulaşmayı artırır. Ayrıntılar verticillium yazısında.

4. Kök çürüklükleri

Toprağın altındaki sorunu yaprak ele verir, ama geç. Armillaria ve Rosellinia gibi kök çürüklüğü funguslarında ilk belirti sararmadır; bu sararma ağacın tamamında olabileceği gibi, kökteki bulaşmanın yerine göre yalnız bir yönde de olabilir. Yaprak küçülür, zamanla dökülür, ağaçta normalden az yaprak kalır. Ağır, su tutan toprak, derin dikim ve salma sulama riski artırır. Kök çürüklükleri yazısında iki fungusun ayrımı var.

5. Su: az da çok da

Susuzluk. Zeytin susuzluğa dayanır ama bedelini yaprakla öder: yaprağını küçültür, sürgününü kısaltır, meyvesini döker. Gün ortasında yaprakların hafifçe kıvrılması ilk uyarıdır; ama bu göründüğünde stres çoktan başlamıştır. Sulama yazımızda ne zaman ve ne kadar su verileceği var.

Fazla su. Özellikle saksıda ve ağır toprakta, sararıp dökülen alt yapraklar ve sürekli ıslak toprak fazla suya işaret eder. Bu tablo uzarsa kök çürüklüğüne döner.

6. Besin eksikliği

Bakanlık kaynaklarındaki noksanlık tablosuna göre azot eksikliğinde yapraklarda sarılık görülür ve döküm ağacın alt ve orta kısmında başlar. Bor eksikliğinde filizler kolay kırılır ve kurur, yaprak dökümü görülür. Potasyum eksikliğinde yaşlı yaprakların ucu kahverengileşir, dibi sarı kalır. Bu belirtiler birbirine ve hastalıklara benzediği için gözle teşhis yanıltıcıdır; doğru yol yaprak ve toprak analizidir. Örnekleme yöntemi ve standart değerler besin elementi noksanlıkları yazısında.

7. Karakoşnil ve karaballık

Yapraklar ve dallar siyah, is gibi bir tabakayla kaplandıysa sorun o siyahlık değil, onu doğuran böcektir. Zeytin karakoşnili özsuyu emerek beslenir, salgıladığı tatlı madde üzerinde funguslar ürer ve yaprağı kaplayan siyah tabaka fotosentezi engeller. Yoğunluk arttıkça yaprak ve meyve dökümü başlar. Ne zaman müdahale edileceği karakoşnil yazısında.

8. Don

Soğuk bir geceden sonra yaprakların kuruyup kıvrılması, renk kaybetmesi ve dökülmesi hafif-orta don zararının tipik tablosudur. Ağaç çoğu zaman yeniden sürgün verir. Kabukta çatlama ve sürgün uçlarında kararma daha ağır zararı gösterir. Dondan sonra "ağaç zayıfladı" diye bol azot vermek yanlış olabilir. Ayrıntılar don zararı yazısında.

9. Saksıdaki ve yeni dikilen ağaç

Ev içinde yaşayan zeytinin en sık şikâyeti yaprak dökümüdür ve başlıca nedeni ışıktır: zeytin günde en az altı saat doğrudan güneş ister. Pencereden birkaç metre içeride duran ağaç bu ışığı alamaz. Saksıda zeytin bakımı yazısında yer ve sulama önerileri var.

Yeni dikilen ya da yeri değiştirilen fidanda bir miktar yaprak kaybı kök sisteminin yeni yerine uyum sürecinin parçası olabilir. Sürgün uçları canlı kalıyorsa beklemek gerekir; fidan dikimi yazısında ilk yılın bakımı anlatılıyor.

Ne yapmalı

1. Mevsime bakın. İlkbaharda, iç kısımdan, lekesiz döküm ve yeni sürgün varsa normaldir.

2. Yaprağın iki yüzüne bakın. Üst yüzde halka mı, alt yüzde gri leke mi, is mi?

3. Dağılıma bakın. Tek dal, tek yön, bütün ağaç ya da yalnız alt kısım farklı nedenlere işaret eder.

4. Yere dökülen lekeli yaprağı bırakmayın. Halkalı lekenin bir sonraki ilkbahardaki kaynağı odur.

5. Tahminle ilaç ya da gübre atmayın. Lekeli yaprak örneğini il veya ilçe tarım müdürlüğüne götürün; besin sorunundan şüpheleniyorsanız yaprak analizi yaptırın.

Okurken dikkat

⚠ Bu yazı bir teşhis aracı değil, yön gösterir. Belirtiler birbirine benzer ve aynı ağaçta birden fazla neden bir arada bulunabilir.

⚠ İlaçlama kararı için güncel ruhsatlı ürün listesi ve bölgenize uygun takvim il/ilçe müdürlüğünden alınmalıdır.