Tağşiş listesinde kooperatif görünümü: aynı isim dört ayrı duyuruda

Tarım ve Orman Bakanlığı'nın Güvenilir Gıda portalında yürüttüğü taklit-tağşiş kamuoyu duyurusuna 30 Eylül 2026'da 37 yeni kayıt eklendi. Bu kayıtların 8'i zeytinyağı adıyla satılan ürünlere ait ve sekizinin tamamında tespit aynı: tohum yağları karıştırılması. Sekiz kaydın tamamı tek ilden çıkıyor — yedisi Aydın'ın Köşk, biri Efeler ilçesinden.

Bir hafta önceki 23 Eylül duyurusu 21 zeytinyağı kaydıyla yürürlükteki listenin en kalabalık tek günüydü. Yeni duyurunun ağırlığı sayıda değil, sekiz kaydın taşıdığı marka adlarında.

Üç markada kooperatif ve birlik adı

30 Eylül kayıtlarındaki markalar şöyle: Ayvalık Köy Kooperatifi, Vakıfbirlik, 1988 Vakfıkebir Birlik ve Dededen Toruna Gurme Ayvalık. Kalan dört kayıt etiketsiz ürünlere ait — 1, 2 ve 5 litrelik pet ile 5 litrelik teneke.

İlk üç markanın ortak yanı, adın bir üretici örgütüne işaret etmesi. "Köy kooperatifi", "birlik", "köybirlik" ibareleri alıcıya doğrudan bir güven çağrışımı veriyor: aracısız, üreticiden, kolektif bir yapının denetiminde. Duyurudaki kayıtlar ise iki limited şirket ve iki şahıs işletmesi adına düşüyor.

Çağrışım coğrafyayla da oynuyor. "1988 Vakfıkebir Birlik" markalı yağ Aydın'ın Köşk ilçesinde kayda geçmiş; Vakfıkebir ise Trabzon'un bir ilçesi ve bir zeytin yöresi değil.

Aynı isim, dört ayrı duyuru, altı kayıt

Listeyi tek bir duyuru olarak değil zaman serisi olarak okuyunca daha kalıcı bir örüntü çıkıyor. Portalda şu an yayında olan liste 16 Nisan – 30 Eylül 2026 arasını kapsıyor: toplam 291 kayıt, bunların 56'sı bitkisel yağ grubunda, 54'ü zeytinyağı adıyla satılan ürün.

Bu 54 kaydın altısı tek bir şahıs adına düşüyor: Sezgin Çetin. Ad, dört ayrı duyuruda geçiyor. İki kayıtta unvan "VKB Tarım Ürünleri-Sezgin Çetin", dördünde yalnız şahıs adı yazıyor. Marka adı ise her duyuruda değişiyor:

Altı kaydın tamamında tespit tohum yağları karıştırılması, tamamı 5 litrelik ambalaj. Marka adı her seferinde yenilenmiş, uygunsuzluğun kendisi aynı kalmış. Duyuru kayıtları marka adını, ürün adını ve parti numarasını gösteriyor; markanın kime ait olduğunu ya da tescilli olup olmadığını göstermiyor.

Kalıp listenin genelinde de var

Kooperatif ve birlik çağrışımı tek bir işletmeye özgü değil. Yürürlükteki 54 zeytinyağı kaydının 11'inde marka ya da ürün adı kooperatif, köy-koop, birlik veya çiftlik ibaresi taşıyor. Konya Karapınar'daki bir işletmenin "Mudanya Köy-Koop" markası, Aydın Efeler'de iki ayrı firmanın "Ayvalık Birlik Taşbaskı" adlı ürünleri bu gruptan.

Bu ibarelerin hiçbiri hukuken bağlayıcı değil. Tescilli bir menşe adının getirdiği coğrafi sınır, analiz ve denetim yükümlülüğünü taşımıyorlar; marka adının içine yerleştirilmiş birer çağrışım. Duyurudaki tespit de coğrafi işaret ihlali değil, tağşiş — yani ürünün içeriğine dair.

Diğer uçta hiç etiket yok

30 Eylül kayıtlarının kalan dördü madalyonun öbür yüzü. Köşk'teki bir şahıs işletmesi adına düşen bu dört ürünün adı doğrudan "etiketsiz zeytinyağı" olarak geçiyor: 1, 2 ve 5 litrelik pet ile 5 litrelik teneke. Marka hanesi boş, parti numarası hanesi de boş. Dördünde de tespit tohum yağları karıştırılması.

Bu iki uç aynı ilçeden çıkıyor. Bir yanda var olmayan bir kooperatifin adını taşıyan marka, öbür yanda hiçbir ad taşımayan teneke. İkisi de aynı işi yapıyor: ürünün izini kesiyor. Yürürlükteki 54 zeytinyağı kaydının 18'inde marka hanesi boş, 12'sinde parti ya da seri numarası yok — yani kayda giren ürünlerin üçte birine yakını geri izlenebilecek bir numara taşımıyor.

Köşk tek başına dörtte bir

İlçe düzeyindeki yoğunlaşma dikkat çekici. Aydın, yürürlükteki listede 21 zeytinyağı kaydıyla ilk sırada; Hatay 11, İzmir 5, İstanbul 4 kayıtla izliyor. Aydın'ın 21 kaydının 12'si yalnız Köşk ilçesinden çıkıyor — altı ayrı işletme, dört ayrı duyuru. Köşk tek başına yürürlükteki zeytinyağı kayıtlarının yaklaşık dörtte birini taşıyor.

İlde yaz boyunca süren tağşiş operasyonlarıyla birlikte okunduğunda tablo tutarlı: denetim aynı coğrafyaya tekrar tekrar dönüyor.

Alıcı için ne anlama geliyor

Yürürlükteki 54 zeytinyağı kaydının 50'sinde tespit tohum yağları karıştırılması, üçünde daha düşük kaliteli zeytinyağı karıştırılması, birinde ikisi birden. Ambalaj tarafında 54 kaydın 30'u 5 litre ve üzeri — tağşişin büyük kapta yoğunlaştığı, fiyat tarafında da görülen bir eğilim.

Pratik sonuç şu: etiketteki "kooperatif", "birlik" ya da bir yöre adı bir belge değil, bir iddia. Gerçek bir kooperatifin unvanı, vergi numarası ve işletme kayıt numarası sorulabilir; yağın kendisinin nasıl sınandığı ise ayrı bir konu. Bakanlık duyurusu, 5996 sayılı Kanun'un 31. maddesinin 6. fıkrası ile 17 Aralık 2011 tarihli Gıda ve Yemin Resmî Kontrolüne Dair Yönetmelik'in 8. maddesine dayanıyor; listeye yalnız laboratuvar sonucuyla taklit veya tağşiş yapıldığı kesinleşen ürünler giriyor.

Bu yazıdaki sayılar, Bakanlığın Güvenilir Gıda portalında 3 Ekim 2026 itibarıyla yayında olan kamuoyu duyurusu kayıtları üzerinden hesaplandı. Liste dönen bir pencere: eski duyurular zamanla listeden düşüyor, dolayısıyla toplamlar sabit değil.