Pakistan üç yılda 2 milyon zeytin fidanı dikecek: hedef bitkisel yağ ithalatını azaltmak

Zeytin haritası yalnızca Akdeniz'de genişlemiyor. Pakistan, bitkisel yağ ithalatına bağımlılığını azaltmak için zeytine yöneliyor ve bunu somut rakamlarla ortaya koydu. Ülkenin Ulusal Gıda Güvenliği ve Araştırma Bakanlığı, önümüzdeki üç yılda 15.000 akre alanda zeytin dikimi yapılmasını ve aynı dönemde üreticilere 2 milyon zeytin fidanı verilmesini planlıyor. 15.000 akre yaklaşık 6.070 hektar, yani 60.700 dekar ediyor.

Plan, Bakan Rana Tanveer Hussain başkanlığında yapılan ve proje ekibinin lideri Dr. Muhammad Tariq'in bilgi verdiği toplantıda ele alındı ve 15 Eylül'de kamuoyuyla paylaşıldı.

Neden zeytin?

Pakistan'ın asıl sorunu zeytinyağı değil, genel olarak bitkisel yağ. Bakanlığın 2024-25 yıllığına göre tablo şöyle:

Ülke bu yıl mayıs ayında daha büyük bir yol haritası da açıklamıştı: 2035'e kadar bitkisel yağda %70 kendine yeterlilik. Bunun için yağlı tohum ekim alanının 1,24 milyon hektardan 4,6 milyon hektara çıkarılması, yıllık yerli üretimin 4,578 milyon tona ulaşması, 1.000 mini yağ presi ve 1.500 çiftlik makinesi kurulması öngörülüyor. Hedef tutarsa yılda yaklaşık 7 milyar dolarlık ithalatın yerli üretimle karşılanabileceği hesaplanıyor. Zeytin, bu programın ağaç ayağı.

Plan neleri kapsıyor?

Bakanlığın açıklamasında dikkat çeken nokta, işin yalnızca fidan dağıtmakla sınırlı tutulmaması. Zeytinin çiftçiye gerçek gelir getirmesi için üretimin işleme, depolama, analiz ve pazarlama ile birlikte kurulması isteniyor. Başlıklar şöyle:

• Her zeytin kümesinde bir sıkım tesisi. Zeytinin toplandıktan sonra uzun süre bekletilmeden işlenebilmesi için üretim bölgelerine yakın yağ çıkarma tesisleri kurulacak.
• Hasat sonrası altyapı. Depolama, test ve kalite analizi sistemlerinin güçlendirilmesi.
• Yan ürünlerin değerlendirilmesi. Bakan, zeytin yan ürünlerinin çöpe gitmemesi ve katma değerli ürünlere dönüştürülmesi talimatı verdi.
• Potohar bölgesi. Pencap'ın kuzeyindeki bu yayla, zeytin için henüz kullanılmayan büyük bir potansiyel olarak öne çıkarıldı.
• Makine ihtiyacının gerçekçi hesabı. Projede öngörülen makine sayısı ve maliyetlerinin yeniden değerlendirilmesi istendi.
• Özel sektör. Yatırım ve işletme tarafında özel sektörün katılımı teşvik edilecek.

Şimdiye kadar ne yapıldı?

Pakistan zeytine sıfırdan başlamıyor. "Pakistan'da Ticari Ölçekte Zeytin Yetiştiriciliğinin Yaygınlaştırılması" programının ikinci aşaması yürüyor. Yalnızca 2024-25 yılında:

• 822.452 zeytin çeliği dikildi,
• Belucistan'da 108.859 fidan toprakla buluştu,
• Belucistan'ın farklı ilçelerinde 737 akrelik alana damla sulama kuruldu,
• 45 eğitim düzenlendi ve gençler ile kadınlar dahil 2.684 kişi katıldı.

Yeni plan, bu dağınık başlangıcı üç yıllık, alanı ve fidan sayısı belli bir takvime bağlıyor.

Bu ölçek ne anlama geliyor?

2 milyon fidan ve 6.070 hektar, Akdeniz ülkeleri için büyük bir rakam değil; ama zeytin kültürü olmayan bir ülke için ciddi bir adım. Bir zeytinliğin ilk ürünü görmesi birkaç yıl alır; zeytin ağacı sayfamızda anlattığımız gibi aşılı fidanda ilk meyve genellikle 3-5. yılda gelir, tam verim ise daha sonra. Bu yüzden planın zeytinyağı tarafındaki sonucu hemen değil, 2030'ların başında görülecek.

Asıl sınav, ağacın dikilmesinden çok sıkımın ve kalitenin kurulması olacak. Zeytin toplandıktan sonra ne kadar çabuk işlenirse yağın asitliği o kadar düşük kalır; asit oranı yükselen yağ sızma sınıfından düşer. Pakistan'ın "her kümeye bir sıkım tesisi" hedefi tam bu nedenle önemli. Bir tesiste yağın hangi aşamalardan geçtiğini soğuk sıkım zeytinyağı nasıl üretilir yazımızda ve malaksör nedir açıklamamızda bulabilirsiniz.

Kalite altyapısı: laboratuvar ve standart

Bakanlığın "test" başlığını ayrıca vurgulaması önemli. Zeytinyağının sınıfı yalnızca tadına bakılarak belirlenmez; uluslararası ticarette geçerli olan Uluslararası Zeytin Konseyi standardı, natürel sızma zeytinyağında serbest asitliğin %0,8'i, natürel zeytinyağında %2'yi aşmamasını ve eğitimli bir tadım panelinin kusur bulmamasını şart koşar. Bu ölçütleri doğrulayacak laboratuvarlar ve tadım panelleri olmadan, üretilen yağın iç piyasada bile doğru etiketle satılması mümkün değil.

İkinci kritik nokta fidan. Hedeflenen 2 milyon fidanın hangi çeşitlerden ve hangi kaynaktan geleceği, plantasyonun ilk on yılını belirleyecek. Hastalıktan ari, çeşidi doğrulanmış fidan kullanılmadığında, yıllar sonra verim ya da uyum sorunu çıkan bir bahçeyi değiştirmek neredeyse sıfırdan başlamak demek. Fidan seçerken nelere bakılması gerektiğini sertifikalı zeytin fidanı seçimi rehberimizde anlattık.

Üçüncü nokta iklim. Zeytin, meyve tutmak için kışın belli bir süre serinliğe ihtiyaç duyar; çok sıcak ovalarda çiçeklenme zayıf kalabilir. Pakistan'ın özellikle Potohar gibi daha serin yaylaları öne çıkarması bu açıdan tutarlı bir seçim.

Türkiye açısından

Yeni zeytin ülkeleri iki şekilde gündeme gelir: bir yandan gelecekte zeytinyağında yeni bir üretici, öte yandan bugün fidan, makine, sıkım teknolojisi ve bilgi talep eden bir pazar. Pakistan'ın açıkladığı makine ihtiyacı, sıkım tesisi ve eğitim başlıkları, bu alanlarda deneyimi olan ülkelerin firmaları ve üniversiteleri için bir iş birliği alanı anlamına geliyor. Konunun ticari tarafını ise önümüzdeki aylarda, Pakistan'ın proje ihalelerini ve ithalat tercihlerini açıklamasıyla birlikte izleyeceğiz.

Zeytinin dünyada yeni bölgelere yayılmasını, farklı iklimlere uyan çeşitleri ve üretici ülkelerin dengesini dünya zeytin çeşitleri sayfamızda da ele alıyoruz.