Hasattan sonra zeytin ağacına ne yapılır? Kasım-mart bakım rehberi

Zeytin hasadı biter, çuvallar fabrikaya gider, yağ tenekelere dolar ve bahçe sessizleşir. Çoğu üretici için yılın zeytin işi burada kapanır. Oysa ağacın gelecek yılki çiçek gözleri, hastalıkların kışlama yerleri ve toprağın besin dengesi tam bu sessiz aylarda şekillenir. Hasattan sonra yapılanlar, gelecek yılın ürününün yarısıdır.

Bu rehber, hasadın bitiminden ilkbaharda sürgünlerin uyanmasına kadar geçen dönemde, yani kabaca kasım-mart arasında zeytinlikte yapılması gerekenleri sırasıyla anlatıyor. Bölgeye göre takvim birkaç hafta kayabilir; Akdeniz ve Güney Ege'de işler daha erken, Marmara'da daha geç başlar.

1. Bahçede kalan meyveyi toplayın

Hasattan sonra ağaçta ya da yerde kalan zeytin, bahçede bırakılmış bir sorun kaynağıdır:

• Zeytin sineği kışı toprağın 2-5 cm derinliğinde pupa hâlinde ya da çevredeki fundalıklarda geçirir. Altta kalan kurtlu meyveler, ilkbaharda çıkacak sinek sayısını doğrudan artırır.
• Dökülüp çürüyen meyve, mantar hastalıkları için de uygun bir ortam hazırlar.
• Ağaçta uzun süre bırakılan meyve, ağacın enerjisini tüketir ve ertesi yılın çiçek gözü oluşumunu baskılar.

Son madde, zeytinin bilinen "var yılı-yok yılı" döngüsüyle doğrudan bağlantılı. Meyveyi ağaçta bekletmek, alternans dediğimiz verim dalgalanmasını keskinleştiren nedenlerden biri.

2. Hasat yaralarını unutmayın

Sırıkla vurarak yapılan hasat, dallarda ve sürgünlerde küçük yaralar açar. Bu yaralar, özellikle nemli kış günlerinde zeytin dal kanseri bakterisinin ağaca girdiği kapılardır. Hastalık dallarda urlar oluşturur, dalları zamanla kurutur ve bahçede budama aletleriyle ağaçtan ağaca taşınır.

Hasat sonrası dönemde yapılacaklar:

• Hasat sırasında ağır yaralanan, kırılan dalları not edin; bunlar budamada öncelikli olarak çıkarılacak.
• Hastalıklı ağaçlarda kullanılan hasat makineleri ve aletler, sağlıklı ağaçlara geçmeden önce dezenfekte edilmeli.
• Bölgenizde uygulanan bakırlı koruyucu ilaçlama programını takip edin (aşağıda).

Belirtileri ve mücadelesi için zeytin dal kanseri sayfamıza bakabilirsiniz.

3. Halkalı leke ilaçlaması: bölgenize göre

Halkalı leke, yapraklarda halka şeklinde lekeler yapan, yaprak dökümüne ve dolayısıyla verim kaybına yol açan bir mantar hastalığıdır. Hastalık serin ve nemli havalarda etkinleşir; bu yüzden sonbahar ve kış yağışları kritik dönemdir. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın entegre mücadele teknik talimatı, halkalı leke için bölgeye göre farklı programlar öngörür. Hasat sonrası dönemi ilgilendiren kısmı şöyle:

Ege için talimatta ayrıca, ilaçlamaların yağışların hemen öncesine ya da sonrasına denk getirilmesi önerilir. İlaçlamada zeytinde ruhsatlı ürünler, etiketindeki doz ve koşullarla kullanılmalıdır; bu yazıda ilaç adı ve dozu verilmez. Tüm programı ve eşikleri zeytinde ilaçlama takvimi ve müdahale eşikleri sayfamızda, hastalığın kendisini zeytin halkalı leke hastalığı sayfamızda bulabilirsiniz.

4. Budamayı aceleye getirmeyin

Hasat biter bitmez makası elinize almak cazip gelebilir. Ama genel kural şudur: hasattan sonra, kuvvetli donlar geçince, sürgün patlamadan önce. Türkiye'nin çoğu zeytin bölgesinde bu, şubat sonu ile nisan başı arasına düşer.

Neden beklemek gerekiyor?

• Erken budama, kışın ortasında kesim yüzeylerini dona ve hastalığa açık bırakır.
• Don riski olan bölgelerde, donun hangi dalları etkilediğini görmeden budamak, sonradan kuruyacak dalları bırakıp sağlam dalları kesmek anlamına gelebilir.
• Geç budama ise ağaç sürgüne geçtikten sonra kesmek demektir; ağaç o enerjiyi boşa harcamış olur.

Kış aylarında yapılabilecek tek budama işi, dal kanserli urlu dalların çıkarılması ve bahçeden uzaklaştırılmasıdır; bu işte budama aletleri her ağaçta dezenfekte edilmelidir. Şekil, verim ve gençleştirme budamasının nasıl yapılacağını zeytinde budama nasıl yapılır rehberimizde ayrıntılı anlattık.

5. Sonbahar gübrelemesi: azot değil, organik madde

Hasatla birlikte ağaç topraktan ciddi miktarda besin kaldırmış olur; özellikle potasyum, zeytinin en çok kaldırdığı elementtir. Ama hasat sonrasında her gübre uygun değildir:

• Azot vermeyin. Sonbaharda verilen azot, ağacın kışa hazırlanmasını geciktirir, yumuşak sürgünleri uzatır ve don zararını artırır. Azotun büyük kısmı kış sonu-ilkbahar başında verilir.
• Organik madde zamanı. Ahır gübresi, kompost ve organik madde uygulaması için sonbahar uygun dönemdir; kış yağışlarıyla toprağa karışır.
• Toprak analizi. Gelecek yılın gübre programını tahmine değil ölçüme dayandırmak için kış, toprak örneği almak için iyi bir zamandır.

Ürün bol olduysa ertesi yılın programını da buna göre büyütmek gerekir; çünkü gübre ihtiyacı sabit değil, kaldırılan ürüne bağlıdır. Ayrıntılar zeytinde gübreleme ve toprak analizi sayfamızda.

6. Kış toprak işlemesi

Kış aylarında yapılan yüzeysel toprak işleme iki işe yarar: toprağın yağışı daha iyi emmesini sağlar ve zeytin sineğinin toprakta kışlayan pupalarını öldürür. Zeytin sineği mücadelesinde ilaçtan önce yapılacak ilk ve en ucuz iş budur.

Dikkat edilecek nokta, toprak işlemenin derin olmaması ve ağacın yüzeydeki köklerine zarar vermemesidir. Eğimli arazilerde ise erozyonu artırmamak için toprağı çıplak bırakmak yerine bitki örtüsünü korumak daha doğru olabilir. Sineğin yaşam döngüsünü zeytin sineği mücadelesi rehberimizde anlattık.

7. Su ve genç ağaçlar

Olgun zeytin ağacı için kış yağışları çoğu zaman yeterlidir. Ama iki durumda dikkat gerekir:

• Kurak geçen sonbaharlar: Yağışın geciktiği yıllarda, özellikle damla sulama sistemi olan bahçelerde, toprağın kış öncesi tamamen kurumasına izin vermemek gerekir.
• Genç ağaçlar: Dikimden sonraki ilk iki yıl, kök sisteminin kurulduğu en kritik dönemdir. Genç fidanlarda gövde çevresi otlardan temizlenmeli, gerekirse sulama sürdürülmelidir.

Sulamanın hangi dönemde ne kadar önemli olduğunu zeytinde sulama ve damla sulama sayfamızda bulabilirsiniz.

8. Dona karşı hazırlık

Zeytin için genel kabul gören alt sınır -7 °C civarındadır. Hasat sonrası dönemde dona karşı yapılabilecekler sınırlı ama önemlidir: sonbaharda azot vermemek, genç ağaçların gövdesini korumak ve budamayı donlar geçene kadar ertelemek. Don gerçekleştiyse, zarar gören ağaçların hemen budanmaması ve zararın boyutunun ilkbaharda sürgünlenmeyle görülmesi beklenmelidir.

Ay ay özet

Yılın tamamını kapsayan takvim için zeytin takvimi sayfamıza da göz atabilirsiniz.