Zeytinde antraknoz: dalda kalan mumya danenin hastalığı

Hasat yaklaşırken dalda buruşup kalan, deri gibi sertleşmiş kahverengi zeytinler görüyorsanız bu zeytin sineği değil, antraknozdur. Şiddetli yıllarda üründe %50'ye varan kayıp yapar ve sağlam görünen daneleri de sıkıma girdiğinde yağın asitliğini ve peroksit değerini yükseltir. Yani hem tarlada hem de teknede zarar verir.

Etmen ve yaşayışı

Hastalığın etmeni Colletotrichum gloeosporioides (eski adıyla Gloeosporium olivarum) adlı bir fungustur.

• Kışı mumyalaşmış meyvelerde, yapraklarda ve ince sürgünlerde miselyum ve konidi hâlinde geçirir.
• Konidiler düşük sıcaklıkta mumyalaşmış meyvelerde bir yıl canlı kalabilir. Yani dalda unuttuğunuz geçen yılın çürük daneleri, bu yılın hastalık kaynağıdır.
• Yayılma yağmur damlaları ve rüzgârla olur. Sonbahar yağmurları hastalığın patlamasında belirleyicidir.
• Meyveye yaradan girebildiği gibi doğrudan kabuktan da girer — yani yara olmadan da bulaşır.

Belirtiler: neye bakmalı?

Asıl zarar meyvededir, ama yaprak, ince sürgün ve çiçekte de görülür.

1. Meyve olgunlaştığında düzenli veya düzensiz kahverengileşme başlar.

2. Lekeler genellikle meyvenin uç kısmında, içe çökmüş (basık) biçimdedir.

3. Meyve büyüdükçe lekeler birleşir ve daneyi tamamen çürütebilir.

4. Çürüyen dane suyunu kaybeder, mumyalaşır; dokusu sertleşip derimsi bir görünüm alır ve dalda asılı kalır.

Bu son madde teşhisin anahtarıdır: dalda kalan mumyalaşmış dane antraknozun imzasıdır. Zeytin sineği vuruğu ise daneyi dökmeye eğilimlidir ve vuruk deliği görünür.

Yağa etkisi

Antraknozlu daneler iki ayrı yerden vurur:

• Sofralık değer sıfırlanır. Lekeli ve buruşuk dane sofralık olarak değerlendirilemez.
• Yağ kalitesi düşer. Bu danelerden elde edilen yağın serbest asitliği ve peroksit değeri yükselir. Yani sızma sınıfından düşme riski doğar.

Bu yüzden antraknozlu bahçede hasadı ve sıkımı ayırmak — mümkünse mumyalaşmış daneleri ayrı toplamak — doğrudan yağ sınıfını korur.

Kültürel önlemler (asıl iş burada)

• Yere dökülen hastalıklı yaprak ve meyveleri toplayın ve imha edin. En etkili tek önlem budur; kaynağı ortadan kaldırır.
• Enfekteli dalları budayın ve imha edin. Bahçe kenarına yığmak işe yaramaz, kaynak orada durur.
• Budamayı hava ve ışık girecek şekilde yapın. Sık ve kapalı taç, %90 nemi taç içinde tutar.
• Sık dikimden kaçının. Aynı sebep.
• Zeytin sineği ile mücadele edin. Sineğin açtığı yaralar antraknoza kapı açar; iki mücadele birbirini destekler.
• Hasadı geciktirmeyin. Geç kalan hasat, ikincil bulaşmalara zaman tanır.
• Yabancı ot mücadelesi yapın — taç altı nemini düşürür.

İlaçlama zamanı

Talimat iki zaman noktası veriyor:

İlk ilaçlamanın zamanlaması kritiktir: yağmurdan sonra değil, önce. Sonbaharın ilk yağmuru sporları mumyalaşmış meyvelerden dağıtır; koruma o andan önce yerinde olmalıdır.

⚠ Entegre Mücadele Teknik Talimatı, zeytin antraknozu için programa uygun ruhsatlı bir tarım ilacı bulunmadığını belirtmektedir. Uygulanacak ürün ve doz için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne danışın ve güncel ruhsatlı ürün listesini kontrol edin.

Konukçuları

Etmen yalnız zeytine bağlı değildir; badem, çilek, elma, avokado, limon, portakal, mango, kahve ve kabakgiller, domates, patlıcan gibi sebzeler de konukçusudur. Zeytinliğin yanındaki bir bahçe kaynak olabilir.

Kısaca

Antraknoz sonbahar yağmurlarının hastalığıdır ve kaynağı geçen yıldan dalda kalan mumyalaşmış danedir. Kaynağı temizlemek — dökülen meyveyi toplamak, mumyaları almak, enfekteli dalı budamak — ilaçlamadan daha belirleyicidir. Şiddetli yıllarda ürünün yarısını, temiz yıllarda ise yağın sınıfını kaybettirebilir.