Zeytin halkalı leke hastalığı: belirtileri ve bölgeye göre ilaçlama takvimi

Zeytin yapraklarında iç içe halkalar halinde koyu lekeler görüyorsanız, ağacınızda halkalı leke hastalığı var demektir (Spilocaea oleagina). Bakanlık teknik talimatı bunu zeytin sineğiyle birlikte iki "ana zararlı ve hastalık"tan biri sayıyor.

Zararı sinek kadar gözle görünür değil ama daha sinsi: verim %20-25 azalır, meyve dallarının %15-20'si kuruyabilir.

Nasıl anlaşılır?

İlk belirti ilkbaharda, yaprakların üst yüzeyinde siyahımsı-gri, yuvarlak noktalar. Sonra o noktanın çevresinde şu sıra oluşur:

1. Ortada koyu leke

2. Çevresinde normal yaprak renginde bir halka

3. Onu dıştan saran ikinci, açık renkli halka

4. En dışta yine koyu bir halka

Hastalığın adı buradan gelir. Bir yaprakta çapları 8-10 mm olan 2-30 adet leke bulunabilir.

İleri aşamada yapraklar sararır ve dökülür. Salgın yıllarında ilkbaharda döküm başlar, ağaç çalımsı bir görünüm alır — yapraksız, çalıya benzemiş. Sonuç: az meyve tutumu ve erken meyve dökümü. Zayıflayan ağaçta sürgün ve ince dallarda kurumalar görülür.

Hangi bahçede çıkar?

Bu hastalık bahçenin kurulduğu yerle ilgilidir. Talimatın tarif ettiği risk profili:

Sulanan, nemli ve ağır topraklarda ve denize yakın zeytinliklerde her yıl görülür. İlkbaharı yağışlı ve serin geçen yıllar salgın yılıdır.

Türkiye'de Ege, Marmara ve Akdeniz bölgelerinde bulunur. Konukçusu zeytin ve yabani zeytindir.

Nasıl bulaşır?

Fungus kışı, yere dökülen kurumuş yapraklarda veya ağaç üzerinde kalan hastalıklı yapraklarda geçirir. Bulaşma konidiosporlarla olur ve yayılım en çok ilkbahardadır.

İnkübasyon süresi 30-61 gün. Bu sayı önemli: bugün gördüğünüz leke bir-iki ay önceki bulaşmanın sonucudur. Yani lekeyi görünce ilaçlamak geç kalmaktır; program takvimle yürür.

Kültürel önlemler

Bu hastalıkta kültürel önlemler ilaçtan daha belirleyicidir, çünkü sorunun kaynağı ortamdır:

• Taban arazide, ağır ve su tutan toprakta, havalanmayan nemli yerlerde zeytinlik kurulmamalıdır. En etkili önlem, hastalığı davet eden yere bahçe kurmamaktır.
• Su tutan arazide bahçe varsa drenaj kanalları açılmalıdır.
• Gübreleme ve sulama tekniğine uygun yapılmalı, fazla azotlu gübreden kaçınılmalıdır.
• Ağaçlar havalanacak ve ışık alacak şekilde budanmalı, kuru dal ve dalcıklar temizlenmelidir.
• Yere dökülen lekeli yapraklar toplanıp yakılmalı veya toprağa gömülmelidir — fungusun kışladığı yer orasıdır.

Son madde ile ilk maddenin ortak noktası şu: hastalık ağacın içinde değil, ağacın etrafındaki nemde ve yerdeki yaprakta yaşıyor.

İlaçlama takvimi — bölgeye göre değişir

Bu hastalıkta ilaçlama zamanı bölgeye göre farklıdır ve talimat üç ayrı program veriyor:

⚠ Ege Bölgesi için talimatta özel bir not var: tüm ilaçlamalar yağışların hemen öncesine veya sonrasına denk gelecek şekilde yapılmalıdır.

Tahmin ve uyarı sisteminin kurulu olduğu yerlerde, elektronik tahmin-uyarı cihazlarının verdiği uyarıya göre ilaçlanır; hastalık şiddeti ve enfeksiyon seviyesi en yüksekken başlanır.

⚠ Bu yazıda ilaç adı ve dozu verilmez. Kullanılacak bitki koruma ürünleri ve dozları Bakanlığın talimatının Ek 4'ünde yer alır; ruhsatlar zaman içinde değişir. Uygulamadan önce güncel ruhsatlı ürün listesine ve İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne başvurun, etiket talimatına birebir uyun.

Özet

• Halkalı leke, zeytin sineğiyle birlikte iki ana hastalık/zararlıdan biridir.
• Belirti: yaprağın üst yüzünde iç içe halkalı, 8-10 mm çapında lekeler; bir yaprakta 2-30 adet.
• Sonuç: yaprak dökümü, ağacın çalılaşması, verimde %20-25 kayıp, meyve dallarının %15-20'sinde kuruma.
• Fungus 18-20°C'de en iyi gelişir; 9°C altında ve 30°C üstünde gelişemez.
• İnkübasyon 30-61 gün — lekeyi gördüğünüzde bulaşma çoktan olmuştur, program takvimle yürür.
• En büyük risk: su tutan ağır toprak, sık dikim, budanmamış ağaç, fazla azot, denize yakınlık.
• Kültürel önlemin çekirdeği: havalandıran budama ve yere dökülen lekeli yaprakların imhası.
• İlaçlama takvimi bölgeye göre değişir: Marmara 2, Ege 3, Akdeniz 3 uygulama.

Kaynak

t; T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü, Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı. Zeytin Entegre Mücadele Teknik Talimatı. Ankara, 2022.

İlgili yazılar: Zeytin sineği mücadelesi · Dekara 20 ağaç mı, 250 mi? · Zeytin ağacı nasıl yetiştirilir