Milas Zeytinyağı: MÖ 2000'e tarihlenen pres yatağı
Avrupa Birliği'nde de tescilli. Belgenin arkeolojik dayanağı Pilavtepe'de kayaya oyulmuş bir pres yatağı — dört bin yıllık.
Türkiye'nin coğrafi işaretlerinin çok azı Avrupa Birliği'nde de tescillidir. Milas Zeytinyağı onlardan biri — ve dayandığı tarihsel kanıt bir metinden değil, kayadan geliyor.
Künye
| Tescil no | 201 |
| Tescil tarihi | 13.10.2015 |
| Tür | Menşe adı |
| Coğrafi sınır | Muğla ili Milas ilçesi |
| Çeşit | Memecik |
| AB tescili | 23.12.2020 |
Kayadaki kanıt
Milas ve çevresi, Karya uygarlığının merkezi. Belge bölgede belgelenmiş zeytinyağı üretim kalıntılarını sayıyor: pres yatakları, pres ağırlıkları, baskı kolu yuvaları, tekne kalıntıları, ayak tekneleri ve kap yuvaları.
İki tanesi tarihlenmiş:
Pilavtepe. Milas-Bodrum yolunda, Sarıçay yatağında yerli kayaya şekillendirilmiş pres yatağı — MÖ 2000'e tarihleniyor. Yani dört bin yıl önce burada zeytin sıkılıyordu.
Herakleia. Bafa gölü kıyısında bulunan pres ağırlığı, geç Roma dönemine ait bir çiftlik evine ait.
Zeytinin tarihi yazısında Akdeniz'in genel tablosunu ele almıştık; Milas o tablonun en eski uçlarından biri.
Kesintisiz üretim zinciri
Belgenin güçlü yanı, üretimin arada durmadığını gösteren kayıt zinciri:
| Dönem | Kayıt |
|---|---|
| MÖ 2000 | Pilavtepe pres yatağı |
| Geç Roma | Herakleia pres ağırlığı |
| 16.-17. yy | Menteşe Sancağı zeytin değirmenleri ve yağhaneleri |
| 16.-19. yy | İstanbul'un talebiyle Milas'tan yağ sevkiyatı |
| 19. yy ortası | Yüksek kapasiteli fabrikalar |
| 19. yy sonu | Demir vidalı burgu sistemi |
| 20. yy ortası | Hidrolik presler (önce buhar, sonra elektrik) |
| Bugün | Hidrolik pres ve kontinü sistem |
Osmanlı öncesinden itibaren Milas, İzmir'e kadar uzanan geniş bir bölgenin zeytinyağı ihtiyacını karşılıyordu. Güllük limanı her dönemde ihracatın ana çıkışı oldu.
İstanbul ayrıntısı özellikle dikkat çekici: 16. ile 19. yüzyıllar arasında başkent, Milas menşeli yağlar için önemli bir tüketim merkeziydi. Yani ürünün adı yüzyıllardır bir kalite göstergesi olarak dolaşımdaydı.
Coğrafya
Milas, Muğla'nın kuzeybatısındaki Menteşe yöresinde. Batıda Bafa gölü ve İlbir Dağı ile çevrili, doğuda Akçay depresyonunun uzandığı, yer yer kalkerli, dar ve derin vadilerin belirleyici olduğu dağlık bir bölge.
Zeytinlikler ilçe merkezinden başlayıp kuzeydoğudan güneybatıya hilal biçiminde uzanıyor: Yusufça'dan Kırcağız, Selimiye, Bafa, Danişment, Hisarcık ve Kazıklı üzerinden Güllük'e. Belge sınırı sadeleştiriyor — Güllük ile Yusufça arasına çekilecek düz bir hattın kuzey ve batısında kalan saha.
En yoğun zeytinlik alanı Bafa Gölü ve çevresi. Muğla'da zeytincilik sayfasında ilin tamamına bakmıştık.
Kısaca
Milas Zeytinyağı, Memecik çeşidinden elde edilen ve hem Türkiye'de hem Avrupa Birliği'nde tescilli bir mahreç işareti. Belgeyi diğerlerinden ayıran şey kimyasal tablolar değil, dört bin yıl geriye giden ve arada kopmayan bir üretim kaydı.
Belgenin bağladığı ölçütler
Tescil yalnız adı korumuyor, ürünü sayıyla tanımlıyor:
| Ölçüt | Belgedeki değer |
|---|---|
| Peroksit değeri | 4,5 meq O₂/kg (en çok) |
| Toplam fenolik madde | 100 mg/kg en az |
Belgenin toplam fenolik madde için alt sınır koyması dikkat çekici — tescillerin çoğu fenol miktarını hiç tanımlamaz, oysa yağın acılık, yakıcılık ve raf ömrü davranışı büyük ölçüde buna bağlıdır.
Denetim. Üyeler: Milas Ticaret ve Sanayi Odası.
Çeşidin ölçülmüş künyesi
Tescil bir yere veriliyor, ama tanımın dayandığı çeşidin ölçülebilir değerleri var:
| Özellik | Değer |
|---|---|
| 1 kg’daki tane sayısı | 210 |
| Et oranı | %88 |
| Et / çekirdek oranı | 5,86 |
| Et/çekirdek oranı | 6,7 |
| Yağ oranı | %25-28 |
| Toplam fenol | 296-407 mg CAE/kg |
| α-tokoferol | 219-324 mg/kg |
| Olgunlaşma | Kasım ortası - aralık ortası |
| Kendine verimlilik | Kısmi |
| Soğuğa dayanım | Orta |
| Kullanım | Yağlık; yeşil ve siyah sofralık olarak da tüketilir |
| Ağaç | yarı dik, kuvvetli |
Yağ oranının üst bandı %28'a çıkıyor; bu, yağlık kullanımı tek başına haklı çıkaran bir seviye. Çeşit kısmen kendine verimli; verimi güvenceye almak için tozlayıcı kullanılıyor. Et/çekirdek oranı 5.86 — sofralıkta yenen kısmın ağırlığını gösteren temel ölçü.
Muğla zeytinciliği içinde yeri
| Kalem | Değer |
|---|---|
| Dane üretimi | 174.376 ton |
| — yağlık | 162.632 ton |
| — sofralık | 11.744 ton |
| Zeytinyağı üretimi | 32.142 ton |
| Ağaç sayısı | 14.844 bin |
| Ağaç başına verim | 11.7 kg |
İlin danesinin %93'i yağlık. Tescilin yağ üzerine kurulmuş olması, ilin üretim yapısıyla örtüşüyor.
Kaynak: Türk Patent ve Marka Kurumu, Coğrafi İşaret Tescil Belgesi No 201 — Milas Zeytinyağı.
Ziyaretçi başına tek oy; istediğiniz zaman değiştirebilirsiniz. Puanlar gerçek okur oylarıdır — başlangıç puanı ya da varsayılan not verilmez.
İlgili içerikler
Yazı
Kilis Zeytinyağı: yağ oranı %33'e çıkan çeşit
2020 tescili. Kilis Yağlık çeşidinin yağ oranı yaklaşık %33 — Türkiye ortalamasının çok üstünde. Küçük, yuvarlak meyve, ince kabuk, küçük çekirdek.
Yazı
Zeytinyağında Asit Oranı Ne Demek?
Etikette yazan %0,3 ya da %0,8 tadın ekşiliğiyle ilgili değil. Asit oranı, zeytinin sıkımdan önceki durumunu gösterir.
Yazı
En kaliteli zeytinyağı hangisi?
Zeytinyağında kaliteyi belirleyen üç ölçü: sınıf, asitlik ve hasat yılı. Etiket okuma ve evde ayırt etme yöntemleri.
Yazı
Ceyhan Zeytinyağı: hasat ölçütü "ağaçta yeşil meyve kalmaması"
2022 tescili. Belge hasat zamanını takvimle değil ağacın hâliyle tanımlıyor: yeşil meyve kalmadığı ve yağ içeriği en üst seviyeye çıktığı aylarda.