Borsada ham zeytinyağı sızmanın yüzde kaçı eder? Edremit ve Aydın'da 2019-2026 ham/sızma oranı
Edremit borsasında ham zeytinyağı 2019-2020'de sızmanın aylık medyanla %47'sine işlem gördü, 2022'de %78'e çıktı, 2026'da %56'ya indi; Aydın'da oran %75-89 aralığında. Yön iki borsada aynı, düzey farklı; neden bu veriyle söylenemiyor.

Borsada ham zeytinyağı, aynı gün işlem gören sızma yağın yüzde kaçı eder? Sitemizin topladığı Edremit ve Aydın ticaret borsası kayıtlarında cevap yıldan yıla değişiyor: Edremit'te 2019 ve 2020'de ham yağ, sızmanın aylık medyanla yaklaşık %47'sine işlem gördü; oran 2022'de %78'e çıktı, 2024-2025'te %62'ye, 2026'da %56'ya indi. Aydın'da oran her yıl daha yüksek (%75-89) ve o da 2021'deki tepesinden aşağı geldi.
Bu bir analiz: rakamların hepsi sitemizin kendi borsa serisinden hesaplandı, yorumlar "olabilir" düzeyinde. Ham yağın ne olduğu için Ham (lampant) zeytinyağı nedir yazısına bakabilirsiniz; kısaca doğrudan sofraya konamayan, rafinasyona ya da teknik kullanıma uygun yağ sınıfı.

Nasıl hesapladık?
- Veri: Edremit ve Aydın ticaret borsalarının günlük tescilleri (ortalama fiyat ve miktar), 2019 başından 2026'nın son kayıtlarına kadar. Edremit'te ham yağ için yılda 24 ile 104, sızma için 68 ile 122 tescil var.
- Yıllık fiyat: o yıldaki tescillerin miktarla ağırlıklı ortalaması, lira/kg.
- Oran: ham fiyatın sızma fiyatına bölümü. Yıllık ortalamalar yılın hangi ayında hangi ürünün çok işlem gördüğüne duyarlı olduğu için, ayrıca aynı ayda hem ham hem sızma tescili olan aylar eşleştirilip her ayın oranının medyanı alındı.
- Aydın'ın ham yağ serisinde 13 Ocak 2020 tarihli, mantıksız bir kayıt (kilogram başına 14.124 lira) var; bu kayıt hesaba katılmadı.
Edremit: oran 2022'de zirve yaptı
| Yıl | Ham | Sızma | Fark | Ham/sızma (yıllık) | Aylık medyan oran | Eşleşen ay |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 2019 | 9,31 | 19,45 | 10,14 | %48 | %47 | 12 |
| 2020 | 9,62 | 21,66 | 12,04 | %44 | %47 | 12 |
| 2021 | 18,56 | 31,38 | 12,83 | %59 | %65 | 10 |
| 2022 | 51,68 | 62,75 | 11,07 | %82 | %78 | 12 |
| 2023 | 94,04 | 134,95 | 40,90 | %70 | %76 | 12 |
| 2024 | 166,51 | 259,69 | 93,18 | %64 | %62 | 12 |
| 2025 | 129,77 | 208,72 | 78,95 | %62 | %62 | 11 |
| 2026 (3 Kasım'a kadar) | 176,06 | 287,53 | 111,48 | %61 | %56 | 8 |
İki şey öne çıkıyor. Birincisi, 2019-2022 arasında ham ile sızma arasındaki fark kilogram başına hep 10-13 lira bandında kaldı, ama aynı dönemde ham yağın fiyatı 5,6 kat, sızmanınki 3,2 kat arttığı için ham yağ oransal olarak sızmaya yaklaştı: oran %48'den %82'ye (yıllık) çıktı. İkincisi, lira farkı 2023'ten sonra hızla açıldı: 40,90, 93,18, 78,95 ve 2026'da 111,48 lira. Oranı (%82'den %61'e) birlikte okumak gerekiyor; enflasyonlu bir fiyat düzeyinde tek başına lira farkı yanıltıcı olur.
2026'da yıllık ağırlıklı oran (%61) ile aylık medyan (%56) arasındaki fark mayıs ayından geliyor: kayıtlarımıza göre mayısta yaklaşık 660 ton ham yağ tescil edildi ve bu tek ay yıllık ham ortalamasını yukarı çekti. Aylık medyan bu tür tek aylık yığılmalara daha az duyarlı.
Aydın: oran hep daha yüksek, ama o da düşüyor
| Yıl | Ham (TL/kg) | Sızma (TL/kg) | Aylık medyan oran | Eşleşen ay |
|---|---|---|---|---|
| 2019 | 14,17 | 17,65 | %80 | 9 |
| 2020 | 13,67 | 17,97 | %77 | 12 |
| 2021 | 21,88 | 25,81 | %89 | 12 |
| 2022 | 50,37 | 62,24 | %86 | 12 |
| 2023 | 83,98 | 114,30 | %85 | 12 |
| 2024 | 192,36 | 236,49 | %82 | 12 |
| 2025 | 162,31 | 214,15 | %79 | 12 |
| 2026 (22 Eylül'e kadar) | 171,52 | 242,17 | %75 | 8 |
Aydın'da oran 2019'da %80, 2021'de %89 ile en yüksek, 2026'da %75. Yani iki borsada da yön aynı: 2021-2022 civarında ham yağ sızmaya en çok yaklaşıyor, sonra mesafe yeniden açılıyor. Ama seviye farklı: Aydın'da oran hiçbir yıl %75'in altına inmedi, yani ham yağ sızmadan en fazla dörtte bir ucuz işlem gördü; Edremit'te 2019-2020'de ise yarısından azına. İki borsanın oranı arasındaki mesafe 2019'da yaklaşık 33 puandı (%80 ve %47); 2026'da 19 puan (%75 ve %56).
Bu fark neden olabilir?
Veri neden sorusunu cevaplamıyor: tescil kaydında asitlik, çeşit, yağın ham mı, "yeni" mi olduğu gibi bilgiler yok. Bu yüzden aşağıdakiler açıklama değil, olası nedenlerdir:
- İki borsanın ürün karışımı farklı olabilir; ham yağ etiketiyle işlem gören partilerin kalitesi her yerde aynı olmayabilir.
- Sızma yağın fiyatı yükselirken ham yağ için talep, rafine yağ üretimi gibi başka bir alıcı grubundan geliyor olabilir; bu alıcıların fiyat davranışı sızma yağı alanlardan farklı olabilir.
Bunları test edecek veri (parti bazında asitlik, alıcı türü) elimizde yok.
Bu rakamlar neyi söylemiyor?
- Üreticinin kendi partisinin kaç lira edeceğini: tescil edilen fiyat, o gün o borsaya gelen partilerin sonucudur. Borsa fiyatının nasıl okunacağı için Borsa zeytinyağı fiyatı nasıl okunur? yazısına bakın.
- Ham yağda ayda yalnızca birkaç tescil olabilir. Edremit'te 2026 ocak-temmuz arasında ham yağ için ayda 3-4 tescil var; ağustos-ekim arasında bizim kayıtlarımızda hiç yok. Küçük örneklem, oranı oynak yapar.
- Miktar ağırlığı önemli ama miktar yağın kalitesini de, sezonun hangi evresinde işlem yapıldığını da göstermez. Tek tescilin sınırları Borsa hacmi rekolte değildir yazısında anlatıldı.
- Fiyatın zeytinden yağa nasıl oluştuğuna dair daha geniş bir bakış için Zeytinden yağa: fiyat makası 2019-2026 yazımızı okuyabilirsiniz.
Özet
Edremit'te ham yağ, sızmanın %47'sinden (2019-2020) %78'ine (2022) çıkıp 2026'da %56'ya indi; Aydın'da %77-89 aralığında kalıp %75'e geriledi. Yön iki borsada aynı, düzey farklı. Nedeni bu veriyle söylenemez.
Ziyaretçi başına tek oy; istediğiniz zaman değiştirebilirsiniz. Puanlar gerçek okur oylarıdır — başlangıç puanı ya da varsayılan not verilmez.
✍️ Bu yazıyı kim hazırladı
Zeytin.NET Editör Masası tarafından hazırlandı. Sayfadaki rakamlar adı belirtilen kaynaklardan geliyor — TÜİK, Uluslararası Zeytin Konseyi, ticaret borsaları ve akademik çalışmalar — ve her sayfa kendi kaynağını yazar.
🫒 Bu yazı işine yaradıysa
Zeytin.NET tek kişilik emekle yürüyor ve reklam geliri dışında bağımsız. Sunucu ve veri maliyetlerine destek olabilirsin.
Hedef: 10 destekçi — sunucu ve alan adı maliyetini karşılamaya yeter.
İlgili içerikler
Yazı
Türkiye yok yılından çıkarken Tunus giriyor: Akdeniz'de ters faz
Türkiye'nin üretimi 2025-26'da %35 düştü, ama sofralık zeytin arttı ve düşüş illere eşit inmedi: Aydın %8, Bursa %50. Tunus ise ters fazda — 2026-27'de %40 düşüyor. İki ülke birbirinin karşı evresinde, ve bu dökme zeytinyağı pazarını doğrudan etkiliyor.
Yazı
Endülüs'te yağmur, Aydın'da fiyat: İspanya'nın kuraklığı Türkiye'yi nasıl belirledi
İspanya dünya zeytinyağının %40'ını üretiyor. 2022/23'te üretimi yarıya düştü; Türkiye'de euro fiyatı 2,70'ten 6,95'e çıktı.
Yazı
Zeytinyağının gerçek fiyatı: enflasyondan arındırılmış hesap
Lira fiyatı 11,5 kat arttı, enflasyon 7,6 kat. Gerçek artış 1,56 kat — ve euro bazlı hesabı doğruluyor.
Yazı
25 tescil, dünyada dördüncüyüz — peki ne işe yarıyor?
Türkiye 25 zeytinyağı coğrafi işaretiyle dördüncü sırada. Ama ihracatın kilosu 3,17 dolar — ürün hâlâ emtia gibi fiyatlanıyor.