Zeytinde ilaçlama takvimi ve müdahale eşikleri

Zeytinlikte "ne zaman ilaçlanır?" sorusunun cevabı bir takvim değil, bir sayımdır. Yine de yılın hangi ayında hangi zararlının hangi evrede olduğunu bilmek gerekir; çünkü sayımı doğru zamanda yapmazsanız eşiği kaçırırsınız. Bu yazı, sitedeki ayrıntılı zararlı sayfalarını tek bir yıllık akış üzerinde birleştirir.

Bu takvimin iki kuralı

Birincisi: ilaç adı ve dozu burada yoktur. Ruhsatlı bitki koruma ürünleri ve dozları Tarım ve Orman Bakanlığı'nın Zirai Mücadele Teknik Talimatları'nda yer alır ve ruhsatlar değişir. Uygulamadan önce güncel ruhsatlı ürün listesine ve İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne başvurun.

İkincisi: takvim ilaçlamaz, eşik ilaçlatır. Aşağıdaki aylar "ne zaman bakılacağını" söyler, "ne zaman ilaçlanacağını" değil. Zararlıyı görmek ilaçlama sebebi değildir; eşiğin aşılması ilaçlama sebebidir.

Yılın akışı

Kış: aralık – şubat

Bu aylarda ilaçlama yoktur; yapılan iş gelecek yılın baskısını düşürmektir.

Zeytin sineği kışı toprağın 2–5 cm derinliğinde pupa halinde ya da zeytinlik ve fundalıklarda ergin olarak geçirir. Toprak işleme ve altta kalan meyvelerin temizlenmesi, ilkbaharda çıkacak ergin sayısını doğrudan azaltır.

Zeytin güvesinin yaprak dölü kışı yaprağın içinde açtığı 2–3 mm'lik oyukta geçirir. Bu döle karşı kışın yapılabilecek bir şey yoktur, ama şubat sonundaki çıkışını bilmek ilkbahar takibinin başlangıcıdır.

Dal kanseri için kış budaması kritiktir. Urlu dallar bu dönemde çıkarılır ve bahçeden uzaklaştırılır; budama aletleri her ağaçta dezenfekte edilir. Ayrıntı: zeytin dal kanseri.

Karakoşnil için de asıl önlem budamadır. Sık ve havasız taç, koşnilin en sevdiği ortamdır; karakoşnil ve karaballık yazısında anlatıldığı gibi taçtaki hava akımı tek başına baskıyı düşürür.

İlkbahar: mart – mayıs

Güvenin çiçek dölü nisan-mayısta çiçek tomurcuklarında beslenir. Tek bir larva 30–40 tomurcuk tahrip edebilir. Bu dönem, güve mücadelesinin en kritik penceresidir; ayrıntısı zeytin güvesinin üç dölü yazısındadır.

Karakoşnil için sürgün sayımı bu dönemde yapılır. Bahçeyi temsil eden ağaçların dört yönünden 20–25 cm'lik sürgünler alınır. 80–100 cm sürgünde ortalama 4–6 ergin dişi koşnil varsa eşik aşılmıştır. Ayrıca doğal düşman parazitlenmesi %50'nin üzerindeyse ilaçlama gereksizdir. Zamanlama yumurta açılımına bağlıdır: birinci uygulama %50 açılımda, ikincisi %90 açılımda. Öncelik, yararlılara en az etkili olan yazlık beyaz yağlardır.

Halkalı leke ilaçlamasının ilkbahar ayağı da buradadır — ama programı bölgeye göre değişir; aşağıda ayrı tablo verilmiştir.

Yaz: haziran – ağustos

Yılın en yoğun dönemi ve zeytin sineğinin dönemi.

Sinek erginleri, toprak sıcaklığı 10 °C'yi bulduğunda çıkmaya başlar. Haziran sonunda meyveler yumurta konulmaya uygun hale geldiğinde dişiler çiftleşir. Bir dişi 200–250 yumurta bırakabilir. Bir döl 30–40 günde tamamlanır; Ege'de yılda 4–5, Marmara'da 3–4 döl verir.

Müdahale eşiği, işin kalbidir. Temmuz-ağustosta tuzaklarda yakalanan ergin sayısı artmaya başladığında 800–1.000 adet meyve kontrol edilir ve vuruk oranı bulunur:

Sofralık eşiğin çok daha düşük olmasının nedeni, tek bir vuruk tanenin sofralık partiyi ıskartaya çıkarmasıdır; yağlıkta aynı zarar asitlik olarak yansır ve tolerans daha yüksektir. Ayrıntı: zeytin sineği mücadelesi.

Sineğin baskısını düşürmenin ilaçsız yolu erken hasattır. Meyve ağaçta bekledikçe vuruk oranı her hafta artar; hasat zamanının bu kararla ilişkisi hasat ne zaman yapılır yazısındadır.

Sonbahar: eylül – kasım

Hasat dönemi. Sinek eylülde de sürer; hasat edilmemiş bahçelerde vuruk oranı yükselmeye devam eder.

Güvenin yaprak dölü eylül-aralık arasında yumurtalarını yaprakların üst yüzeyine bırakır. Yani sonbaharda gördüğünüz güve, gelecek yılın çiçek dölünün kaynağıdır.

Halkalı lekede sonbahar ayağı bu dönemdedir. Hastalık nemle yayıldığı için ilaçlamanın yağışla ilişkisi kritiktir.

Halkalı leke: bölgeye göre program

Bu hastalıkta tek bir takvim yoktur; talimat üç ayrı program verir:

Ege Bölgesi için talimatta özel bir not vardır: tüm ilaçlamalar yağışların hemen öncesine ya da sonrasına denk gelecek şekilde yapılmalıdır. Ayrıntı: halkalı leke hastalığı.

Eşikler tek sayfada

Diğer zararlılar (fidantırtılı, pamuklubit, kabuklubit) için zeytinde diğer zararlılar yazısına bakabilirsiniz.

Değişmeyen kural

Zeytinlikte ilaçlamayı azaltmanın yolu daha iyi ilaç değil, daha iyi sayımdır. Eşiği ölçmeden yapılan her uygulama üç şeyi birden yapar: masrafı artırır, doğal düşmanları öldürür ve direnç gelişimini hızlandırır. Karakoşnilde doğal düşman parazitlenmesinin %50'yi geçtiği bir bahçede ilaçlamak, zararlıyı değil onu baskılayan sistemi vurur.

Yıllık iş akışının tamamı — budama, gübreleme, sulama dahil — için zeytin takvimi aracına bakabilirsiniz.

Kaynaklar

• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Zirai Mücadele Teknik Talimatları — zeytin sineği müdahale eşikleri, karakoşnil sürgün sayımı ve yumurta açılımı zamanlaması, halkalı leke bölgesel ilaçlama programları. Ruhsatlı bitki koruma ürünleri ve dozları talimatın ekinde yer alır ve zamanla değişir.
• Zararlıların biyolojisi ve dönemleri için sitedeki ayrıntılı sayfalar: zeytin sineği, zeytin güvesi, halkalı leke, karakoşnil, dal kanseri, diğer zararlılar.