Zeytinyağı inme (felç) riskini azaltır mı? Gözlemsel çalışmalar ve meta-analizler

Kısa cevap: Gözlemsel çalışmalar ve bunları birleştiren meta-analizler, daha çok zeytinyağı tüketenlerde inme (felç) görülme sıklığının daha düşük olduğunu gösteriyor. Ama bu bir ilişki; zeytinyağının inmeyi tek başına önlediği kanıtlanmış bir sonuç değil. Yani "korur" demek için erken, "ilgisi yok" demek için de gerekçe yok.

Aşağıda üç çalışmanın ne bulduğunu, rakamların ne kadar sağlam olduğunu ve günlük hayatta neye karşılık geldiğini sıralıyoruz.

Rakamlarla

Üç Şehir Çalışması: yüzde 41

Samieri ve arkadaşları, daha önce inme geçirmemiş 7.625 yaşlı katılımcıyı medyan 5,25 yıl izledi. Bu sürede uzman komitece doğrulanmış 148 inme oldu. Sosyodemografik özellikler, beslenme, fiziksel aktivite, vücut kitle indeksi ve inme risk etkenleri hesaba katıldıktan sonra, zeytinyağını "yoğun" kullananlarda hiç kullanmayanlara göre inme riski yüzde 41 daha düşük çıktı (güven aralığı yüzde 6 ile 63 arasında; p = 0,03). Zeytinyağı kullanımı arttıkça inme sıklığı azalıyordu (eğilim için p = 0,02).

Aynı çalışmanın ikinci bölümünde 1.245 kişinin kanındaki oleik asit düzeyine bakıldı. Oleik asit, zeytinyağının ana yağ asidi; yazarlar bunu zeytinyağı tüketiminin dolaylı göstergesi olarak kullandı. Bu alt grupta yalnız 27 inme vardı. En yüksek üçte birlik dilimdeki kişilerde risk en düşük dilime göre yüzde 73 daha azdı, ama güven aralığı çok geniş (yüzde 10 ile 92). Az olgu, geniş aralık demek.

Meta-analiz 2014: inme için net, kalp krizi için değil

Martínez-González ve arkadaşları vaka-kontrol, kohort ve bir randomize deneme verilerini birleştirdi. Koroner kalp hastalığı için 101.460, inme için 38.673 katılımcı vardı. Günde 25 gram artışa karşılık kohortlarda inme için bağıl risk 0,74 (0,60-0,92) çıktı; yani istatistiksel olarak anlamlı bir azalma. Koroner kalp hastalığında ise kohortlarda 0,96 (0,78-1,18) ve vaka-kontrol çalışmalarında 0,73 (0,44-1,21) bulundu; ikisinde de güven aralığı 1'i kapsıyor. İkisi birlikte (kalp ve inme) 0,82 (0,70-0,96).

Yazarlar iki uyarı yapıyor: koroner kalp hastalığı sonuçlarında çalışmalar arası tutarsızlık belirgindi, inmede değildi; öte yandan Egger testi (p = 0,06) ve huni grafiği "küçük çalışma etkilerine" işaret ediyordu. Küçük çalışmalarda olumlu sonuçlar daha kolay yayımlanabildiği için, bu tür bir işaret abartılı bir tablo çıkma ihtimalini düşündürür. Yazarlar bulguların PREDIMED denemesinin sonuçlarıyla uyumlu olduğunu da belirtiyor.

Meta-analiz 2024: miktar arttıkça yarar sürüyor mu?

Ke ve arkadaşları mart 2024'e kadar yayımlanan prospektif kohortları taradı: 30 makale, 2.710.351 katılımcı. Yüksek zeytinyağı tüketimi şu risk azalmalarıyla ilişkiliydi (bağıl risk ve güven aralığı):

• kalp-damar hastalığı görülme riski 0,85 (0,77-0,93),
• koroner kalp hastalığı 0,85 (0,72-0,99),
• kalp-damar hastalığından ölüm 0,77 (0,67-0,88),
• her nedenle ölüm 0,85 (0,81-0,89).

Günde her 10 gram artış için kalp-damar hastalığı görülme riski yüzde 7, inme görülme riski yüzde 5, kalp-damar ölümü yüzde 8 ve toplam ölüm yüzde 8 azalıyordu. İlişki doğrusal değildi: kalp-damar hastalığında 0-18 g/gün, toplam ölümde 0-22 g/gün aralığında risk düşüyor, özet bu aralığın ötesinde ek bir azalmadan söz etmiyor. Aynı derleme zeytinyağı ile kanser arasında bir ilişki bulmadı; ayrıntısı zeytinyağı kanserden korur mu yazısında.

Pratik bir çeviri: 10 gram, yaklaşık bir yemek kaşığının dörtte üçü; 2014 derlemesindeki 25 gram ise iki yemek kaşığına yakın. Yani çalışmalarda söz konusu olan miktarlar günde birkaç yemek kaşığı düzeyindedir; yarar arayışıyla çok yüksek dozlara çıkmak bu verilerin önerdiği bir şey değildir. Besin değerleri yazımızda kaşık hesabı 13,5 gram üzerinden yapılıyor ve bir yemek kaşığı yaklaşık 119 kilokalori taşıyor.

Neden temkinli olmalı?

• Gözlemsel çalışmalar neden-sonuç kuramaz. Zeytinyağını bol kullanan kişiler genellikle sebze, baklagil ve balığı da daha çok tüketiyor olabilir; çalışmalar bu etkenleri düzeltmeye çalışır ama hepsini ayıramaz.
• Üç Şehir verisi dar. Yalnız yaşlı bir grup, 148 olay ve kısa bir izlem süresi var.
• Küçük çalışma etkisi. 2014 derlemesinde küçük çalışma etkilerine işaret eden bulgular vardı.
• Yağ sınıfı belirsiz. İncelediğimiz özetlerde sızma ile rafine yağ ayrımı yapılmıyor; hangi sınıfın daha yararlı olduğu bu verilerden çıkarılamaz. Sınıfları etiket yazımızda anlattık.
• Bir yağı başka bir yağın yerine koymak. Faydanın bir kısmı, tereyağı ya da başka katı yağların yerine geçmesinden gelebilir.

Sofraya ne anlama geliyor?

Mevcut veri, zeytinyağını yemeğe ve salataya eklemek için bir engel olmadığını, katı yağların yerine geçtiğinde yararlı olabileceğini söylüyor; ilaç ya da tedavi yerine geçeceğini değil. Miktar için günde ne kadar zeytinyağı, kan basıncı tarafı için zeytinyağı tansiyonu düşürür mü, genel çerçeve için zeytinyağı ve kalp sağlığı ve Akdeniz diyeti yazılarına bakabilirsiniz.

İnmenin en önemli risk etkenleri yüksek tansiyon, sigara, diyabet ve kalp ritim bozukluklarıdır; bunların kontrolü bir yağ tercihinden çok daha belirleyicidir. Ani yüz kayması, kolda güçsüzlük ya da konuşma bozukluğu durumunda beklemeden 112'yi arayın.

Özet

Gözlemsel veriler ve meta-analizler, daha çok zeytinyağı tüketenlerde inme sıklığının daha düşük olduğuna işaret ediyor: Üç Şehir'de yoğun kullanımda yüzde 41, 2014 derlemesinde günde 25 gram için yüzde 26, 2024 derlemesinde günde 10 gram için yüzde 5 azalma. Yöntem sınırları nedeniyle bu, "zeytinyağı inmeyi önler" demek için yeterli değil; "Akdeniz tarzı beslenmenin bir parçası olarak makul ve olası yararlı" demek için yeterli.

t; Bu yazı genel bilgi içindir; tanı ve tedavi için hekiminize danışın.