Tarsus Sarıulak Zeytini: aynı çeşidin yer değiştirince değişmesi

Coğrafi işaret tartışmalarında hep sorulan bir soru vardır: aynı çeşit başka yerde ekilse ne değişir? Tarsus Sarıulak Zeytini'nin belgesi bu soruya rakamla cevap veriyor — çünkü çeşidi hem Tarsus'ta hem genel olarak ölçüp iki sütunu yan yana koymuş.

Künye

İki sütun

Belgenin ayırt edici yanı bu karşılaştırma:

Üç fark öne çıkıyor:

Çiçeklenme bir ay önce. Tarsus'ta 15 Nisan'da başlıyor, genelde 15 Mayıs'ta. Akdeniz'in ısınması erken.

Kararma bir ay geç. Tarsus'ta Aralık, genelde Kasım ortası. Yani meyve dalda daha uzun kalıyor.

Dane belirgin iri ve etli. En 14,97 mm'den 18,50-19,06 mm'ye çıkıyor; et oranı %71,85'ten %78-80'e. Yağ oranı ise neredeyse aynı (%18,8 ↔ %18,7-19,6) — yani fark yağda değil, danede ve ette.

Bu tam olarak sofralık zeytinin istediği yön: iri, etli, çekirdeği nispeten küçük. Sofralık ve yağlık ayrımını ayrıca ele almıştık.

Ağaç varlığı

Tarsus'ta 1 milyon 700 bin zeytin ağacı var; bunun yaklaşık %25'i Sarıulak. Dağılımı da ilginç: kapama bahçelerde 95 bin ağaç, doğada kendiliğinden yetişip aşıyla kültüre alınanlarda ise 400 bin civarı. Yani çeşidin çoğu, dikilmiş bahçede değil aşılanmış yabani ağaçlarda duruyor. Zeytinde aşılama yazısında bu yöntemi anlatmıştık.

Ağaç ve yaprak

Ağaç oldukça kuvvetli, büyük yayvan dağınık taç yapar; dallanma sık, yaprak yoğunluğu fazladır. Çok yıllık dallar sütlü kahve, genç dallar bej-yeşildir. Gövde koyu gri ve oluklu; kabuk çatlaklarından dolayı pürüzlü görünür.

Yaprak orta uzunlukta, geniş ve eliptiktir: ortalama 53,38 mm boy, 13,38 mm en, oran 3,98. Somak uzunluğu 16-27 mm arasında değişir, ortalama 22 mm; somaktaki çiçek sayısı 1-28, ortalama 17.

Zayıf yanı

Belge çeşidin kırılganlığını da yazıyor ve saklamıyor: düşük sıcaktan zarar görür. Isı kritik seviyeye düştüğünde sürgünlerde, ince dallarda ve dalcıklarda kabuk çatlamaları oluşuyor; meyvelerde %90'a varan kurumalar görülebiliyor.

Bu, çeşidin neden Akdeniz kıyısında yoğunlaştığını açıklıyor.

Kısaca

Tarsus Sarıulak Zeytini, aynı çeşidin belirli bir yörede ölçülebilir biçimde farklılaştığını gösteren ender belgelerden biri. Coğrafi işaretin gerekçesi burada retorik değil: iki sütun yan yana duruyor ve fark en, et oranı ve olgunlaşma takviminde okunuyor.

Kaynak: Türk Patent ve Marka Kurumu, Coğrafi İşaret Tescil Belgesi No 345 — Tarsus Sarıulak Zeytini.