Zeytinde diğer zararlılar: fidantırtılı, pamuklubiti, kabuklubiti

Zeytin sineği ve güve dışında da zararlı var. Bu üçü bahçenin durumuna göre bazı yıllar sineğin önüne geçer — ve üçünde de mücadelenin özü aynı: doğal düşmanı korumak, gereksiz ilaçlamayı kesmek.

Zeytin fidantırtılı (Palpita unionalis)

Adı üstünde, asıl hedefi fidan ve taze sürgün. Ama yoğun yıllarda meyveye de geçer.

Tanıması

Ergin kelebek parlak beyaz, kanat açıklığı 22-33 mm; ön kanatların üst kenarı boyunca ince kahverengi bir bant ve o bant boyunca farklı büyüklükte 4 siyah leke var.

Yumurta 0,9 mm, taze yaprakların alt ve üst yüzeyine, genellikle damar boyunca bırakılır — bazen tek tek, bazen 10'lu, 40'lı, hatta 120'lik kümeler hâlinde.

Larva çıkışta sarı, sonra yeşile döner; her segmentin yanında 3 çift kısa kıl, ilk iki segmentte birer çift siyah leke. Olgun larva 20-25 mm.

Zararı

Genç larva taze yaprakta dantelimsi bir zarar bırakır. 3. larva döneminden sonra oburlaşır ve yaprağın tamamını tüketebilir. Fidanların bütün taze sürgünlerini, ağaçların ise ertesi yıl meyve verecek yeni sürgünlerini tamamen yiyebilir.

Popülasyon çok yüksekse ben düşme döneminde olgunlaşmamış meyveye de geçer: kabuğu kemirip meyve etini çekirdeğe kadar yer.

Yıl içindeki seyri

Kışı toprak altında, ılık geçen yıllarda ise taze yaprakları birleştirip aralarında son dönem larva olarak geçirir. İlk erginler mayıs sonu-haziran ortası. Günün alacakaranlık saatlerinde aktiftir, gündüz sürgünler arasında gizlenir.

Bursa zeytinliklerinde ağustos, eylül ve ekim-kasımda birbiri içine girmiş 2 döl ve 1 kısmi döl verir. Akdeniz sahillerinde bu sayı 3-6 döle çıkabiliyor.

Mücadelesi

• Bahçe kenarındaki diğer konukçuları yok edin: dişbudak, yasemin, kurtbağrı, akçakesme.
• Kış toprak işlemesi — toprak altında kışlayan larvaları soğuk günlerde yüzeye çıkarır.
• ⚠ Obur sürgünleri temizleyip yakın. İlk dönem larvalar gövde ve kökten çıkan obur sürgünleri özellikle sever; bunları almak popülasyonu doğrudan düşürür.
• Aşırı azotlu gübreleme ve sulamadan kaçının — taze sürgün üretmek zararlıyı beslemektir.
• Sertifikalı fidan kullanın.

Eşik: kontrollerde %10 canlı larva veya bulaşık sürgün görüldüğünde kimyasal mücadeleye karar verilir.

Zamanlama: ilaçlama günün alacakaranlık saatinde yapılmalıdır — böcek o saatte aktiftir.

Zeytin pamuklubitleri (Euphyllura spp.)

Sürgün uçlarında pamuk yığınına benzeyen beyaz kümeler görüyorsanız bu odur.

Tanıması

Ergin 2-3 mm, küçük bir ağustos böceğini andırır; başı büyük, gözleri kırmızı, kanatları kirli sarı-açık yeşil, karnı yeşil. Yumurta 0,3 mm, bir sapçıkla bitki dokusuna bağlı.

Larvalar yassı, 2 mm; vücutlarından çok ince iplikçiklerden oluşan balımsı mumsu bir madde çıkarır. Bu iplikçikler pamuk yığını gibi kümelenir — zararlının adı buradan gelir.

Zararı

Larvalar somaklarda, tomurcuk saplarında ve sürgün uçlarında öz suyu emer. Sonuç: ağaç ve sürgün zayıflar, çiçek ve çiçek tomurcukları dökülür.

Özellikle ilkbaharı yağışlı geçen nemli havalarda, bakımı düzenli yapılmamış bahçelerde ve çiçeklenme döneminde zararlı olur.

E. phillyrea yılda 1 döl, E. straminea 3-4 döl verir. Türkiye'de zeytin yetişen bütün bölgelerde yaygın.

Mücadelesi

• Sulama, gübreleme, budama tekniğine uygun; budama artıkları mutlaka yok edilmeli.
• ⚠ Bahçede zeytin güvesine karşı ilaçlama yapılmışsa bu zararlıya ayrıca ilaçlamaya gerek yoktur.
• İlaçlama gerekiyorsa yalnız yoğun zarar görmüş dallar ilaçlanır — böylece doğal denge korunur.
• En uygun zaman: sürgün uçlarında ilk pamuklanma görüldükten 10 gün sonra başlayıp çiçeklenmeye kadar olan dönem.

Bu zararlının Türkiye'de saptanmış 2 parazitoiti ve 13 predatörü var — Chilocorus, Anthocoris, Orius, Chrysoperla carnea ve bir dizi Miridae türü. Kaplama ilaçlama bu listeyi siler.

Zeytin kabuklubiti (Parlatoria oleae)

Tanıması

Ergin dişinin kabuğu ovalimsi yuvarlak ve kubbeli, beyazımsı krem renginden koyu kül rengine kadar değişir; kabuk boyu 2-2,5 mm. Koyu yeşil-siyahımsı larva kabuğu, dişi kabuğunun kenarında ya da dışına taşmış durumdadır.

Kabuk kaldırıldığında oval, koyu eflatun veya mor renkte ergin dişi görülür — teşhis için en kesin yol budur. Erkek 1 mm, pembemsi eflatun, tek çift kanatlı.

Mücadelesi — iki döl, iki farklı karar

Bu zararlıda talimat çok net bir ayrım yapıyor:

İkinci dölün zamanlaması: temmuz sonu-ağustos başından itibaren yumurtalı dişiler kontrol edilir; yumurtaların %50'si açıldığında (ikinci döl ergin oranı %70-80'e ulaştığında) ilaçlanır.

⚠ Parazitlenme %50 gibi yüksekse ikinci döle karşı kimyasal mücadele yapılmamalıdır.

Kültürel önlemler

• Sulama, gübreleme, budama usulüne uygun; budama artıkları yok edilmeli.
• ⚠ Bulaşık ağaçlardan alınan dayak ve sırıklar temiz ağaçlarda kullanılmamalıdır — hastalığı elle taşımanın en kolay yolu.
• Bahçe tesisinde sertifikalı fidan.
• İlginç bir madde: doğal düşmanların etkinliğini artırmak için bahçe kenarındaki tozlu yollar ziftlenmeli ya da asfaltlanmalıdır. Toz, faydalı böceklerin çalışmasını engelliyor.

Üçünde de ortak olan

Üç zararlının da doğal düşman listesi uzun. Talimatın her birinde tekrarladığı mantık şudur: kaplama ilaçlama, zararlıyı öldürürken onu baskılayan böcekleri de öldürür; ertesi yıl sorun daha büyük döner.

⚠ Bu yazıda ilaç adı ve dozu verilmez. Bitki koruma ürünleri ve dozları Bakanlığın talimatının Ek 4'ünde yer alır; ruhsatlar değişir. Uygulamadan önce güncel ruhsatlı ürün listesine ve İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne başvurun.

Kaynak

t; T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü, Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı. Zeytin Entegre Mücadele Teknik Talimatı. Ankara, 2022.

İlgili yazılar: Zeytin sineği mücadelesi · Zeytin güvesi · Zeytin karakoşnili ve karaballık · Zeytin halkalı leke hastalığı