Zeytin güvesi: üç döl, üç ayrı zarar

Zeytin güvesi (Prays oleae) sıradan bir zararlı değil: yılda üç döl verir ve her dölü ağacın ayrı bir organına saldırır. Kışı yaprakta geçirir, ilkbaharda çiçek tomurcuğunu yer, yazın meyveye girer.

Bu yüzden mücadelesi de tek bir takvim değil, hangi dölle uğraştığınızı bilmeyi gerektirir.

Üç döl, üç ayrı zarar

Yaprak dölü — kışı burada geçirir

Meyvede beslenen larvalardan çıkan kelebekler eylül-aralıkta yumurtalarını yaprakların üst yüzeyine bırakır. Yumurta sıcaklığa göre 8-16 günde açılır; genç larva doğrudan yaprak epidermisinin altına girer, iki epidermis arasındaki etli kısımda beslenerek 2-3 mm boyunda bir oyuk açar ve kışı bu oyukta geçirir.

Şubat sonundan itibaren odacıktan çıkar, taze sürgün uçları ve yapraklarla beslenir. Olgunlaşınca ya iki yaprağı birbirine yapıştırır, ya bir yaprağı büker, ya da uç yapraklarda kokon örerek pupa olur. Mart sonu-nisan başında kelebekler çıkar.

Çiçek dölü — bir larva 30-40 tomurcuk

Nisan-mayısta yumurtalar çiçek tomurcuklarına ve tomurcuk saplarına bırakılır. 8-10 günde açılır, larva tomurcuğun içine girer.

Bir larva, 10-15 günlük gelişmesi boyunca 30-40 tomurcuğa zarar verebilir. Gelişmesini tamamlayan larvalar, salgıladıkları iplikçiklerle tomurcuk ve çiçekleri ağ şeklinde birbirine bağlayarak içinde pupa olur. 7-10 günde kelebek çıkar.

Meyve dölü — en önemlisi

Meyveler iri karabiber büyüklüğüne ulaştığında (mayıs sonu-haziran başı) yumurtalar meyvenin çanak yapraklarına bırakılır. Genellikle meyve başına bir yumurta.

Bir haftada çıkan larva, meyve sapının dibinden girip çekirdeğe doğru ilerler. Girerken sapla meyvenin bağlantısını bozar — meyve buruşur, kararır ve dökülür. Buna "karabiber dökümü" denir. Bu meyveler henüz yağlanmadığı için hiçbir şekilde değerlendirilemez.

İkinci döküm dalgası çıkışta olur: larva 2,5-3,5 ayda olgunlaşır ve pupa olmak için meyveden, yine sapa yakın bir yerden gözle görülür bir delik açarak çıkar. Bu delik çoğu zaman sapla meyveyi ayırdığı için meyve birkaç gün içinde dökülür.

Meyveden çıkan larvalar, gövde ve dallardaki kabuk altlarında, çatlaklarda veya toprakta pupa olur. Pupa 10 gün sürer, eylül-aralıkta kelebekler çıkar ve döngü yeniden yaprakta başlar.

Neden bazı bahçelerde çok, bazılarında hiç?

Talimatın cevabı dikkat çekici. Zeytin güvesi özellikle şu bahçelerde sorun oluyor:

• İzole edilmiş zeytin alanlarında
• Belirli mikroklimalarda
• Önceki yıllarda yoğun ilaçlama yapılmış ve doğal dengenin bozulduğu alanlarda

Son madde önemli: fazla ilaçlama zeytin güvesini kendi eliyle üretir. Bu zararlının Türkiye'de saptanmış 12 parazitoiti ve 8 predatörü var — Chrysoperla carnea, Orius türleri, Scymnus uğurböcekleri ve bir dizi parazitoit arı. Kaplama ilaçlama bunları da öldürünce güve serbest kalıyor.

Mücadelesi

Biyoteknik: eşeysel tuzak

Zeytin tomurcuklarının kabarmaya başladığı mart sonu-nisan başında, 3 ağaca bir adet delta tipi eşeysel tuzak asılarak kitlesel tuzaklama yapılır.

Kimyasal: çiçek dölünde ilaçlamayın

Talimatın bu konudaki tavsiyesi net ve alışılmışın dışında:

t; Çiçek dölünde yoğun avcı ve parazitoit bulunur. Bu nedenle bu dönemde ilaçlama tavsiye edilmez.

İstisna: ürünün az olduğu yıllarda, mevsim başında yaprak ve yeni sürgünlerde %10'dan fazla zarar oluşmuşsa, çiçek dölünde ilk kelebeklerin yakalanmasından 7-10 gün sonra ilaçlanabilir.

Tercih edilen, yalnız meyve dölüne karşı ilaçlamaktır. Eşiği:

⚠ Bu yazıda ilaç adı ve dozu verilmez. Bitki koruma ürünleri ve dozları Bakanlığın talimatının Ek 4'ünde yer alır; ruhsatlar değişir. Uygulamadan önce güncel ruhsatlı ürün listesine ve İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne başvurun.

Konukçuları

Zeytin ve yabani zeytinin yanında Akça kesme (Phillyrea), yasemin (Jasminum) ve kurtbağrı (Ligustrum) da konukçusudur. Bahçe kenarındaki çit bitkileri bu yüzden önemlidir.

Nasıl tanınır?

Özet

• Zeytin güvesi yılda üç döl verir: yaprak, çiçek, meyve.
• Kışı yaprağın içinde açtığı 2-3 mm'lik oyukta geçirir.
• Çiçek dölünde bir larva 30-40 tomurcuk harcar.
• Meyve dölünde iki döküm dalgası: girişte "karabiber dökümü", çıkışta sap dibindeki delik.
• ⚠ Çiçek dölünde ilaçlama tavsiye edilmez — o dönemde doğal düşman yoğun.
• Meyve dölü eşiği: mercimek iriliğindeki meyvelerin %10'unda canlı yumurta+larva.
• Biyoteknik: mart sonu-nisan başı, 3 ağaca 1 delta tipi eşeysel tuzak.
• ⚠ Yoğun ilaçlama bu zararlıyı çoğaltır: 12 parazitoit ve 8 predatörü var, onlar da ölür.

Kaynak

t; T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü, Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı. Zeytin Entegre Mücadele Teknik Talimatı. Ankara, 2022.

İlgili yazılar: Zeytin sineği mücadelesi · Zeytin halkalı leke hastalığı · Zeytin hasadı ne zaman ve nasıl