Türkiye yok yılından çıkarken Tunus giriyor: Akdeniz'de ters faz
Türkiye'nin üretimi 2025-26'da %35 düştü, ama sofralık zeytin arttı ve düşüş illere eşit inmedi: Aydın %8, Bursa %50. Tunus ise ters fazda — 2026-27'de %40 düşüyor. İki ülke birbirinin karşı evresinde, ve bu dökme zeytinyağı pazarını doğrudan etkiliyor.
Zeytinde bir yıl bol, ertesi yıl az ürün alınır. Bunu alternans yazımızda tek başına bir ülke sorunu olarak ele almıştık. Bu sezon ilginç olan, dalganın nerede hangi evrede olduğu: Türkiye yok yılından çıkıyor, Tunus yok yılına giriyor.
Türkiye'nin yok yılı
| Sezon | Toplam ağaç | Zeytin | Sofralık | Yağlık | Zeytinyağı | Ağaç başına |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 2024-25 | 204.437.000 | 3.600.000 ton | 700.000 ton | 2.850.000 ton | 475.000 ton | 20,9 kg |
| 2025-26 | 210.608.251 | 2.450.000 ton | 740.000 ton | 1.710.000 ton | 310.000 ton | 13,9 kg |
Kaynak: UZZK — Ulusal Resmî Tespit Heyeti Raporu — hasat öncesi rekolte tahmini, gerçekleşen üretim değil.
Toplam üretim %35 geriledi. Bu, alternansın ders kitabı örneği. Ama iki ayrıntı ders kitabında yazmaz.
1. Sofralık zeytin arttı
Toplam %35 düşerken sofralığa ayrılan miktar 700 bin tondan 740 bin tona çıktı. Az ürün veren yılda ağaç başına düşen meyve iriliği ve kalitesi yükselir; üretici de daha yüksek değerli sofralık pazarına yönelir.
Sonuç yağda görülüyor: yağlığa ayrılan miktar %40 azaldı, zeytinyağı üretimi 475 bin tondan 310 bin tona indi. Yani yağdaki düşüş toplamdaki düşüşten sert. Sofralığa kayan her kilo, yağdan eksilen kilodur.
2. Düşüş her yere aynı inmedi
Alternans "Türkiye'nin yok yılı" diye tek bir olay değil. Bahçe bahçe, il il farklı şiddette gelir:
| İl | 2024-25 | 2025-26 | Değişim | Sofralık değişimi |
|---|---|---|---|---|
| Çanakkale | 170.800 | 81.895 | −%52 | −%48 |
| Bursa | 280.720 | 140.847 | −%50 | −%37 |
| Manisa | 623.493 | 320.045 | −%49 | −%27 |
| İzmir | 485.275 | 376.021 | −%23 | +%8 |
| Muğla | 174.376 | 159.183 | −%9 | +%39 |
| Aydın | 478.484 | 439.278 | −%8 | +%45 |
Marmara hattı (Çanakkale, Bursa) ve Manisa yarı yarıya düşerken, Aydın ve Muğla neredeyse yerinde saydı. Aynı sezon, aynı ülke, altı kat fark.
Bunun pratik sonucu şu: "Türkiye'nin rekoltesi" tek bir sayı olarak okunduğunda yanıltır. Aydınlı üretici için 2025-26 sıradan bir sezondu; Bursalı için yarısı gitti. Ulusal ortalama ikisini de anlatmıyor. Aynı uyarıyı borsa hacmini rekolte sanmak için de yapmıştık.
Tunus ters fazda
Aynı hafta Tunus Ulusal Zeytin Üreticileri Odası 2026-27 için 300 bin ton açıkladı — geçen sezon 500 bin tondu. −%40. Gerekçe aynı: periyodisite.
Ama takvimleri çakışmıyor:
| Sezon | Türkiye | Tunus |
|---|---|---|
| 2024-25 | var yılı (3,6 mn ton) | — |
| 2025-26 | yok yılı (2,45 mn ton) | var yılı (500 bin ton yağ) |
| 2026-27 | var yılı beklenir | yok yılı (300 bin ton yağ) |
Yani Türkiye'nin az ürettiği sezonda Tunus çoktu; Türkiye'nin çok üreteceği sezonda Tunus az olacak. İki ülke birbirinin karşı fazında.
Bu neden önemli
Türkiye ve Tunus aynı pazarda, aynı ürünle karşılaşır: İspanyol ve İtalyan şişeleyicilerine giden dökme zeytinyağı. Ters faz, o pazarda iki yönlü çalışır.
Türkiye aleyhine çalıştığı sezon geçti. 2025-26'da bizim üretim yarıya inerken Tunus bol ürünle pazardaydı — az malımız vardı ve fiyat da rakibin bolluğuyla baskılanıyordu. Zeytinyağı ihracatımızın değer bazında %62 gerilemesinin arka planı budur.
2026-27 tersi olabilir. Türkiye var yılına girerken Tunus'un 200 bin tonluk çekilmesi, bizim fazla ürünümüzün gidebileceği bir boşluk açar. Marmarabirlik'in "yüksek rekolteyi nereye satacağız" sorusunun cevabı kısmen buradadır.
⚠ Ama boşluk kendiliğinden bizim olmaz. Aynı dönemde ABD Türk ürünlerine %12,5 ek vergi uyguluyor ve Endülüs, AB'den Kuzey Afrika ithalatına karşı önlem istiyor. Arz tarafındaki avantaj, talep tarafındaki engellerle aynı anda yürüyor.
Okurken dikkat
⚠ 2026-27 için "var yılı" bir çıkarımdır, yayımlanmış tahmin değil. Alternans ritmine ve son üç sezonun seyrine dayanıyor. UZZK'nın 2026-27 rekolte tahmini bu yazı yazılırken sahada hazırlanıyordu; rakam çıkınca burası güncellenecek.
⚠ Alternans tek belirleyici değil. Kuraklık, don, zeytin sineği ve hasat işçiliği bir var yılını da bozabilir. Ritim eğilim verir, garanti vermez.
⚠ Tablodaki Türkiye rakamları UZZK'nın sezon bazlı rekolte tahminidir, TÜİK'in takvim yılı gerçekleşen üretimi değil. İkisi aynı şeyi ölçmez; ayrıntı zeytin sayfasında.
Ziyaretçi başına tek oy; istediğiniz zaman değiştirebilirsiniz. Puanlar gerçek okur oylarıdır — başlangıç puanı ya da varsayılan not verilmez.
İlgili içerikler
Yazı
Ağaçtan rafa: zeytinyağında değer zinciri, altı durak
Ağaçtaki zeytinden raftaki şişeye: her aşamada fiyat kaç katına çıkıyor, katma değer nerede kalıyor?
Yazı
Zeytinyağının gerçek fiyatı: enflasyondan arındırılmış hesap
Lira fiyatı 11,5 kat arttı, enflasyon 7,6 kat. Gerçek artış 1,56 kat — ve euro bazlı hesabı doğruluyor.
Yazı
Zeytin üreticisi sorununu nasıl sıralıyor?
İzmir'de 64 üreticiyle yüz yüze anket: girdi maliyeti, 45 dekarlık ortalama işletme, sulanmayan arazi ve ölçekle artan kooperatif üyeliği.
Yazı
Savaş bir zeytinliği nasıl yok eder? Bombadan çok erişim yasağı
Zeytinlik yıllık bir tarla değil: ilk meyve 4-8, tam verim 20-25 yıl. Bu yüzden savaşın zeytinliğe verdiği zarar sezonluk değil kuşaklık. Lübnan ve Filistin'deki tabloyu ağacın kendi biyolojisi üzerinden okuyoruz.