Zeytin dal kanseri: ur ve siğiller, yaradan giren bakteri

Zeytin dal kanseri, ağacın gövde, dal ve sürgünlerinde ur ve siğiller halinde görülen bakteriyel bir hastalıktır (Pseudomonas savastanoi pv. savastanoi).

Bu hastalığın en önemli özelliği şu: bakteri ağaca kendiliğinden giremez, yaradan girer. Yani bu hastalığın büyük kısmını hasat ve budama yöntemi belirler.

Bakteri nerede yaşar, nasıl yayılır?

Bakteri krem-yeşil renkteki canlı ur ve siğillerde bulunur. Nemli ve yağışlı havalarda taze urların yüzeyine çıkar ve oradan:

• Yağmur suyuyla
• Rüzgârla
• Böceklerle
• ⚠ Sırıkla hasatla
• ⚠ Bulaşık aşı kalemleriyle

yayılır.

Önemli bir ayrıntı: fazla ışık ve ısı etkisiyle ur ve siğiller koyu kahverengi, çatlamış ve tepesi çökük bir görünüm alır. Bu haldeki urlarda bakteri ölmüştür ve enfeksiyon yapamaz. Yani ağaçtaki her ur aktif tehlike değildir — rengine bakmak gerekir.

Bakterinin optimum gelişme sıcaklığı 25-26°C, en yüksek 34-35°C, en düşük 12°C.

Urların büyüklüğü yaranın büyüklüğüdür

Talimatın anahtar cümlesi: "Bu urların büyüklüğü, etmenin giriş yaptığı yaraların büyüklüğü ile ilişkilidir."

• Küçük ve yuvarlağımsı siğiller: yıllık sürgünlerde yaprak, çiçek ve meyve dökümünden kalan doğal yaralarda oluşur.
• Dalı çatlaklar boyunca saran büyük urlar: sırık vuruğu, dolu yarası ve budama hatalarından oluşur.

Yani ağaçtaki büyük kanserleri çoğunlukla biz açıyoruz.

Genç sürgünlerde yoğun bulaşma olursa yaprak, çiçek ve meyve dökümü olur, dal çıplaklaşır.

Yapılacaklar

Kültürel önlemler

• Yeni zeytinlikler sertifikalı fidanla kurulmalı.
• Temiz aşı kalemi ve aşı gözü kullanılmalı.
• Zeytin dikimine uygun olmayan, özellikle sık sık don olan yerlerde zeytin yetiştirilmemeli — don yarası bakteriye kapı açar.
• Fazla su tutan, tabanı killi topraklardan kaçınılmalı; dikilmişse drenaj yapılmalı.
• ⚠ Kanserli ağaçların budaması nemli ve yağışlı günlerde yapılmamalı; etmenin durgun olduğu yaz aylarında yapılmalı.
• Makineli hasat yapılan bahçelerde hastalıklı ağaçların hasadı en sona bırakılmalı.
• ⚠ Budama aletleri sık sık %10'luk sodyum hipoklorite (çamaşır suyu) batırılarak dezenfekte edilmeli.
• Gereğinden fazla azotlu gübre verilmemeli.
• Budama artıkları yakılarak imha edilmeli.

Temmuz-ağustos: urları temizleme

Ur ve siğillerin belirginleştiği, bakterilerin aktif olmadığı temmuz-ağustos aylarında bahçe kontrol edilir:

• Çok urlu kurumuş dallar temizlenir
• Yara yerine %5'lik göztaşı eriyiği sürülür

Zamanlama tesadüf değil: bakteri o aylarda durgun olduğu için kesme işlemi yeni bulaşma yaratmaz.

İlaçlama takvimi

Hastalığın görüldüğü bahçelerde 4 ilaçlama yapılır:

⚠ Yalnız ilkbahar ilaçlaması %1'lik, diğer üçü %2'lik Bordo bulamacıdır. İlkbaharda taze sürgün ve çiçek olduğu için oran düşürülür.

Takvimdeki mantık şudur: ilaçlamaların ikisi yara oluşan anların hemen ardına konmuştur — hasattan sonra (sırık ve makine yarası) ve don-dolu zararından sonra. Diğer ikisi yağıştan önce, yani bakterinin yayılacağı ana karşı.

Bordo bulamacı geleneksel bir bakır karışımıdır ve talimatta oranıyla birlikte verilir; yine de hazırlama ve uygulama için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne danışın ve güncel ruhsatlı ürün listesini kontrol edin.

Özet

• Etken bir bakteri; ağaca yalnız yaradan girer.
• Krem-yeşil ur = canlı bakteri; koyu kahverengi, çökük ur = ölü, bulaştırmaz.
• Urun büyüklüğü yaranın büyüklüğüdür: sırık vuruğu, dolu, budama hatası büyük kanser yapar.
• ⚠ Sırıkla hasat ve bulaşık aşı kalemi hastalığı yayan iki insan kaynaklı yoldur.
• Budama yaz aylarında, yağışlı günlerde değil; aletler %10 çamaşır suyuyla dezenfekte.
• Makineli hasatta hastalıklı ağaç en sona.
• Temmuz-ağustosta urlu dallar temizlenir, yaraya %5 göztaşı.
• İlaçlama 4 kez: aralık sonu, şubat sonu, ilkbahar yağmurundan önce (%1), sonbahar yağışından önce.

Kaynak

t; T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü, Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı. Zeytin Entegre Mücadele Teknik Talimatı. Ankara, 2022.

İlgili yazılar: Verticillium solgunluğu · Zeytin halkalı leke hastalığı · Zeytin hasadı ne zaman ve nasıl